Economie Zelfstandigen

Zzp’er wil niet zielig gevonden worden, en is dat wellicht ook niet

Beeld Idris van Heffen

Of eenpitters hulpbehoevend zijn, is lastig vast te stellen. Dat ze de negatieve framing zat zijn, is wél duidelijk.  

Het doet pijn als mensen je zielig noemen. En in de hoek van de zelfstandig ondernemer valt dat woord vaak. Een groot deel van de éénpitters zou compleet tegen wil en dank zzp’er zijn. Gedwongen door een moderne arbeidsmarkt of een werkgever die geld hoopt te besparen.

Tijdens de economische crisis klopte dat, maar is het nog steeds zo?

In elk geval komt het frame van zieligheid van verschillende kanten op zelfstandigen af, tot irritatie van henzelf. ‘Een zeer urgent probleem’, betitelde D66-minister Wouter Koolmees van sociale zaken arme zzp’ers onlangs nog. Vakbond CNV noemt ze in plaats van ‘vrij als een vogel’ liever vogelvrij. En in de media konden zelfstandigen lezen dat 40 procent van hen niet spaart voor eventuele arbeidsongeschiktheid. Waarom niet focussen op de 60 procent die dat blijkens CBS-onderzoek wél doet, klonk het op Twitter.

De onderkant van de markt

Frank Alfrink, directeur van belangenorganisatie ZZP-Nederland, schampert als je hem ernaar vraagt. “Daar vind ik wel wat van, ja. Door die negatieve berichtgeving gaat de focus alleen naar de onderkant van de markt. Díe domineert de discussie. En dan krijg je wetgeving voor de arme zelfstandige.” Denk dan aan het aangekondigde minimumloon van 16 euro per uur of een verplichte verzekering. “De meerderheid zit daar echt niet op te wachten.”

Het is moeilijk vast te stellen of het aantal ondernemers dat wel hulp behoeft groeit. Kennisplatform ZIPconomy groef vorige week in de net verschenen Zelfstandigen Enquête Arbeid van onderzoeksinstituten TNO en CBS. In dat tweejaarlijkse onderzoek onder ruim vijfduizend zelfstandigen vragen onderzoekers onder meer waarom zij de zelfstandigheid opzochten.

ZIPconomy telde het aandeel op dat tenminste één negatieve motivatie aankruiste. Te weten: geen baan kunnen vinden, ontslagen zijn of een baas hebben die wilde dat de werknemer zelfstandige werd. De som van die percentages was in zeven jaar niet zo laag: dit jaar 22,9 procent, tegen 26 procent in 2017. Wat nou toename?, aldus ZIPconomy.

Maar uit diezelfde enquête blijkt dat het aantal zzp’ers dat liever in loondienst zou werken juist steeg vergeleken met 2017. Die stijging van 10,5 naar 11,2 procent noemt ZIPconomy niet.

Toch denkt Alfrink van ZZP-Nederland dat het aantal gedwongen zelfstandigen daalt. “Wij zagen aan het eind van de crisis veel mensen in loondienst treden, simpelweg omdat er weer plek was.” Tegelijkertijd zagen anderen hun kans schoon om voor het ondernemerschap te kiezen nu de economie aantrok. Op de keper beschouwd zijn er dus evenveel zzp’ers, maar een veel kleiner deel is daartoe gedwongen, zegt Alfrink.

Daling gedwongen zelfstandigen

Volgens hoogleraar arbeidsmarkt Ton Wilthagen (Universiteit van Tilburg) is uit een CBS-enquête geen antwoord te destilleren. Gedwongen zzp-schap kent veel facetten, zegt hij. “In de zorg beginnen mensen voor zichzelf omdat ze dan aan minder regels en administratie gebonden zijn. In de bouw juist omdat je er door de arbeidskrapte veel geld kunt vragen.”

En dan heb je nog de platformeconomie, waarin bedrijven als maaltijdbezorger Deliveroo openlijk zeggen alleen met zelfstandigen te werken. “Dat is geen echte dwang natuurlijk. Maar toch: als je daar bezorger wilt zijn, heb je qua arbeidsrelatie geen keus.”

Tot slot is er nog een groep ouderen die nergens wordt aangenomen vanwege hun leeftijd, zegt Wilthagen. “Die beginnen soms ook maar voor zichzelf.” Het CBS kan al die categorieën nooit scheiden, zegt de hoogleraar. “Mijn schatting is dat het aantal gedwongen zelfstandigen is afgenomen sinds de crisis. Over die platformeconomie hoor je wel veel, maar het marktaandeel is relatief klein.”

Lees ook:

Veertig procent van de zzp’ers heeft niks geregeld bij langdurig werkuitval

Dat zzp’ers vaak geen arbeidsongeschiktheidsverzekering hebben, was al bekend. Nu blijkt dat 40 procent helemaal niets geregeld heeft.

Zzp’ers zijn niet blij met verplichte verzekering: ‘Dit is een manier om zzp’ers in loondienst te duwen’

De invulling van de verplichte arbeidsongeschiktheidsverzekering is nog niet bekend, maar zzp’ers zijn nu al ongerust. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden