Reportage Schiphol

Zo ziet een dag uit het leven van vliegveldbaas Dick Benschop eruit

Dick Benschop in gesprek met omwonenden van Schiphol. Beeld Olaf Kraak

Hij is de kop van jut als vliegtuigen niet opstijgen door problemen met de brandstoftoevoer, maar ook als hij stelt dat Schiphol gematigd wil groeien. Trouw ging een dag op stap met Dick Benschop, de voormalige PvdA-staatssecretaris die topman van de luchthaven werd.

“Als het nog gekker wordt, zet ik een bord in de tuin om mijn huis te verkopen”, zegt Cees Eikelenboom, bewoner van Oude Meer, buurgemeente van Schiphol. Hij zit samen met Schipholtopman Dick Benschop en twee andere omwonenden koffie te drinken op het terras van buurthuis het Dijkhuis. Ook VVD-wethouder Jurgen Nobel van de gemeente Haarlemmermeer is er bij. Hij benadrukt dat Oude Meer een van de zwaarst getroffen plekken is als het gaat om de overlast van de luchthaven. “Dat constante gebrul gaat je tegenstaan”, zegt bewoner Paul van Rheenen. “Zit je net lekker buiten in de zon en dan komen ze weer.”

Het gesprek wordt onderbroken door twee vliegtuigen die vanuit verschillende richtingen met een enorm geraas laag over vliegen.

Niet het nieuwe normaal

Benschop legt uit dat de overlast de afgelopen zomer heftiger was doordat er onderhoud moest worden gepleegd, waardoor start- en landingsbanen anders moesten worden gebruikt. “De overlast van de laatste tijd is niet het nieuwe normaal”, zegt hij.

Maar hij zegt ook: “Als er weer onderhoud moet worden gepleegd, kan het opnieuw gebeuren.” Benschop benadrukt dat Schiphol vooral ook voorspelbaar wil zijn, iets wat nog niet altijd lukt. “Dan weet je in ieder geval wat voor overlast je kunt verwachten.”

Opnieuw wordt het gesprek onderbroken door het lawaai van een vliegtuig. Benschop heeft zijn colbert naast zich op de bank gelegd. In vergelijking met de VVD-wethouder, die een nieuw uitziend pak draagt inclusief modieuze voering, ziet de Schipholtopman er enigszins sjofel uit met zijn bruine schoenen met bekraste neuzen en de katoenen zakdoek die een beetje uit de rechterzak van zijn zwarte pantalon hangt. Dick Benschop (61) is sinds 1 mei vorig jaar topman van de Royal Schiphol Group, het luchthavenbedrijf dat behalve Schiphol ook de luchthavens Rotterdam The Hague, Eindhoven en Lelystad runt.

Op bezoek bij bloemenveiling Royal FloraHolland, een belangrijke zakenpartner van Schiphol. Beeld Olaf Kraak

Hij groeide in de jaren zestig op in Driebergen in een gereformeerd gezin. Zijn vader had een financiële functie bij de gemeente, zijn moeder was huisvrouw.

Als puber bemoeit Benschop zich al met bestuurlijke zaken: zo dwingt hij op het gymnasium af dat leerlingen zich kunnen verenigen en iets te zeggen krijgen over het beleid van de school. Ook tijdens zijn studie Geschiedenis aan de Vrije Universiteit is hij maatschappelijk betrokken: hij wordt voorzitter van studentenvakbond Asva en wordt actief voor de PvdA. In de eerste jaren van zijn studie leert hij Schiphol kennen van binnenuit: hij heeft er een bijbaan op de bagageafhandeling.

PvdA-loopbaan

Na zijn afstuderen wordt hij in 1984 leraar geschiedenis in Den Helder, maar dat bevalt hem niet en hij vertrekt op eigen initiatief. Na negen maanden werkloosheid, krijgt hij de kans assistent te worden van Joop den Uyl, die op dat moment Tweede Kamerlid is en in de nadagen van zijn carrière zit. Na een jaar overlijdt de voormalig premier. Zo wordt Benschop in 1988 assistent van Wim Kok. Na diverse functies bij de PvdA start hij in 1994 een eigen adviesbureau, waarbij Schiphol een van zijn grote opdrachtgevers is.

Nu, twintig jaar later, is hij terug bij de luchthaven, maar dan als topman. Benschop is de dag al vroeg begonnen. Normaal gesproken ontbijt hij met zijn 14-jarige zoon, waarna hij om kwart over negen op Schiphol arriveert. Maar vanochtend heeft chauffeur Ben Mertens hem vroeg opgehaald uit Den Haag zodat hij om acht uur in Aalsmeer arriveert voor een relatiebezoek aan bloemenveiling Royal FloraHolland, een belangrijke zakenpartner, omdat maar liefst 20 procent van de bloemen die er verhandeld worden per vliegtuig wordt aangevoerd.

Benschop en zijn medewerkers krijgen een uitgebreide rondleiding van de top van Royal FloraHolland door de uitgestrekte hallen van de bloemenveiling. Vanaf boven kijkt Benschop naar de werkvloer waar medewerkers op karretjes af en aan rijden om fusten met onder meer rozen, tulpen, gerbera’s en chrysanten op de juiste plek af te leveren. “Het lijkt haast een choreografie”, zegt hij.

Eenmaal terug van de rondleiding komt eindelijk het onderwerp op tafel waar de ontmoeting eigenlijk om draait: het teruglopende aantal vrachtvluchten op Schiphol. Het plafond van 500.000 vliegbewegingen op de luchthaven leidt ertoe dat vliegtuigmaatschappijen hun slots liever gebruiken voor passagiersvliegtuigen. Dit is een groot probleem voor Royal FloraHolland dat niet kan worden ondervangen met het vervoeren van bloemen in de buik van passagiersvliegtuigen, zegt Steven Schilfgaarde, topman van Royal FloraHolland. “We hebben echt vrachtvliegtuigen nodig”, zegt hij.

Een rondje over de werkvloer op Schiphol. Beeld Olaf Kraak

Benschop komt gelukkig voor Royal FloraHolland met goed nieuws. Hij wil aan het ministerie van infrastructuur en waterstaat voorstellen de dalende trend om te buigen door een vast percentage van de slots te reserveren voor vracht. “Laten we zo snel mogelijk naar Den Haag trekken om dit samen voor te stellen.” Als Benschop het kantoor uitloopt, staat de Mercedes al klaar om naar Oude Meer te rijden.

Meer dan een uur gaat Benschop in gesprek met de bewoners. Hij vertelt dat hij vindt dat Schiphol de afgelopen jaren te hard gegroeid is. “Het moet echt anders; ongebreidelde groei dat doen we niet meer.” Benschop wil hinder beperken en de leefomgeving verbeteren. Hij zegt echter ook dat het vliegverkeer boven Oude Meer niet zal afnemen. “Een klein beetje groei is noodzakelijk. Niet alleen vanwege het netwerk van Schiphol met de wereld, maar ook omdat KLM voor de bedrijfsvoering moet kunnen blijven groeien.”

Niet te verdragen

Maar voor de bewoners van Oude Meer is de grens bereikt. En dat zegt wel wat, want tot voor kort werd er nauwelijks geklaagd, vertelt bewoonster Guusje de Raadt. “Als een nieuwe bewoner binnen een maand een poster ophing om te protesteren tegen Schiphol, werd hij vierkant uitgelachen. Wie in Oude Meer gaat wonen, weet dat Schiphol om de hoek ligt en dat overlast daarbij hoort.” Maar inmiddels is al het lawaai niet meer te verdragen, zegt De Raadt. “En ik maak me ook zorgen over de gevolgen van dat ultrafijnstof voor mijn kleinkinderen.”

Om half twaalf neemt Benschop afscheid van de bewoners van Oude Meer. Chauffeur Mertens rijdt richting de chique Wilgenlaan in Aalsmeer. Daar woont Ap Eigenhuis, een gepensioneerde HR-directeur van Unilever die Benschop een kritische brief heeft gestuurd. “Een brief per post krijg je niet zo vaak meer”, zegt Benschop. “Dan denk ik: leuk, daar ga ik op bezoek, omdat hij dat niet verwacht.”

De Schipholbaas is veel op pad. Hij gaat op bezoek bij zakenpartners, heeft geregeld overleg met lokale bestuurders en moet vaak naar Den Haag. Ook probeert hij elke week een afspraak met collega’s op de werkvloer te hebben. Dat hij op de dag dat Trouw hem volgt twee keer op een dag omwonenden spreekt, is een uitzondering. Gemiddeld heeft hij zo’n twee afspraken met omwonenden per maand.

Eigenhuis leidt Benschop naar de voorkamer van zijn grote vrijstaande woning. Op tafel liggen vier grote vellen papier. Twee daarvan zijn volgeplakt met krantenknipsels. Op twee andere vellen heeft Eigenhuis het dilemma van Schiphol uiteen gezet met woorden, boxen en pijlen. ‘Wordt Schiphol het nieuwe Groningen?’, staat er geschreven met rode stift. “Wat mij opvalt is dat de agressiviteit in het debat toeneemt”, zegt Eigenhuis. “Het gepolder is voorbij; daarvoor zijn de belangen inmiddels te groot.” Zijn conclusie: Schiphol kan niet blijven waar het is; het moet ergens anders heen. “Naar zee”, zegt Benschop. “Dat zeg ik niet”, zegt Eigenhuis. “Dat is aan jullie om te bedenken.”

In zee

Op de keukentafel staan sandwiches rauwe ham en eiersalade uitgestald, speciaal gemaakt door mevrouw Eigenhuis. Onder de lunch vertelt Benschop dat hij wil dat de overheid serieus onderzoek gaat doen naar Schiphol in zee. “We moeten erachter komen of het enigszins haalbaar is of niet. Nu hebben we te weinig kennis om vast te stellen of het een optie is.”

Eigenhuis vraagt hoe lang Benschop van plan is te blijven. “Je contract loopt maar tot 2022.” Benschop lijkt zelf even te moeten nadenken of dat klopt, dan zegt hij: “Ik wil Schiphol echt anders neerzetten en het vertrouwen herstellen. Ik ga niet weg zolang me dat niet is gelukt.” “Dat kan langer duren dan vier jaar”, zegt Eigenhuis. “Ik hoop het niet”, zegt Benschop.

Nu wil mevrouw Eigenhuis toch ook wat kwijt. Ze vertelt dat er in hun prachtige tuin bijna geen gesprek meer te voeren is door het vlieglawaai. “Onze kinderen willen hier niet wonen.” Ook het ultrafijnstof komt ter sprake. Benschop wordt na de lunch meegetroond naar de buurvrouw een paar huizen verderop. Onder toeziend oog van Eigenhuis en Benschop haalt de buurvrouw het filter uit haar luchtzuiveringssysteem: het is donkergrijs. “Hoe lang zit dat filter er al in?”, informeert de Schipholtopman.

Communicatie met de omgeving is een van de speerpunten van Schiphol sinds Benschop de baas is. Grofweg, zo analyseert hij, heeft 25 procent van de omwonenden het helemaal gehad, 25 procent vindt het allemaal niet zo’n probleem en 50 procent zit in het midden. “Die middengroep laat zich het minste horen, maar juist die wil ik zichtbaar krijgen. Daarbij helpt het om op pad te gaan en mensen te spreken.”

Benschop is een rustige persoonlijkheid, die er niet zo maar wat uitflapt, zeggen zijn oudere broer Willem Benschop en jeugdvriend Matthias Boswinkel. Dat neemt niet weg dat hij volgens hen ‘speelt om te winnen’. Zijn strategisch denkvermogen en zijn doorzettingsvermogen helpen hem daarbij. Tot begin deze eeuw was de politieke carrière van Benschop dan ook een aaneenschakeling van successen. In 1998 wordt hij staatssecretaris van buitenlandse zaken in het tweede Paarse kabinet.

Maar als campagneleider van de PvdA voor de Tweede Kamerverkiezingen van 2002 maakt Benschop een cruciale fout. Hij borduurt voort op de campagne die acht jaar eerder een premier maakte van Wim Kok, terwijl de politieke werkelijkheid met de opkomst van Pim Fortuyn en het verhitte integratiedebat ondertussen totaal anders is. De PvdA heeft daar te weinig oog voor. Na de moord op Fortuyn lijden de sociaaldemocraten een historische nederlaag. Benschop is verkozen tot Tweede Kamerlid maar besluit vanwege het grote verlies afstand te doen van zijn zetel.

Topfuncties bij Shell

Zo raakt hij opnieuw werkloos. Hij maakt ritjes op de fiets in plaats van in de dienstauto en zit veel thuis met zijn jonge gezin, totdat hij wordt benaderd voor een functie bij Shell. Daar vervult hij vijftien jaar lang verschillende topfuncties totdat hij in 2018 topman van Schiphol wordt.

Na de lunch met het echtpaar Eigenhuis gaat het richting vliegveld. Als de topman Schiphol Plaza binnenloopt staan een stel medewerkers van Schiphol al klaar om hun maandelijkse rondje te lopen over de werkvloer; dit keer met Benschop erbij. Allereerst staat het gezelschap stil bij een nieuwe automatiek met gezonde maaltijden en drankjes. Mike Boks, die verantwoordelijk is voor het eten en drinken op Schiphol, vertelt dat de automatiek geliefd is bij het vliegend personeel en nu al een betere omzet draait dan de massagestoelen die er voorheen stonden. “Kijk, dat is mooi”, zegt Benschop.

In Lounge twee loopt de groep langs een winkelruimte die 150 vierkante meter kleiner moest worden omdat er meer balies moesten komen voor de paspoortcontrole. Dat hoorde de commerciële tak van Schiphol pas acht maanden nadat twee andere Schipholafdelingen dit samen hadden besloten. “Het is een voorbeeld van hoe het mis kan gaan met de interne communicatie”, vertelt manager Irene Muysson, verantwoordelijk voor de detailhandel op Schiphol. “Wij werden niet bij het besluit betrokken, terwijl het voor de omzet van deze winkel nogal wat betekent.”

Medewerkers over Dick Benschop: ‘Hij is er vaker dan zijn voorganger en hij is ook veel aanspreekbaarder'. Beeld Olaf Kraak

Muysson vindt het fijn dat Benschop dit nu met eigen ogen ziet. “Zo weet hij dat we als afdeling af en toe vergeten worden en kan hij daar iets aan doen.” Sowieso is Muysson erg te spreken over Benschop. “Hij is er vaker dan zijn voorganger en hij is ook veel aanspreekbaarder.” Andere Schiphol-medewerkers beamen dat Benschop een beter contact heeft met de werkvloer dan zijn voorganger Jos Nijhuis.

Benschop heeft zijn leiderschapsstijl naar eigen zeggen overgenomen van Hans Smits, die de baas was van Schiphol toen Benschop er nog advieswerk deed. Benschop ziet Schiphol op de eerste plaats als een maatschappelijke organisatie en op de tweede plaats pas als een bedrijf. Om het vertrouwen in de samenleving weg te nemen, wil hij berekeningen over geluid gaan valideren met metingen, zodat er geen discussie meer over nodig is. Bovendien wil hij bij de groei van Schiphol niet langer de randen opzoeken van wat is toegestaan volgens milieuregels. “Als het aan mij ligt, raakt het woord Schiphollen in de vergetelheid.”

Eenmaal terug op kantoor heeft Benschop een afspraak met Hassan Charaf, hoofd innovatie van Schiphol. Charaf begint enthousiast te vertellen over de luchthaven van de toekomst aan de hand van een futuristische tekening. “Het lonkende perspectief is een luchthaven die volledig autonoom werkt”, zegt hij. Een veelbelovende innovatie is een elektrisch voertuig dat zonder menselijke bemoeienis een vliegtuig kan uitparkeren en voortslepen naar de startbaan.

“Er is een bedrijf dat al een eind is in de ontwikkeling van zo’n taxibot”, zegt Charaf. Benschop is vooral benieuwd wat voor duurzaamheidswinst een taxibot kan opleveren. “Het gaat mij om de CO2-reductie”, zegt hij. “Het maakt mij niet uit of er wel of niet een bestuurder is: ik zie het liefst dat die taxibot op batterijen rijdt.”

Katholieke gereformeerde

Tussen het werk door heeft Benschop met zijn zoon afgesproken ’s avonds naar de wedstrijd Ajax te gaan. De Schipholtopman heeft met zijn vrouw Elisabeth Minnemann nog twee oudere kinderen die inmiddels het huis uit zijn. Tijdens zijn periode als staatssecretaris was het lastig om zijn toen nog jonge kinderen vaak te zien, maar Benschop zorgde ervoor dat hij ze zonder hulp van zijn vrouw kon verzorgen. “Maar één keer moest ik haar bellen om te vragen wat het hapje van vier uur was.” Hij ziet zichzelf als een gezinsman. Nog altijd eten Benschop en zijn vrouw, die ook een topfunctie heeft, in principe maximaal twee avonden voor zaken buiten de deur.

Dat Minnemann hun kinderen wilde opvoeden binnen het katholieke geloof was voor de gereformeerd opgevoede Benschop geen punt. Hij omarmde het geloof van zijn vrouw: samen bezoeken ze tot op de dag van vandaag regelmatig de Duitstalige St. Rafaelskirche in Scheveningen. “Het zijn momenten waarop ik kan reflecteren op wie ik ben. Ik zou liever nog vaker gaan.”

Na de afspraak over innovatie krijgt Benschop een presentatie over het duurzaamheidsplan van Schiphol. De doelstelling: in 2030 is er geen afval en geen emissie meer op de luchthaven zelf en in 2050 is ook de luchtvaart emissievrij. Dat is wel heel ambitieus, weet Denise Pronk, duurzaamheidsmanager. Ze vertelt dat het nog lastig wordt om alle afvalstromen op Schiphol goed te scheiden. “We weten nog te weinig om het circulair te kunnen doen.” En zo ontbreekt er nog meer informatie in het duurzaamheidsplan, zegt ze. Daarbij komt dat Schipholmedewerkers lang niet altijd staan te springen om te verduurzamen. Benschop probeert haar op te peppen. Iedereen gaat heus wel inzien dat verduurzaming niet alleen nodig is, maar ook geld op kan leveren, zegt hij. En het plan hoeft van Benschop niet compleet te zijn. “We weten niet hoe elektrisch vliegen straks gaat. Krijg je een accuwisselsysteem of een superlader? Het geeft niet als er witte plekken blijven in het duurzaamheidsplan, maar we moeten goed nadenken over alle mogelijkheden.”

Na het gesprek verlaat Benschop snel zijn kantoor: hij wil nog eten met zijn zoon, voordat ze samen naar Ajax gaan.

Lees ook: 

Schiphol mag groeien, maar moet die groei wel verdienen

Schiphol mag na 2020 weer groeien, maar de luchtvaart moet die groei eerst zelf verdienen. Minister Cora van Nieuwenhuizen (infrastructuur en waterstaat) spreekt van een trendbreuk: ‘The sky is niet langer the limit’.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden