Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

‘Eerste hulp bij klimaatverandering’ gaat het klimaatprobleem met lol te lijf

Groen

Frank Straver

© Uit: Eerste Hulp bij Klimaatverandering
Recensie

Het nieuwe boek ‘Eerste hulp bij klimaatverandering’ staat vol grappen. Dat zal lezers eerder aansporen tot duurzaam handelen dan weer een doemverhaal, zegt auteur en tekenaar Anabella Meijer. “Het klimaatprobleem geeft stress en angst. Humor kan dat doorbreken.”

De uitnodiging voor de boekpresentatie, die deze week plaatshad, beloofde: “Geen saaie signeersessie, maar een knalfeest”. Er was zang, dans en comedy. Dat paste helemaal bij de atypische insteek van ‘Eerste hulp bij klimaatverandering’. Het boek, een mix van tekst en cartoons, bespreekt het klimaat vrolijk. Het laatste wat de makers willen is taaie kost serveren, die lezers somber en passief achterlaat. Die missie slaagt.

Lees verder na de advertentie

“Dit boek is Al Gore meets Monty Python…”, beloven bontgekleurde letters in de introductie van het boek. Wat volgt zijn teksten en illustraties die eerst de opwarming van de aarde wetenschappelijk verklaren – daar kom je niet onderuit. Snel volgt een reeks bonte verkenningen tussen de oren, naar de manier waarop mensen met klimaatverandering omspringen. Met daadkrachtig denken, gepieker, of struisvogelgedrag. De rest van de pagina’s is er voor de oplossingen en groene inspiratie. 

Eigenbelang

Omdat de inhoud aanzet tot introspectie en anders handelen, is de term ‘zelfhulpboek’ (waar de titel op zinspeelt) best gepast. Nu eens niet om kilo’s te verliezen of voor efficiënt agendabeheer, maar voor het milieu. Het eigenbelang staat niet centraal dit keer. Hoewel, volgens het boek is klimaatvriendelijk leven ook eigenbelang, want het geeft een hoop voldoening. Zoals een grap de lucht kan klaren bij geruzie, kan die ook ontspanning geven in het klimaatdebat, waarin nu vaak de nadruk ligt op hoe duur en moeilijk duurzaamheid is. 

© Uit: Eerste Hulp bij Klimaatverandering

Een nieuwe benadering is hard nodig, zegt auteur en cartoonist Anabella Meijer, die zich verdiepte in de psychologie rond het klimaatprobleem. Zij ziet een brede behoefte aan kennis over alle leuke manieren om groener te leven, zonder ‘klimaatstress’. Met doorlopend negatieve berichten komt de oplossing niet dichterbij, denkt Meijer.

Sterker nog, volgens haar gebeurt er alleen maar minder als politiek, wetenschap en media uitsluitend op de problemen wijzen. Neem de laatste VN-rapporten in aanloop naar de klimaattop in Polen die maandag begint. “Die studies zijn alarmistisch van toon. Logisch natuurlijk, maar het risico is wel dat mensen zo overweldigd raken, dat ze feitelijk in een kramp schieten en weinig veranderen.”

© Uit: Eerste Hulp bij Klimaatverandering

Om dat te doorbreken spot het boek zowel met Nederlanders die álles doen om footprint-vrij te leven, als met mensen die niets om het klimaat lijken te geven. En alle groepen ertussenin. Niet met het doel ze voor schut te zetten, maar om te reflecteren op collectief gedrag.

Piepjonge trend

‘Eerste hulp bij klimaatverandering’ is, zowel in opmaak als inhoud, uniek in zijn soort. Het boek valt te scharen in een piepjonge trend: die van een montere benadering van het klimaatprobleem. De bundel ‘The Drawdown’ met honderd CO2-oplossingen die onlangs uitkwam is er een voorbeeld van. Het dit jaar verschenen kinderboek ‘Palmen op de Noordpool’ slaagde er ook al in om de klimaatproblematiek met een kwinkslag te presenteren. De aandacht voor de psychologie rond klimaatoplossingen groeit. De crux daarbij is mensen ‘meekrijgen’ bij klimaatplannen, in plaats van ze af te schrikken.

Eind oktober was er een avondvullende comedyshow over het klimaatprobleem, waar cabaretiers als Arjen Lubach, dominee Gremdaat en nieuw talent Kasper van der Laan grapten over de dreigende klimaatramp. De motivatie van de bedenkers van de comedyavond was dezelfde als bij de (strip)bundel. De organisatie, het Hier Klimaatbureau, wilde “even luchtigheid brengen in een heel groot en complex probleem”. Om daarna weer met “goede moed en volle kracht” verder te werken aan de oplossing.

Positivo's

Meijer schaart zich nu in dat rijtje positivo’s. Het is overigens niet zo dat ze het idee van die anderen kreeg. Al begin 2015, nog voor het Klimaatverdrag van Parijs werd gesloten, kwam ze met het idee om een positief, constructief en vooral grappig boek te maken. Op social media merkte ze dat het in de smaak viel als ze een cartoon plaatste. Altijd bedoeld om aan het denken te zetten, maar vooral om een lach los te krijgen. Meestal door mensen een spiegel voor te houden, met uitvergrotingen en karikaturen. We zien een klimaatactivist, die woest eist dat alles anders moet. Nu! Of anders toch zeker morgen. Ook types die vinden dat ze niks meer mogen (vlees eten, vliegen), maar wel van alles moeten (van het gas af) tekent Meijer graag.

Oorspronkelijk zou ‘Eerste hulp bij klimaatverandering’ volledig uit tekeningen bestaan. “Maar schrijven vond ik zo leuk”, verklaart Meijer. Ze schakelde klimaatexpert Rolf Schuttenhelm, die normaal ernstiger schrijft, in om de wetenschap achter klimaatverandering luchtig neer te pennen. Co-auteur Hille Takken portretteerde ‘klimaathelden’, echte personen die al lekker bezig zijn met groen leven, en altijd met een opgeruimde houding. 

© Uit: Eerste Hulp bij Klimaatverandering

Want hoe zinvol is het, om zwaarmoedig te doen over elk beetje vervuilende consumptie? Totaal niet, legt Meijer in woord en beeld bloot, terwijl een schuldgevoel volgens wel haar op de loer ligt bij mensen die doordrongen raken van het klimaatprobleem. “Gegarandeerd schuldgevoelvrij”, belooft ze bij haar boek, dat “pre-traumatische klimaatpaniek” de kop in moet drukken. Meijer kaart steeds de ernst van het probleem aan, maar zonder opgeheven vingertje over wat je wel en niet mag.

Verzilveren

Het klimaatprobleem oplossen bestaat uit kansen verzilveren, denkt Meijer. Oké, geeft ze toe, misschien is ze zelf een tikje ‘geradicaliseerd’ in duurzaam denken en ‘omdenken’. Haar positieve blik op de CO2-vermindering om de opwarming van de aarde te stoppen is haar basishouding geworden. Als er dankzij haar boek een beetje van die doelgerichte vrolijkheid maatschappelijk doorsijpelt, kan dat effect sorteren. 

De illusie dat ze mensen zal bereiken die het klimaatprobleem als onzin wegzetten heeft Meijer niet. Maar wel groepen Nederlanders die bezorgd zijn. Ze mikt erop dat ook een brede middengroep haar boodschap meekrijgt. “Mijn cartoonfiguur Yassin staat symbool voor die groep”, zegt ze. “Hij vliegt drie keer per jaar, omdat hij vindt dat hij daar gewoon recht op heeft.” Veel vlees eten doet Yassin ook, dat is gewoon té lekker om te laten. Maar zijn onderbuik zegt dat het anders kan, filosofeert Meijer, hij is nieuwsgierig hóe.

Om dat uit te vinden helpt het om samen met anderen aan de slag gaan, zegt de auteur, in plaats van in je uppie. De term ‘groene kerk’ wordt vaak met negatieve ondertoon gebruikt voor een besloten kring van duurzame voorlopers. Meijer: “Een échte groene kerk, een open groep waar mensen praten en zingen over klimaat,  dat zou eigenljk geen gek idee zijn.”

Eerste hulp bij klimaatverandering, Anabella Meijer en co-auteurs, 275 pagina’s, 24,95 euro.

Lees ook:
Het VN-klimaatbureau waarschuwt nog één keer

Het klimaatbureau van de VN slaat opnieuw alarm: de wereld moet nu in actie komen. Zou die boodschap deze keer wel aankomen?

Lees ook: 
Het kan: optimistisch zijn over het klimaat

Drie nieuwe boeken over klimaatverandering zijn verschenen. Leesvoer vol zorgen? Ook wel, maar het optimisme overheerst. Het accent ligt op de vele mogelijke oplossingen.

Deel dit artikel