'Angel moet uit het debat'

groen

Joop Bouma

© anp

Bij Bayer, producent van onder meer bestrijdingsmiddelen, weten ze het zeker: de bijensterfte komt niet door het landbouwgif dat het bedrijf maakt. Maar niemand die dat gelooft. 'De discussie is emotioneel, niet wetenschappelijk.'

Geen misverstand: "Als je onze middelen op een bij spuit, gaat-ie dood", zegt Mieke Hoogendoorn bij Bayer in Mijdrecht. "Dus dat moet je niet doen. Onze middelen zijn giftig, maar bij gebruik volgens voorschrift vormen ze geen risico."

Hoogendoorn is bij Bayer verantwoordelijk voor de registratie van bestrijdingsmiddelen. Ook imidacloprid valt daaronder. Het is een van de drie insecticiden die de EU per 1 december tijdelijk gaat verbieden voor toepassing op enkele gewassen die bijen aantrekken. Het product van Bayer behoort tot de neonicotinen, een zenuwgif dat in de landbouw op grote schaal wordt toegepast bij de bestrijding van insecten.

'Alles loopt door elkaar'
Er zijn aanwijzingen dat de neonicotinen bijdragen aan de sterfte onder bijen, die ook in Nederland sterk is toegenomen. Hoogendoorn ontkent niet dat neonicotinen schadelijk zijn voor bijen. Maar als ze volgens gebruiksvoorschrift worden toegepast, is het risico voor bijen op schade door blootstelling zeer gering. Zegt ze.

Maar Europa ziet dat anders. Eind dit jaar wordt de toepassing van neonicotinen in de EU flink ingeperkt. Over twee jaar meten onderzoekers of die ingreep leidde tot minder sterfte onder bijen.

"De discussie is volledig gebaseerd op emoties. Er is geen wetenschappelijke discussie meer. Alles loopt nu door elkaar, alles wordt aan elkaar gekoppeld. Het is voor ons als fabrikant heel lastig om in die discussie nog een rol te spelen. De angel moet er uit."

Schadepost van 'slechts' 100 miljoen euro
Ronald Giezenaar van de afdeling marketing van landbouwmiddelen van Bayer, vult aan: "Een bij is een aaibaar dier. Iedereen wil de bij beschermen. Als bedrijf staan we op een 10-0 achterstand in deze discussie. We hopen op terugkeer van de rede in dit debat."

De schade voor Bayer valt op zich wel mee, zegt hij. Wereldwijd zal een tweejarig moratorium op gebruik van de neonicotinen de multinational misschien 100 miljoen euro kosten. Dat is voor het bedrijf geen schadepost om lang wakker van te liggen.

"Daar komen we wel overheen. Het punt is dat er door de landbouw nu andere middelen zullen worden ingezet om het wegvallen van deze middelen te compenseren. Het gaat er uiteindelijk toch om dat wereldwijd de voedselproductie op peil blijft. Er is nu eenmaal, ook in Nederland, niet genoeg ruimte voor een volledige omschakeling op biologische teelt. De voedselproductie kán niet zonder chemische middelen. Daar komt bij dat de alternatieve middelen die nu worden ingezet, niet per definitie beter zijn. Straks moet een teler als alternatief vijf, zes keer per seizoen spuiten. Is dat dan beter voor het milieu?"

Nieuwe producten
Voor Bayer staat vast dat de sterfte onder bijen wordt veroorzaakt door de varroa-mijt, een parasiet die zich voortplant via honingbijen. De mijten dragen virussen met zich mee die dodelijk kunnen zijn voor bijen. Professionele imkers bestrijden de mijt over het algemeen met succes. Maar dat geldt niet voor alle hobby-imkers, stelt Giezenaar.

Er zijn nieuwe producten in ontwikkeling om de varroa-mijt te bestrijden, maar het kan nog jaren duren voordat ze beschikbaar komen. Hoogendoorn: "Daarom hopen wij dat in de tussentijd een opleidingsprogramma voor imkers kan worden opgezet voor een effectievere bestrijding van de varrao-mijt."

In een periodiek overleg tussen het ministerie van economische zaken, de fabrikanten, milieuorganisaties en bijenverenigingen wordt gesproken over zo'n programma. "Bayer wil graag in de komende twee jaar aantonen dat het de varroa-mijt is die de bijen bedreigt, niet onze middelen."

Ook waterinsecten dupe van 'bijengif', volgens Utrechtse studie
Er is een verband tussen de sterke afname van het aantal insecten in en op het water en het gebruik van het landbouwbestrijdingsmiddel imidacloprid van fabrikant Bayer. Dat stellen wetenschappers van de Universiteit Utrecht deze week in een artikel in het blad PLOS One.

Het middel van Bayer is in tien jaar tijd uitgegroeid tot het meest gebruikte insecticide ter wereld. Jaarlijks wordt er 20.000 ton geproduceerd om insecten te bestrijden die plantenziekten overbrengen. In de Nederlandse landbouw is volgens cijfers van Bayer in 2011 bijna 10.000 kilo van de werkzame stof imidacloprid afgezet.

Wetenschappers van het Copernicus Instituut voor Duurzame ontwikkeling in Utrecht hebben meetgegevens van de Nederlandse waterschappen over de kwaliteit van het oppervlaktewater gekoppeld aan de verminderde aanwezigheid van zogenoemde aquatische insecten, dieren die in of bij het water leven.

Tot drie keer minder ongewervelde diertjes
Eerder is al door de waterschappen geconstateerd dat de normwaarden voor imidacloprid in het oppervlaktewater sinds acht jaar fors worden overschreden, zonder dat dit overigens tot maatregelen heeft geleid. "We zien in ons onderzoek een sterk verband tussen die normoverschrijding en de afname van het aantal insecten", aldus onderzoeker Jeroen van der Sluijs. "Op de plekken met te veel imidacloprid in het water, vonden we gemiddeld drie keer minder ongewervelde diertjes dan in water dat wel aan de norm voldoet."

Van der Sluijs pleit voor een volledig, internationaal verbod op het bestrijdingsmiddel. Hij vindt het tweejarig moratorium voor enkele gewassen die bijen aantrekken, dat de EU in december zal instellen, onvoldoende. "Dit veel te breed werkende gif heeft ernstige gevolgen voor de insectenrijkdom van onze planeet. We zetten nogal wat op het spel voor dat handjevol plaaginsecten waar de landbouw mee worstelt."

Filtersystemen
Volgens Bayer doet de normoverschrijding zich vooral voor in gebieden met teelt in kassen. "We zijn er samen met onder meer de Wageningen Universiteit en de waterschappen al een tijd mee bezig", zegt Mieke Hoogendoorn, hoofd registratie bestrijdingsmiddelen van Bayer.

Volgens haar is het probleem op te lossen door filtersystemen aan te leggen om ongecontroleerde lozingen van kassen op sloten te voorkomen. "Kassen werken weliswaar met gesloten watersystemen, maar heel af en toe wordt om kwaliteitsredenen het water rechtstreeks op de sloot of in het riool geloosd. Dan komen ook de resten van de gewasbeschermingsmiddelen in het milieu. Dit kan voorkomen worden door actieve koolstoffilters aan te leggen."

Hoogendoorn zegt verder dat de overschrijding van imidacloprid in sloten kan worden voorkomen door het afvalwater eerst te filteren.

Trouw.nl is vernieuwd. Ter kennismaking mag u nu gratis onze artikelen lezen.

Deel dit artikel

Advertentie