Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

'Geef de natuur terug aan het volk'

Groen

Hans Marijnissen

Guido van Woerkom: 'Er is een kloof tussen de blanke, hoogopgeleide beheerders van de natuur en de gebruikers ervan', © Werry Crone

Natuurbeschermers hebben in Nederland een te technisch landschap geschapen, terwijl de bezoekers vooral lekker willen recreëren. De ANWB wil terug naar 'volksnatuur'.

Natuurmonumenten en het Amsterdamse debatcentrum De Balie vinden dat de discussie over natuur in Nederland aan een opfrisbeurt toe is. Daarom willen ze in een serie debatten 'de heersende vanzelfsprekendheden' ter discussie stellen en op zoek gaan naar alternatieven.

Ze kunnen hun borst natmaken, want vanmiddag vraagt algemeen directeur Guido van Woerkom van de ANWB zich als gast op hún podium af of een organisatie als Natuurmonumenten nog wel bestaansrecht heeft. "Want zeg nou zelf: het zal een wandelaar toch worst wezen of hij door het terrein van Staatsbosbeheer loopt of dat van Natuurmonumenten? Als die natuur maar een beetje netjes wordt onderhouden, en hij er maar kan recreëren."

Van Woerkom zal daarom een voorstel doen waarbij om te beginnen de twee natuurorganisaties samen met de Provinciale Landschappen op regionaal niveau samengaan in zogenoemde Erfgoed Huizen. Later kunnen andere clubs zich aansluiten. Veel efficiënter, denkt van Woerkom, en zo verdwijnt tegelijk het onderscheid tussen natuur, landschap en cultureel erfgoed. De burger ziet dat verschil niet eens.

Heeft u als buitenstaander niet gemakkelijk praten? De ANWB is van de auto's en wegen, en een beetje van de fietsen.

"Wij, buitenstaander? Als kind kwam ik veel op de Posbank, bij Rheden. De naam verwijst naar een stenen bank die daar staat, opgedragen aan G.A. Pos. Hij heeft heel veel voor dat gebied gedaan, mag je afleiden uit de inscriptie. 'Duizenden bracht hij in en tot de natuur' staat er. De heer Pos was toevallig wel de tweede voorzitter van de ANWB. Nog een voorbeeld: volgend jaar jubileert de ANWB-wandelroute van Amsterdam naar Arnhem. Die bestaat maar liefst honderd jaar! In het verleden, maar ook in het heden, zette en zet de ANWB zich in voor de Nederlandse natuur. Maar we gaan daarbij wel uit van de recreërende mens, en daarmee verschillen we soms van natuurorganisaties, die zich vooral op de biodiversiteit richten."

De natuurorganisaties hebben de afgelopen jaren de wind tegen gehad. Er is fors bezuinigd en veel leden liepen weg. Nu zoeken ze naar een nieuwe koers. De ANWB heeft een wegwijzer?

"Ik denk dat we de natuur weer moeten terugbrengen in de harten van mensen. De Nederlandse natuurorganisaties kennen voor Europese begrippen enorm veel leden. Maar liefst vier miljoen! Dat zie je nergens. Maar de afgelopen jaren is er een wervelwind door Nederland getrokken waarbij er een slag om de budgetten heeft plaatsgevonden en de natuur ten onrechte is beschimpt als 'elitair'. Toch stond er niemand op het Binnenhof. Die vier miljoen leden lieten zich amper horen."

Omdat het papieren leden waren?

"Nou, in ieder geval omdat de natuur niet in hun harten zit. De natuurbeschermers in ons land zijn vaak van universitair niveau en weten veel van de techniek van de natuurontwikkeling - of denken dat ze daar veel van afweten, want de inzichten verschillen nog al eens. De organisaties waarvoor zij werken, zijn uiterst professioneel. Maar intussen is de natuur institutioneel geworden, technocratisch, juridisch. Nederlanders erkennen de noodzaak van de bescherming van biodiversiteit wel, maar dat doel maakt natuurbeheer wel tot een zeer abstracte bezigheid. Bescherming van ecologische systemen raakt geen snaar bij de gebruikers. De bescherming van recreatief aantrekkelijke natuurgebieden en landschappen wél. De huidige natuurbeschermers vinden die emotionele benadering niet legitiem, en dan zijn we bij de kern van het probleem: er is een kloof tussen de professionals en de gebruikers. Tussen de blanke, hoogopgeleide natuurbeschermers, en de rest."

Pleit u voor een soort volksnatuur?

"Ik vind in ieder geval dat er een brug moet worden geslagen tussen de beheerders van de natuur en de gebruikers ervan. Dat is nodig ook, want het wordt tijd dat de organisaties loskomen van de melkkoe van de overheid. De natuurclubs hebben aangegeven hun eigen geld te willen verdienen. Maar dan moeten ze wel meer mensen weten aan te trekken."

Staatsbosbeheer en het Wereld Natuurfonds hebben vorige maand in Trouw bekendgemaakt dat zij zich met de andere organisaties gaan buigen over een gezamenlijke visie, die kan uitmonden in samenwerking en zelfs een National Trust naar Engels voorbeeld. Is dat waar u ook naar toe wilt?

"Als natuurorganisaties nog moeten onderzoeken of zij een gemeenschappelijke visie hebben, kunnen ze daar denk ik binnen een paar weken wel uit zijn. Iedereen kan zien dat 80 procent van hun doelen overlap vertoont. Ik stel veel grote stappen voor. Ervan uitgaande dat het consumenten helemaal niets uitmaakt wie de beheerder van een gebied is, denk ik dat de grote organisaties in de regio moeten samengaan in zogeheten Erfgoed Huizen. Wat mij betreft kunnen ze als organisatie blijven bestaan, maar in de natuur zien de gebruikers straks bordjes met één logo. Ze hoeven dan in de marketing niet meer met elkaar te concurreren, maar kunnen mét elkaar vooruit. De bankier van het nieuwe stelsel van Erfgoed Huizen bestaat al: dat is het Nationaal Groenfonds. En daarmee staan de fundamenten van een organisatie die je Nationaal Erfgoed zou kunnen noemen, onze eigen National Trust."

U kiest bewust voor de term 'erfgoed' lijkt het.

"Dat staat in ieder geval beter op een bordje dan 'Samenwerkende Partners op het gebied van de Ecologische Hoofdstructuur'. Maar serieus, erfgoed lijkt me een heel goede term voor natuur, landschap én de gebouwen die daar op staan. Er spreekt trots uit, nationale trots, en daarmee de plicht die we voelen daar goed voor te zorgen."

Wat betekent dat samengaan voor de organisaties, en hun personeel?

"Voor de natuursector als geheel zal de beginfase van deze omvorming pijn doen, daar wind ik geen doekjes om. Als je meer gaat samenwerken en taken deelt, betekent dit dat 1500 van de 5000 voltijdbanen verdwijnen. Je kunt ook zeggen: we kijken er niet naar, we zeggen er niets over en we zien wel wat er gebeurt. Maar dat lijkt me geen realistische opstelling. De werkelijkheid is dat de natuursector door het schrappen van subsidies wordt gedwongen te bezuinigen, en dat personeel een grote kostenpost is."

Met een derde minder natuurbeschermers komt wel het beheer onder druk te staan, ook al leidt samenwerking tot efficiëntie. Welke keuzes in onderhoud zou u maken?

"Ik denk dat er veel meer dan nu gebruik moet worden gemaakt van vrijwilligers. Niet dat die het werk van de professionals kunnen overnemen, maar bij onderhoud aan landschap hebben zij zeker een functie. Je kunt ze daarvoor ook belonen. Maak de afspraak dat zij het hout dat zij uit een specifiek bosperceel verwijderen, mogen gebruiken voor de open haard. Met zo'n afspraak wordt dat bos 'van hen', en zullen ze zich daarvoor verantwoordelijk voelen. Maar door minder professionele natuurbeschermers, krijgen we ook minder wilde en ruige natuur, en investeren we juist in historische landschappen. Die staan veel dichter bij de beleving van mensen. En zo komt de natuur weer in de harten."

U had het eerder over een brug die moet worden geslagen tussen natuurbeheerders en -gebruikers. Welke rol heeft uw eigen ANWB daarin?

"Als natuur toegankelijker wordt, meer gericht op recreatie en beter gecommuniceerd door één Nationaal Erfgoed, zullen in ieder geval meer van de vier miljoen leden van de natuurorganisaties daar gebruik van maken. Maar de ANWB heeft óók vier miljoen leden, die voor een deel tevens lid zijn van een natuurclub. Maar een aanzienlijk deel van onze achterban maakt geen gebruik van het landschap. Laagdrempelige recreatienatuur is voor deze groep een uitkomst. Op dit moment werken wij al samen met Staatsbosbeheer en Natuurmonumenten. Wij wijzen onze leden op hún activiteiten, en kunnen met 'hiken en biken' ook de groep jongeren aanboren die nu nog nauwelijks gebruik van de natuur maakt. Met een organisatie als het Nationaal Erfgoed, en een accent op belevingsnatuur, zal die samenwerking alleen maar kunnen groeien."

Is uw boodschap bedoeld als bijdrage aan het debat van de natuurorganisaties onderling, of zinspeelt u op een rol voor de nieuwe staatssecretaris Co Verdaas van economische zaken, onder wie 'natuur' nu valt?

"Laat ik het zo zeggen: het voorstel voor een Nationale Erfgoed-organisatie is ónze visie, maar als Verdaas deze als een boodschap aan zijn adres beschouwt, mág hij ons plan gebruiken."

Wie is Guido van Woerkom?
Guido van Woerkom (1955) studeerde rechten in Leiden. Hij werkte onder meer bij Albert Heijn en werd in 1990 directeur van een communicatieadviesbureau. Sinds augustus 1999 is hij hoofddirecteur van de ANWB, als opvolger van Paul Nouwen. Hij vervult diverse nevenfuncties, waaronder die van voorzitter van de Hotelschool Den Haag en van de woningcorporatie Ymere. Verder heeft hij toezichthoudende rollen in de verkeersveiligheid (vicevoorzitter van de SWOV) en het toerisme (penningmeester van Nederland Schoon).

Hoe groen is de ANWB?
De ANWB blijft een automobilistenclub, maar is ook een maatschappelijke organisatie met vier miljoen leden die 'in vrijheid en met plezier willen reizen en bewegen'. Ze verzorgt een groot aantal fiets- en wandelroutes, en wijst haar leden de weg naar honderden groene activiteiten. Op de werkvelden recreatie, toerisme en mobiliteit streeft de ANWB naar duurzaamheid, maar ook binnen de eigen organisatie zoals bij de Wegenwacht en de Alarmcentrale. De ANWB scoorde dit jaar een 6,6 voor de mate waarin aandacht wordt besteed aan 'mens, maatschappij en milieu' in de Maatschappelijk Imago Monitor 2012 van SE Consultancy en Motivaction. Dat rapportcijfer is het hoogste van alle honderd merken die in het onderzoek zijn meegenomen. De ANWB stimuleert de ontwikkeling en het gebruik van elektrische auto's, met het project de Grootste Proefrit van Nederland. Ook publiceert de organisatie met Natuur en Milieu elk kwartaal de lijst van schoonste auto's. De ANWB regelt uiteenlopende maatschappelijke stages voor vmbo-leerlingen waarin natuurbehoud centraal staat. In april werd het nieuwe kantoorgebouw voor reisdochter FOX Vakanties in gebruik genomen; beoordeeld met het BREEAM Excellent duurzaamheidskeurmerk.

Wilt u de reacties op dit artikel lezen? Registreer u hier voor een proefperiode van twee maanden.

Het plaatsen van reacties is voorbehouden aan de betalende abonnees van Trouw. Kijk hier voor een overzicht van onze abonnementen.

Het bekijken en plaatsen van reacties is voorbehouden aan onze betalende abonnees. Kijk hier voor een overzicht van onze abonnementen.

Als betalend abonnee kunt u een reactie plaatsen op dit artikel. Deze is alleen zichtbaar voor andere (proef)abonnees.

Om uw reactie te kunnen plaatsen, hebben we uw naam nodig. Ga naar Mijn profiel


Wilt u dit artikel verder lezen?

Maak vrijblijvend een profiel aan en krijg gratis 2 maanden toegang.

Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kun je vinden in je inbox.
Ben je de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Ongeldig e-mailadres

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden


Wij gaan vertrouwelijk om met uw gegevens. Lees onze privacy statement.

Deel dit artikel

Advertentie