Energiebronnen

Zon en wind rukken op – maar dat maakt de stroomvoorziening er niet makkelijker op

Hoogspanningsmasten in de haven van Rotterdam. Stroom was in 2021 erg duur en zal dat in 2022 waarschijnlijk ook nog zijn. Beeld ANP
Hoogspanningsmasten in de haven van Rotterdam. Stroom was in 2021 erg duur en zal dat in 2022 waarschijnlijk ook nog zijn.Beeld ANP

Zon en wind leverden vorig jaar flink meer stroom op dan in 2020. Toch is en blijft stroom voorlopig duur.

Koos Schwartz

Wind en zon worden steeds belangrijker voor de stroomvoorziening. Hoewel er vorig jaar geen windparken op zee bij kwamen en het relatief niet veel waaide, steeg de hoeveelheid met zon en wind geproduceerde stroom vorig jaar met 17 procent.

Bijna een kwart (23,7 procent) van de Nederlandse stroomproductie was eind vorig jaar afkomstig van hernieuwbare energiebronnen. De stroomprijzen waren in 2021 uitzonderlijk hoog. Dat zijn ze nog steeds en het ziet er naar uit dat dat nog wel een tijd zo zal blijven.

De stroomprijzen worden vooral bepaald door de prijzen van gas en kolen en die stegen in 2021 razendsnel: voor gas met 340 procent en voor kolen met 119 procent, maakte Tennet, de beheerder van het Nederlandse hoogspanningsnet, woensdag bekend.

Ook CO2-uitstootrechten werden duurder. In het begin van dit jaar begonnen de prijzen van gas en kolen te dalen, maar de Russische invasie van Oekraïne zorgde voor nieuwe prijsstijgingen. Eind maart waren kolen en gas nog duurder dan eind vorig jaar.

Voorlopig blijft het duur

Anton Tijdink, bij Tennet werkzaam als analist van de stroommarkt, wilde tijdens de presentatie van Tennets rapport over de ontwikkelingen op de stroommarkt in 2021 geen voorspelling doen over de hoogte van de stroomprijzen dit jaar. Wel wees hij erop dat de prijzen die nu worden betaald voor gas dat over een of twee jaar wordt geleverd nog steeds erg hoog zijn. Dat betekent dat de markt verwacht dat de gasprijzen voorlopig hoog zullen blijven.

Dat gas zo duur werd, had vorig jaar gevolgen. De vraag naar gas verminderde erdoor en die naar kolen – een ‘vuilere’ energiebron dan gas – nam toe. Die extra vraag zet de Nederlandse kolencentrales voor een dilemma: omdat kolencentrales relatief veel CO2 uitstoten, mogen zij over een jaar gemeten maar op 35 procent van hun capaciteit draaien. Als zij nu meer produceren dan die 35 procent, zullen zij hun productie in de zomer moeten beperken. In dat geval zal er extra vraag ontstaan naar gas – en dat is duur.

De hoogte van de stroomprijs worden nu nog vooral bepaald door de gas- en kolenprijzen. Maar nu duurzame bronnen steeds belangrijker worden, is dat geleidelijk aan het veranderen. Soms is dat al te zien, bijvoorbeeld op uren met veel wind en zonneschijn en weinig vraag naar elektriciteit. Dan kunnen de prijzen zelfs tot onder nul zakken en krijgen afnemers geld toe.

Zon- en winddagen

Op dagen met veel zon en veel wind kan het aandeel van duurzame bronnen in de totale stroomproductie overigens veel hoger zijn dan de 23,7 procent die vorig jaar het gemiddelde was. Begin april was het aandeel op zo’n zon- en winddag zelfs 54 procent: een Nederlands record.

Ingewikkelder wordt de stroomvoorziening wel door de opkomst van zon en wind. Soms is er veel stroom uit die bronnen beschikbaar, soms weinig; soms moet bedrijven worden gevraagd of ze, tegen betaling, minder stroom willen afnemen, soms moet er snel een gascentrale worden aangezet als de vraag naar stroom groter is dan verwacht.

Daar kwam vorig jaar nog bij dat de hoogspanningslijn tussen Diemen en Lelystad een opknapbeurt kreeg en tijdelijk buiten gebruik was. Tennet moest toen stroom omleiden. Dat kostte vorig jaar 340 miljoen euro. Ook dit jaar en komende jaren zullen er onderhoudsbeurten nodig zijn. Dat het stroomnet vorig jaar op sommige plekken in piekuren zwaar of overbelast was, kwam volgens Tennet vooral door die onderhoudsbeurten.

De extra productie uit hernieuwbare bronnen was vooral afkomstig van nieuwe zonnepanelen, zonneparken en van nieuwe windmolens op land. De productie van offshore-wind daalde licht, een gevolg van relatief weinig wind. Dit jaar zal de offshore-windproductie waarschijnlijk groter worden, omdat een deel van het nieuwe windpark Hollandse Kust Zuid dan in gebruik wordt genomen.

Lees ook:

Voor het eerst meer dan helft van stroom uit duurzame bronnen

Vorige week werd een record gebroken: nog nooit werd in één week zo veel elektriciteit opgewekt uit duurzame bronnen, zoals windmolens en zonnepanelen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden