AnalyseEU-Zwitserland

Zwitserse kaas wordt niet duurder, maar geklapt akkoord tussen Brussel en Bern heeft zeker gevolgen

De Zwitserse president Guy Parmelin (l) en minister van buitenlandse zaken Ignazio Cassis na een persconferentie woensdag in Bern over het mislukken van de onderhandelingen met de EU.  Beeld AFP
De Zwitserse president Guy Parmelin (l) en minister van buitenlandse zaken Ignazio Cassis na een persconferentie woensdag in Bern over het mislukken van de onderhandelingen met de EU.Beeld AFP

Na jarenlange vruchteloze onderhandelingen geloven de Zwitsers niet meer in een nieuw samenwerkingsakkoord met de EU. Volgens Brussel zullen ze daar vooral zelf de dupe van zijn.

Geen paniek: Zwitserland blijft in de Schengen-zone, en aan de prijzen van gruyère, emmentaler en Zwitserse uurwerken zal ook niet zo veel veranderen. Maar het besluit van de Zwitserse regering om de onderhandelingen met de Europese Unie over een nieuwe samenwerkingsovereenkomst te staken, veroorzaakt wel veel rimpelingen, van Brussel tot Bern.

Beide partijen zijn al jarenlang aan het onderhandelen over nieuwe afspraken. Eén alomvattend akkoord zou in de plaats moeten komen van de ruim 120 aparte akkoorden die de afgelopen jaren zijn gesloten. Maar volgens de Zwitsers wil de EU te veel, bijvoorbeeld op het gebied van arbeids- en sociale rechten voor EU-burgers in het Alpenland – werkend of werkzoekend – of zeggenschap van het Europees Hof van Justitie.

Al snel vlogen termen als ‘zwexit’ door de lucht: wéér een land dat overhoop ligt met de EU. Maar de vergelijking met de brexit gaat op veel vlakken mank. In de eerste plaats is Zwitserland geen EU-lid. Geheel omsingeld door EU-grondgebied als het is, kan het land niet anders dan zo nauw mogelijk aansluiten op de interne EU-markt. Het Verenigd Koninkrijk wilde juist zo veel mogelijk banden doorknippen.

Vrij personenverkeer is een heet Zwitsers hangijzer

Maar er zijn ook overeenkomsten, zeker gevoelsmatig. Zo eisen ook de Zwitsers ‘respect’ van Brussel. “Wij willen dat Zwitserland op gelijke voet wordt behandeld als andere derde landen (buiten de EU, red.), of het nu gaat om samenwerking of erkenning van standaarden”, aldus minister Ignazio Cassis van buitenlandse zaken. En net als bij de brexit is het vrije personenverkeer binnen de interne EU-markt een politiek heet hangijzer in Bern.

De Europese Commissie vindt dat de Zwitsers in de onderhandelingen vooral de krenten uit de pap wilden vissen: wel de voordelen van de interne markt, niet de nadelen. Dat is het befaamde cherry picking waarvan ook de Britten werden beschuldigd.

Dramatische gevolgen van het mislukken van het overleg zijn er nog niet meteen. Alle bestaande losse akkoorden lopen door. Maar vele daarvan zijn verouderd, en sommige lopen af. Dat gebeurde deze week toevallig met afspraken over de onderlinge handel in medische apparatuur. Fabrikanten daarvan in zowel de EU als Zwitserland krijgen nu te maken met handelsbarrières. Ook worden de Zwitserse technische certificaten van die apparatuur niet meer automatisch erkend in de hele EU. Dat probleem zou in de toekomst ook andere sectoren kunnen treffen.

In 2019 verliep al een ander akkoord, over een gelijke behandeling van elkaars financiële markten. Sindsdien is er op de Zwitserse beurzen geen handel meer toegestaan in aandelen van EU-bedrijven en andersom.

‘De grootste slachtoffers zijn de Zwitsers zelf’

Voor de Europese Commissie betekent het weglopen door de Zwitsers het nodige gezichtsverlies. Er zit jaren werk in het overleg en er was ook het nodige politieke kapitaal in geïnvesteerd. Aan de andere kant reageerde de commissie vrij laconiek: de grootste slachtoffers zullen toch echt de Zwitsers zelf zijn, is de boodschap. Ook dat doet aan brexit denken.

Dat standpunt wordt onderstreept door de Brusselse weigering om bestaande deelakkoorden te vernieuwen. De commissie wil echt af van die lappendeken. Het is óf één groot EU-Zwitserland-raamwerk, of helemaal niets.

Als er geen verzoeningspogingen worden gedaan, zullen ook geen nieuwe deelakkoorden van de grond komen, bijvoorbeeld op het gebied van elektriciteitsuitwisseling met de buurlanden. In de slechtste scenario’s zou dat in de toekomst kunnen betekenen dat de kans op stroomuitval in Zwitserland toeneemt.

Lees ook:
Referendum met sneeuwbaleffect

EU dreigde in 2014 al alle samenwerkingsakkoorden op te schorten. ‘De gemeenschappelijke markt is geen Zwitserse kaas.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden