Arbeidsuitbuiting

Zonder hulp van de banken wordt moderne slavernij niet opgelost

Arbeiders aan het werk in Dubai, de Verenigde Arabische Emiraten. Migranten zijn kwetsbaar voor arbeidsuitbuiting.Beeld AP

De financiële wereld moet met hulp van digitale innovaties arbeidsuitbuiting en mensenhandel helpen opsporen. Dat stelt het Liechtenstein Initiatief, een samenwerkingsverband waartoe ook Nederland behoort.

Wereldwijd zit één op de 185 mensen gevangen in een situatie van moderne slavernij. Bij de aanpak van dit hardnekkige probleem speelt de financiële sector een cruciale rol, zo blijkt uit een rapport dat vandaag bij de Verenigde Naties wordt gepresenteerd en waarbij de Nederlandse overheid en de bank ABN Amro nauw betrokken zijn. Moderne slavernij betreft arbeidsuitbuiting en mensenhandel.

“De financiële sector kan slavernij niet alleen oplossen. Maar tegelijkertijd zal slavernij niet ophouden zonder de actieve medewerking van de financiële sector”, staat in het voorwoord dat mede is ondertekend door de Nederlandse minister van buitenlandse zaken Stef Blok en Nobelprijswinnaar Muhammad Yunus, pionier in het microkrediet. 

Ze roepen banken, investeerders en verzekeraars op om te investeren in innovatief gebruik van data. Met algoritmes is het mogelijk om mensenhandel en slavernij te signaleren. “Bestrijding van deze complexe problemen vraagt om een vernieuwende aanpak”, zegt Tanja Cuppen, Chief Risk Officer van ABN Amro.

A Blueprint for Mobilizing Finance Against Slavery and Trafficking’ is het eindrapport van het zogenoemde Liechtenstein Initiatief, waarin de overheden van Liechtenstein, Australië en Nederland samenwerken met het Universitair Centrum voor Beleidsonderzoek van de Verenigde Naties en allerlei financiële organisaties. Ook zijn voormalige slachtoffers van slavernij betrokken. Het doel is om moderne slavernij voor 2030 uit te bannen.

Gedwongen arbeid levert volgens de International Labour Organization (ILO) 150 miljard dollar aan inkomsten op. Daarmee is het als criminele activiteit vergelijkbaar met de handel in drugs en vervalste goederen. “Er wordt nu meer geld aan verdiend dan toen de wereld nog slavernij kende”, zegt Cuppen van ABN Amro. “Dat is volstrekt onacceptabel.”

De opbrengsten worden weggesluisd en daarbij komen financiële instellingen in beeld. Als ‘poortwachters’ moeten zij verdachte transacties melden. In de praktijk gebeurt dat onvoldoende, zo blijkt ook uit recente witwasschandalen bij ING en Danske Bank. Gisteren werd bekend dat het Openbaar Ministerie een onderzoek is begonnen bij uitgerekend ABN Amro, om te zien of deze bank zich aan de regels heeft gehouden. 

In 2016 werden in 97 landen 25.000 slachtoffers geïdentificeerd en bevrijd. Dat is een fractie van het totaal aantal slachtoffers, want volgens het ILO waren dat er toen 40,3 miljoen. Landbouw, mijnbouw en textiel zijn risicosectoren. Ook moeten medewerkers in een huishouden soms hun paspoort inleveren. Mensenhandel is nauw verbonden met seksueel misbruik. Het probleem speelt ook in Nederland bijvoorbeeld in de seksindustrie.

In Brazilië speelt gedwongen arbeid bijvoorbeeld in afgelegen gebieden met mijnbouw of arbeidsintensieve industrieën, zoals op koffieplantages en veehouderijen, bij de illegale boskap of de fruitoogst. India kent risico’s in de textielindustrie.

‘Banken moeten datastromen en voorspellende analyses gebruiken’

Financiële instellingen zijn verplicht om onderzoek te doen naar hun klanten om mensenrechtenschendingen op te sporen. Digitale technieken kunnen hierbij enorm helpen, denkt het Liechtenstein Initiatief. Banken en investeerders moeten nieuwe data­stromen en voorspellende analyses gaan gebruiken. Niet-traditionele technieken bieden goede kansen. 

Zorg voor digitale sporen van de arbeidsrelatie en help ook bij het maken van platforms waarop slachtoffers in contact komen met vakbonden, adviseert het Liechtenstein Initiatief. De financiële sector moet digitale arbeidscontracten stimuleren, waarbij een app de overeenkomst vastlegt. Ook helpt het als salarissen niet langer contant worden betaald. 

Zo’n 1,7 miljard mensen hebben geen toegang tot betrouwbare financiële diensten. Vissers of bouwvakkers kunnen in slavernij belanden als ze voor een lening zijn aangewezen op hun baas. Ze zitten klem als ze te weinig verdienen om die schuld terug te betalen. Door te zorgen voor veilige financiële diensten voor kwetsbare mensen, nemen die risico’s af.

Digitalisering wordt ook in verband gebracht met problemen, zoals afnemende privacy. Digitale munten worden gelinkt aan witwassen en financiering van terrorisme. Ook bestaat er weerstand tegen algoritmes die persoonlijke data analyseren, omdat ze ongelijke behandeling in de hand kunnen werken. Die zorgen leven ook in de Tweede Kamer. “De basisgedachte achter dit pleidooi van het Liechtenstein Initiatief is dat transparantie een middel is tegen onzichtbaar misbruik en uitbuiting”, zegt Tanja Cuppen. “Alles met respect voor privacy-wetgeving.”

ABN Amro heeft met de arbeidsinspectie en de Universiteit van Amsterdam een methode ontwikkeld om verdachte situaties uit de eigen database te filteren. Inmiddels doen ook Rabobank, ING en KNAB mee met dit project tegen mensenhandel. Een ander project tegen slavernij is van de bank Barclays, eveneens verbonden aan het Liechtenstein Initiatief, Europol en technologiebedrijf IBM.

Lees ook:

ABN Amro speurt met big data succesvol naar uitbuiting en mensenhandel

Er is een nieuwe methode ontwikkeld om mensenhandel op te sporen in Nederland, en die blijkt succesvol te zijn. ABN Amro, de Universiteit van Amsterdam (UvA) en de Inspectie Sociale Zaken en Werkgelegenheid hebben uitgezocht hoe je misstanden zoals arbeidsuitbuiting kunt herkennen in de financiële gegevens waarover een bank beschikt, zoals overboekingen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden