Wereldhandelsorganisatie

Wie is Ngozi Okonjo-Iweala (66)? Deze dappere Nigeriaanse gaat de WTO opschudden

Ngozi Okonjo-Iweala (66) is de enige overgebleven kandidaat voor de hoogste handelsfunctie die er is. Namelijk directeur-generaal van de Wereldhandelsorganisatie (WTO). Beeld AFP
Ngozi Okonjo-Iweala (66) is de enige overgebleven kandidaat voor de hoogste handelsfunctie die er is. Namelijk directeur-generaal van de Wereldhandelsorganisatie (WTO).Beeld AFP

Toen ze corruptie aanpakte in Nigeria, werd haar moeder ontvoerd. Maar Ngozi Okonjo-Iweala geeft niet snel op.

De Nigeriaanse Ngozi Okonjo-Iweala weet hoe het is om onder vuur te liggen in een publieke functie. Toen ze als minister van financiën in Nigeria de corruptie wilde aanpakken, werd haar moeder ontvoerd door tegenstanders. Dreigementen, lastercampagnes, ze heeft het allemaal meegemaakt. Beangstigend, dat zeker, maar de intimidaties hebben haar niet kunnen tegenhouden.

Vleugellam door Trump

Nu is Okonjo-Iweala (66) de enige overgebleven kandidaat voor de hoogste handelsfunctie die er is. Namelijk directeur-generaal van de Wereldhandelsorganisatie (WTO). Aan haar de taak om de bureaucratische WTO weer relevant en daadkrachtig te maken.

De vorige Amerikaanse president Donald Trump had het instituut vleugellam gemaakt. Niet alleen door de handelsregels te negeren en allerlei invoerheffingen in te stellen, maar ook door te weigeren om nieuwe rechters te benoemen bij de WTO. Als gevolg van twee openstaande vacatures kunnen handelsconflicten tussen landen niet langer worden afgehandeld in Genève.

“De WTO heeft een leider nodig. Een frisse blik, een buitenstaander, iemand met de capaciteiten om hervormingen door te voeren en er met de leden samen voor te zorgen dat de WTO uit z’n gedeeltelijke verlamming weet te ontsnappen”, zei Okonjo-Iweala vorig jaar tegen CNN over haar voordracht door Nigeria.

Afrikaan van het jaar

Okonjo-Iweala heeft een lange staat van dienst. Tweemaal was ze minister van financiën in Nigeria en kortstondig minister van buitenlandse zaken. Ze werkte 25 jaar als ontwikkelingseconoom bij de Wereldbank in Washington. Daar werd ze uiteindelijk algemeen directeur en beheerde een portfolio van 81 miljard dollar in Afrika, Azië en Europa.

Vorig jaar werd ze speciaal gezant Covid-19 voor de Afrikaanse Unie en tot en met december zat ze in het bestuur van Gavi, een organisatie die al vóór corona naar een eerlijke verdeling van vaccins streefde. Forbes Africa riep Okonjo-Iweala vorig jaar uit tot Afrikaan van het jaar.

Gevaarlijk werk

Een rode draad in haar werk is de strijd tegen corruptie. Dat is gevaarlijk werk. In haar boek ‘Fighting Corruption is Dangerous: The Story Behind the Headlines’ (2018) vertelde ze wat er precies was gebeurd toen ze als minister van financiën weigerde om nog langer subsidies aan de olie-industrie te betalen. Die subsidies verlaagden de prijs aan de pomp, maar er vond ook grootschalige fraude plaats.

Op zondag 9 december 2012 kreeg Okonjo-Iweala een telefoontje van haar broer. Ze was thuis in Abuja, de hoofdstad van Nigeria. “Moeder is gekidnapt”, zei hij. Vlak na de kerkdienst was zij door een man geslagen en in een auto meegenomen. Een dag later namen de ontvoerders contact op. Ze wilden geen geld, maar eisten dat Okonjo-Iweala op nationale televisie zou aankondigen dat ze ontslag zou nemen. Dat weigerde Okonjo-Iweala.

Na vijf dagen werd alsnog losgeld betaald en op vrijdag kwam haar 83-jarige moeder vrij. Ze was verzwakt, maar kon vertellen wat ze van de kidnappers had gehoord. Namelijk dat de ontvoering met die oliesubsidies te maken had. “Ik was op de tenen gaan staan van een paar heel rijke en machtige mensen die betrokken waren in een corruptieschandaal in Nigeria genaamd de olie-subsidie-oplichting”, schreef Okonjo-Iweala in haar boek. Na de ontvoering volgde nog een lastercampagne, maar ook die kon haar niet stoppen.

Vanwege haar aanhoudende pogingen de corruptie in haar land aan te pakken, zette corruptiewaakhond Transparancy International Okonjo-Iweala in 2019 bij de ‘Acht vrouwelijke inspirerende anti-corruptie-strijders’.

Beide handen schoon

Nu wil Okonjo-Iweala de WTO opschudden. Volgens voorzitter Christine Lagarde van de Europese Centrale Bank kan ze dat. “Onder haar zachte handschoenen zitten stevige vuisten en ze heeft een sterke wil”, zei Lagarde tegen persbureau Bloomberg. Ze waren praktisch buren toen Lagarde nog directeur was van het Internationaal Monetair Fonds: de Wereldbank ligt aan hetzelfde pleintje.

Laatst nam Okonjo-Iweala een voorschot op haar benoeming in haar artikel Trade in the Time of Pandemics. De WTO moet lessen trekken uit het protectionisme dat de kop opstak toen er een wereldwijd tekort was aan gezondheidsmiddelen, schrijft ze. Net zoals de schaarste aan vaccins nu voor een kwalijk ‘vaccin-nationalisme’ zorgt.

Het wereldwijde herstel na de coronacrisis zal afhangen van internationale samenwerking, benadrukt Okonjo-Iweala. “In mijn moedertaal, Igbo, is er een gezegde: ‘Aka nni Kwo aka ekpe, aka ekepe akwo akanni wancha adi ocha’. Als de rechterhand de linkerhand wast en de linkerhand de rechterhand worden ze beide schoon.”

WTO 120

De Wereldhandelsorganisatie (WTO) is gevestigd in het Zwitserse Genève en 164 landen zijn lid. De WTO wil de wereldhandel stimuleren door handelsbelemmeringen weg te nemen, en functioneert als een rechtbank bij conflicten, bijvoorbeeld over invoerbelastingen en staatssteun.

Na zes mannen – een Ier, een Italiaan, een Nieuw-Zeelander, een Thai, een Fransman en een Braziliaan – krijgt de WTO nu waarschijnlijk een Nigeriaans-Amerikaanse vrouw als leidinggevende. Ngozi Okonjo-Iweala is de enige overgebleven kandidaat om Robert Azevêdo op te volgen. Hij was directeur-generaal van 2013 tot augustus vorig jaar.

Okonjo-Iweala heeft de steun van de Europese Unie, China, Japan en Australië. De vorige Amerikaanse president was tegen haar voordracht, omdat ze te weinig van handel zou weten. Zijn opvolger, Joe Biden, steunt haar wel. Maandag vergadert de WTO over haar benoeming.

Lees ook:

Bij Europees handelsverdrag met China wint de koopman, niet de dominee

Na jaren onderhandelen hebben de Europese Unie en China net voor de jaarwisseling overeenstemming bereikt over een concept handels- en investeringsovereenkomst. De Europese koopman slaat met deze afspraken een flinke slag. Maar de mensenrechten en de godsdienstvrijheid in China delven het onderspit, stelt CU-Europarlementariër Peter van Dalen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden