Jolanda Dale sprak tot nu toe maar weinig over armoede. ‘Ik loop er niet mee te koop. Veel mensen die dit verhaal lezen, zullen zeggen: Huh, Jolanda?’

ReportageEnergiearmoede

Wie het leven al amper kon betalen, komt nu in grote problemen. ‘Dan eet ik maar minder’

Jolanda Dale sprak tot nu toe maar weinig over armoede. ‘Ik loop er niet mee te koop. Veel mensen die dit verhaal lezen, zullen zeggen: Huh, Jolanda?’Beeld Reyer Boxem

Jolanda Dale (58) uit Winschoten leeft op één maaltijd per dag. Als ze alleen thuis is, gaat de verwarming uit. Ze vertelt dat maar zelden. ‘Ik wil niet dat mensen zeggen: ‘Ach, wat sneu’. Maar door allerlei omstandigheden kom ik niet rond, nee.’

Lukas van der Storm

Terwijl de beelden van de oorlog in Oekraïne op tv voorbij komen, vraagt Jolanda Dale zich één ding af. “Zie je tussen al die vluchtelingen ook maar iemand met een rolstoel? Wat gebeurt er met mensen die niet zomaar weg kunnen? Dat houdt mij bezig. Als ik in mijn elektrische rolstoel zou moeten vluchten, is mijn batterij leeg.”

De oorlog heeft voor Nederlanders met een minimuminkomen ook pijnlijke gevolgen. De energieprijs schiet omhoog en in de supermarkt wordt alles duurder. Wie het leven al amper kon betalen, komt dus in grote problemen. “Toch heb ik 15 euro gegeven bij de hulpactie; dan eet ik maar wat minder”, vertelt Dale. “In vergelijking met deze mensen ben ik toch rijk.”

Of ze een moment ziet aankomen dat het echt niet meer gaat, met deze stijgende prijzen? “Natuurlijk maak ik me daar zorgen over. De verwarming heb ik alleen aan als mijn verzorgende er is. Op andere tijden kruip ik onder een deken. Als ik het echt koud krijg, gebruik ik een elektrisch matje dat weinig stroom verbruikt. Maar of ik het straks nog red? Ik heb drie keer op sterven gelegen. Dan kijk je geen half jaar vooruit.”

Het kabinet belooft 2,8 miljard uit te trekken voor koopkrachtherstel. Ook is bekend geworden dat de accijnzen op brandstof per 1 april omlaaggaan.

Niet meer praten

Dat soort relativerende opmerkingen maakt Dale tijdens het interview vaker. Ze is betrokken en actief, vrijwilliger voor tal van organisaties, die graag zo onafhankelijk mogelijk wil zijn. Maar ze kende veel tegenslag. “Toen ik net werkte en op hoog niveau zaalvoetbalde, begonnen de fysieke problemen.”

Eerst was er een been dat niet meer wilde, vervolgens viel haar blaas uit. Een aantal jaar later haar darmen. Twee keer werd ze wakker en kon ze niet meer praten. Ze knokte zich terug: ze spreekt weer honderduit. Recht voor z’n raap, zonder haperen.

Omdat ze nauwelijks arbeidsjaren had toen ze langs de kant kwam te staan, is haar uitkering bescheiden: nog geen 1200 euro. Dale begroot minutieus en heeft alle inkomsten en vaste lasten haarfijn in beeld. Inclusief huur- en zorgtoeslag ligt haar maandinkomen rond de 1550 euro. Haar vaste lasten, het voer voor haar twee hondjes meegerekend, tellen op tot een kleine 1350 euro.

Dan blijft er ruim 200 euro over. Voor een maand aan boodschappen. Maar ook om kleding te kopen of om vrijwilligerswerk te kunnen doen; tegenover een reis naar Groningen of zelfs Utrecht staat niet altijd een onkostenvergoeding.

Eén maaltijd per dag

Het is simpelweg te weinig, merkt Dale. “Door mijn medische situatie heb ik extra kosten. Ik heb bijvoorbeeld een verzekering nodig voor het systeem waarmee ik via de telefoon de verwarming, verlichting en voordeur kan bedienen. Met mijn darmen kan ik veel dingen niet eten. Mijn voeding is daardoor duurder. En ik heb supplementen nodig om te voorkomen dat ik tekorten oploop.”

Dale eet maar één maaltijd per dag. “Daarin zorg ik dat ik binnen krijg wat ik nodig heb.” Is dat een medische keuze of is die uit armoede geboren? “Het is niet los van elkaar te zien. Als ik de luxe zou hebben, zou ik het waarschijnlijk anders doen.” Maar het is voor haar nu de beste manier, denkt ze, met het geld en het lichaam dat ze heeft.

Intussen blijft er steeds minder over om op te bezuinigen. “De hondjes, zeggen mensen dan al snel. Maar die zijn óók belangrijk voor mij. Ik woon alleen; ze hebben me echt door de coronacrisis heen gesleept. Moet ik die dan weg doen?”

Klaar met al die bezuinigingen

Over armoede spreekt ze weinig. “Ik loop er niet mee te koop. Veel mensen die dit verhaal lezen, zullen zeggen: ‘Huh, Jolanda?’” Schaamte speelt daarbij een rol. “Maar ik ben zó klaar met al die bezuinigingen op minima, op de jeugdzorg, op kwetsbare mensen.” Het bracht haar ertoe zich kandidaat te stellen voor de gemeenteraadsverkiezingen van volgende week: als nummer 2 van GroenLinks in haar gemeente Oldambt.

Als ze verkozen wordt, liggen er hobbels op de weg. Want dan ontvangt ze een maandelijkse vergoeding. Die mag ze – in tegenstelling tot ieder ander – niet houden. Het bedrag moet worden verrekend met haar uitkering. Hoe wrang dat kan uitpakken, maakte ze vaker mee. Bijvoorbeeld die keer dat ze voor de overheid meedeed aan een campagne om de rechten van mensen met een handicap in Oost-Europa te verbeteren. “Daar kreeg iedereen vier dagen lang 600 euro per dag voor. Anderen konden daarvan op vakantie.”

20 uur in dienst?

Het weerhoudt haar er niet van om zich in te zetten voor mensen met een handicap of een laag inkomen. “Via vrijwilligerswerk probeer ik iets terug te doen voor de uitkering die ik ontvang.” Maar het liefst zou ze gewoon werken. “Een werkgever vroeg een keer aan mij: ‘Hoe kan het dat jij geen vaste baan hebt?’ Toen vroeg ik: ‘Wil jij me voor twintig uur per week in dienst nemen?’”

Er volgde een eerlijk antwoord. “Je bent een te groot risico, zei hij. Dat is pijnlijk: ik ben niet mijn handicap. Ik ben Jolanda en ik heb talenten. Die worden ook wel gezien, want ze willen me er als vrijwilliger altijd bij. Maar als werknemer ben je in mijn situatie eigenlijk uitgerangeerd. Terwijl ik die twintig uur zo graag zou willen en kunnen werken.”

Armoede in verkiezingstijd

Armoede is in veel gemeenten een groot thema bij de verkiezingen van volgende week. De hoge energieprijzen en inflatie zijn voor lagere inkomens onmiddellijk voelbaar. Maar ook omdat veel gemeenten toch al worstelen met hun sociaal beleid – in het bijzonder met de Participatiewet. Die wet gaat onder meer over bijstandsuitkeringen en is sterk gericht op het tegengaan van misbruik. Als iemand van familie honderd euro geeft om de eindjes aan elkaar te kunnen knopen, dan mag dat strikt genomen niet.

Veel gemeenten hebben dat soort scherpe randjes al wat afgezwakt. Zo namen vele tientallen gemeenten voorstellen aan om jaarlijks 1200 euro aan giften toe te staan. Maar de echte verandering? Die zal uit Den Haag moeten komen. Gemeenten drongen er vorig jaar in een brief op de wet overhoop te halen. Het nieuwe kabinet lijkt beetje bij beetje aan dat verzoek tegemoet te komen.

Veel linkse partijen dringen aan op een hoger minimumloon én een hogere bijstand. “Wij kunnen als gemeenten een hoop pleisters plakken”, zegt de Groningse wethouder en PvdA-lijsttrekker Carine Bloemhoff bijvoorbeeld. “Helpen bij de stap naar werk. Regelingen aanbieden om mee te kunnen doen met sport en cultuur. Maar we gaan als gemeente niet over de hoogte van uitkeringen: uiteindelijk moet je stevig herverdelen op landelijk niveau.”

Bloemhoff was eerder deze week bij een FNV-bijeenkomst over armoede in Noord-Nederland. Daar deed de vakbond de suggestie om de gemeentelijke belastingen voor meer mensen kwijt te schelden. Dat gebeurt nu in Groningen bij mensen die minder dan 120 procent van het minimumloon verdienen. Wat als dat 150 procent zou worden? Daar bleken zelfs de meeste linkse partijen niet voor: de gemeente loopt dan te veel inkomsten mis om zélf rond te kunnen komen.

En zo gaat het vaker: armoede is het beste met geld te bestrijden. Dat is er in gemeenten niet in overvloed. Er zal ook de komende vier jaar nog vaak naar Den Haag worden gekeken.

Lees ook:

Hoe juist werken tot armoede leidt: ‘Het probleem is dat toeslagen, loon en uitkering niet op elkaar zijn afgestemd’

Meer dan de helft van de mensen die naast een uitkering gaan werken, komt in financiële problemen. Nina Bakker uit Leidschendam ondervond zelf hoe slecht loon, toeslagen en uitkeringen op elkaar zijn afgestemd.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden