Arbeidsverhoudingen

Zelfstandige chauffeurs of verkapte werknemers? Rechtbank moet geschil Uber en FNV beslechten

Taxichauffers bij de rechtbank, eind juni, voor de zitting tussen FNV en Uber over de rechten van chauffeurs. Beeld Hollandse Hoogte /  ANP
Taxichauffers bij de rechtbank, eind juni, voor de zitting tussen FNV en Uber over de rechten van chauffeurs.Beeld Hollandse Hoogte / ANP

Maandag doet de rechter uitspraak: zijn Uber-chauffeurs zelfstandig of zijn het verkapte werknemers? Op de achtergrond speelt de vraag: waarmee zijn hun belangen het meest gediend?

Wat wil een taxichauffeur echt? Techbedrijf Uber, dat klanten via een app aan chauffeurs koppelt, denkt het te weten. “Die chauffeur wil op maandag met de Uber-app werken en op dinsdag naar het strand, omdat het mooi weer is. Op woensdag via een taxicentrale rijden, op donderdag eerder stoppen om z’n kind van school te halen”, zegt Maurits Schönfeld, general manager van Uber Noord-Europa. “Die chauffeur wil dat zelf bepalen. En wil dus zelfstandig zijn, en niet als werknemer in dienst zijn van een taxibedrijf.”

Dat laatste is de inzet van een rechtszaak die vakbond FNV tegen Uber heeft aangespannen. Volgens de FNV zijn Uber-chauffeurs alleen op papier zelfstandig en gedraagt Uber zich in alles als een echte werkgever. De taxi-app bepaalt de ritprijs en int dat bedrag ook, verdeelt de ritten en geeft instructies. Volgens de bond willen chauffeurs iets heel anders dan Uber denkt. Als Uber zich als werkgever opstelt, zo vertaalt de FNV die wensen, geef chauffeurs dan ook werknemersrechten, zoals een fatsoenlijk cao-loon en een goed pensioen.

Maandag geeft de rechtbank antwoord op die vraag: zijn de Uber-chauffeurs zzp’er of is er sprake van schijnzelfstandigheid en moet Uber hen dus in dienst nemen? Eerder oordeelde de rechter al dat koeriers van maaltijdbezorger Deliveroo hun eigen tarieven niet bepalen, hun eigen klanten niet werven, en dús geen zzp’ers, maar werknemers zijn.

In wiens belang?

Uber-manager Schönfeld maakt zich er druk over. “In wiens belang voert de FNV dit proces eigenlijk? Niet in dat van de chauffeurs. We hebben sinds de zitting in juni met heel veel chauffeurs contact gehad. En van niemand, echt niemand hebben we gehoord dat-ie z’n zelfstandigheid kwijt wil.”

Jaja, dat kennen we, zegt Amrit Sewgobind van de FNV, die naar eigen zeggen met honderden Uber-chauffeurs contact heeft gehad. “Altijd als er iets aan de hand is, is Uber opeens erg begaan met z’n chauffeurs. Dan worden die voor gesprekken uitgenodigd om hun mening te geven. Dan uiten de chauffeurs hun klachten. En daarna horen ze er nooit meer iets over.”

Die klachten houden aan, zegt Sewgobind. Veel chauffeurs voelen zich onder druk staan van de Uber-app, die nauwelijks ruimte geeft voor eigen keuzes – als ze zich niet naar wens gedragen, worden ze ‘eraf gegooid’. Ubers tarieven zijn laag, en chauffeurs hebben niet de vrijheid die zelf aan te passen. “Een grote ergernis is ook dat ze van tevoren niet weten wat een bepaalde rit hen oplevert.”

FNV en Uber verschillen van mening over de vraag of een chauffeur via Uber genoeg kan verdienen. 24 euro per uur is zeker haalbaar, zegt Uber, ondanks de 25 procent commissie die het bedrijf inhoudt. Op grond van jaaroverzichten van chauffeurs denkt de FNV dat de verdiensten op nauwelijks meer dan 11 euro uitkomen, en hoe dan ook ver onder het cao-loon voor de taxibranche zijn.

In hoger beroep

Gaat Uber in beroep als de rechter uitspreekt dat de chauffeurs inderdaad werknemers horen te zijn? Schönfeld laat dat in het midden. “Het hangt ervan af wat de gevolgen van de uitspraak zijn voor de positie van de chauffeurs”, zegt hij. “Als die te zeer wordt aangetast, tekenen we zeker beroep aan.

Met Uber valt te praten over voorzieningen op het gebied van verzekeringen en pensioen, vervolgt hij. Sterker nog, al voor de coronacrisis heeft het bedrijf daarover voorstellen gedaan. “En tijdens de crisis heeft Uber zich ingezet voor het toekennen van coronasteun, de zogeheten tozo, voor chauffeurs.”

Zulke voorzieningen, voegt Schönfeld eraan toe, moeten bij voorkeur gaan gelden voor de hele taxibranche. Veel chauffeurs werken soms via Uber, en dan weer via een taxicentrale. “En het moet niet zo zijn dat een chauffeur, zodra hij de app uitzet en voor een centrale gaat rijden, opeens niet meer verzekerd is.”

Maar samenwerken binnen de branche is ingewikkeld, want de felle concurrentie heeft de verhoudingen op scherp gezet. Vorige week nog klaagde een directeur van Taxicentrale Amsterdam dat Uber-chauffeurs – die alleen op de ‘bestelmarkt’ mogen werken – illegaal ook klanten oppikken op de ‘opstapmarkt’. En dat Uber met zijn extreem lage’ tarieven andere taxi’s uit de markt drukt.

Schönfeld zucht. “Dat verhaal over een dreigend monopolie horen we al zo lang als Uber bestaat. Maar de praktijk is: dat monopolie bestaat nergens ter wereld.”

Herstel na corona

Ja, corona was ‘pittig’, zegt general manager Maurits Schönfeld van Uber. Hoe groot de verliezen in Nederland zijn, wil hij niet zeggen. Maar uit de laatste cijfers blijkt dat Uber wereldwijd in het tweede kwartaal weliswaar veel meer boekingen noteerde dan tijdens de crisis, maar toch met een operationeel verlies van bijna 1,2 miljard euro bleef zitten.

Uber is actief in 71 landen, met zo’n 3,5 miljoen chauffeurs en koeriers. Precieze Nederlandse cijfers zijn er niet. Amsterdam, verreweg de grootste taximarkt van Nederland, telt ongeveer 4000 Uber-chauffeurs.

In andere landen kampt Uber nu met een chauffeurstekort, omdat veel mensen tijdens de crisis ander werk zochten. In Nederland is van een tekort geen sprake, zegt Schönfeld. “En de inkomsten van de chauffeurs zitten weer op of zelfs boven het niveau van 2019.”

Lees ook:

Zijn Uber-chauffeurs écht zelfstandig of alleen op papier? Het oordeel is aan de rechter

Uber stond dinsdag in de rechtszaal tegenover vakbond FNV. De rechter moet uitsluitsel geven over de personeelsstatus van Uber-chauffeurs.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden