Coronasteun

Zelfstandigen negeren de grote pot met Tonk-geld. Zonde, vindt Wouter Koolmees

Er wordt veel minder gebruikgemaakt van de Tonk-regeling dan verwacht. Daardoor blijven tientallen miljoenen euro's op de plank liggen.  Beeld ANP
Er wordt veel minder gebruikgemaakt van de Tonk-regeling dan verwacht. Daardoor blijven tientallen miljoenen euro's op de plank liggen.Beeld ANP

Er is een grote pot met geld voor gemeenten om flexwerkers en zelfstandigen in coronatijd te helpen met hun vaste lasten. Maar daar wordt bijna geen gebruik van gemaakt.

Flexwerkers die geen recht hebben op een uitkering en zelfstandigen met een werkende partner die door corona een deel van hun inkomen kwijt zijn kunnen hun huur en hypotheek niet altijd meer ophoesten. Eerder vielen zij tussen wal en schip, maar sinds maart is er voor hen de Tijdelijke Ondersteuning Noodzakelijke Kosten, de Tonk. Via die regeling kunnen gemeenten hen helpen de woonlasten te betalen. Demissionair minister Wouter Koolmees van sociale zaken en werkgelegenheid heeft er 260 miljoen euro voor uitgetrokken.

Maar in tegenstelling tot steunpakketten zoals de NOW, TVL en Tozo, die bedrijven en burgers goed weten te vinden, loopt het voor de Tonk geen storm. In sommige gemeenten is het aantal aanvragen blijven hangen op slechts 10 procent van het verwachte aantal, meldt het ministerie van sociale zaken.

“Dat valt tegen”, laat Koolmees in een interview met het Algemeen Dagblad weten. Volgens hem speelt onbekendheid de Tonk parten. “En er is schaamte bij aanvragers. Onterecht overigens. Meld je nou, de hulp is er”, aldus de minister.

Omzetten in een lening

Mogelijk speelt de angst om ontvangen steun later weer te moeten terugbetalen ook een rol. De meeste ontvangers mogen de Tonk-uitkering houden, maar soms beslist de gemeente dat die wordt omgezet in een lening die later moet worden terugbetaald. Dit kan het geval zijn als een ontvanger van de steun kort daarna een groot bedrag krijgt. Ook zullen sommige gemeenten, zoals Amsterdam, achteraf mogelijk steekproefsgewijs controleren of iemand wel recht had op de steun.

Het uitblijven van aanvragen komt ook doordat gemeenten inwoners beperkt op de noodsteun hebben geattendeerd omdat ze aanvankelijk vreesden geld tekort te komen. Gemeenten moeten de Tonk namelijk uitvoeren, maar draaien zelf op voor de kosten als de uitgaven hoger uitvallen dan verwacht. “Ik begrijp dat gemeenten daardoor voorzichtig waren”, zegt Koolmees. Hij verdubbelde hierom het aanvankelijke budget van 130 miljoen euro.

Desondanks blijft het aantal aanvragen voor de regeling in veel gemeenten een stuk lager dan hij had gehoopt. Behalve in Amsterdam: daar zit de vaart er inmiddels een beetje in. 2471 inwoners hebben in totaal 30 procent van het budget aangevraagd. De helft heeft het geld al uitgekeerd gekregen. Dit geld gaat vooral naar huurders (70 procent). Eigenaren van koopwoningen zijn in Amsterdam vaak goedkoper uit.

Het aanvragen wordt gezien als te veel gedoe

De Amsterdamse wethouder Rutger Groot Wassink (sociale zaken) legt uit dat het niet makkelijk is om de Tonk-doelgroep te bereiken. “Het aanvragen van de regeling wordt ervaren als te veel gedoe en mensen zijn bang dat ze de tegemoetkoming weer moeten terugbetalen”, zegt hij.

In een poging het gebruik van de regeling te stimuleren, heeft de hoofdstad mensen aangeschreven die eerder gebruik hebben gemaakt van de Tozo, maar die vanwege de partnertoets daarvoor niet langer in aanmerking kwamen. “Zij kunnen mogelijk wel aanspraak maken op de uitkering”, laat de wethouder weten.

Gemeenten mogen verder zelf weten hoe ze de Tonk uitvoeren en welke eisen ze daaraan stellen. In Amsterdam geldt dat aanvragers maximaal 30.000 euro spaargeld mogen hebben om de ondersteuning te kunnen krijgen. In andere gemeenten ligt dat bedrag lager.

Grote verschillen in de uitgekeerde bedragen

De Tweede Kamer wil graag af van dat soort vermogenstoetsen, maar Koolmees legt die keuze bij de gemeenten. Ook het bedrag dat mensen kunnen krijgen, verschilt per gemeente. Zo krijgen inwoners van Utrecht maximaal 1500 euro en Amsterdammers maximaal 6000 euro.

De Tonk-regeling loopt tot en met 30 juni. De verwachting is dat rond 20 mei een besluit valt over hoe de steun er vanaf 1 juli uit komt te zien.

Lees ook:

Aantal bedrijven met coronasteun lijkt weer toe te nemen

Het aantal ondernemers dat een beroep doet op overheidssteun zit weer in de lift. Dat blijkt uit de meest recente cijfers die het ministerie van SZW dinsdag presenteerde.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden