Cao-onderhandelingen

Wie betaalt de coronarekening: werkgevers of werknemers?

Werknemers van chipmachinemaker ASML en truckbouwer DAF schrijven zich in bij een staakstraat in Eindhoven. De acties in de metaalsector worden coronaproof georganiseerd. Beeld Hollandse Hoogte / Rob Engelaar
Werknemers van chipmachinemaker ASML en truckbouwer DAF schrijven zich in bij een staakstraat in Eindhoven. De acties in de metaalsector worden coronaproof georganiseerd.Beeld Hollandse Hoogte / Rob Engelaar

De coronacrisis zet de verhoudingen tussen vakbonden en werkgevers nog wat extra op scherp. Over één ding zijn beide partijen het wél eens: het wordt een pittig cao-seizoen.

Stakingen in de metaalsector, acties in de supermarkten. En ook in de transport en logistiek lijkt een patstelling te ontstaan over de cao. Vakbonden en werkgevers lijken in coronatijden maar moeilijk tot afspraken te komen.

Daarbij tekent zich een duidelijke rode draad af. De vakbonden zien vooral een economie die grotendeels door blijft draaien, waarin werknemers vaak een stap extra zetten in coronatijd en waarin er in veel sectoren ruimte is voor een hoger loon. Werkgevers benadrukken vooral de onzekerheid waarmee bedrijven te kampen hebben. In zulke roerige tijden is een ruime loonsverhoging veel te risicovol, vinden zij.

Crisis misbruikt

“We zien dat de crisis zelfs misbruikt wordt door werkgevers”, zegt FNV-bestuurslid Zakaria Boufangacha. “Ze schetsen een situatie waarin er niets mogelijk is, terwijl er heel veel sectoren zijn die wél gewoon goed draaien.” Bijvoorbeeld in de transport en logistiek, waar de onderhandelingen over een cao onlangs stukliepen. FNV bereidt nu een ultimatum voor en dreigt met stakingen als de werkgevers er geen gehoor aan geven.

“Werknemers hebben keihard doorgewerkt om ervoor te zorgen dat Nederland niet stil kwam te staan”, aldus Boufangacha. “We hebben het hier over een van de essentiële beroepen die we zo belangrijk vinden. Dan is het een schoffering dat ze het met de nullijn moeten doen.”

Laurens Harteveld, cao-coördinator bij werkgeversvereniging AWVN, vindt juist dat vakbonden te weinig oog hebben voor de noden van bedrijven. “De overheid heeft kordaat gehandeld met een groot steunpakket. Maar de keerzijde is dat de urgentie van de crisis niet gevoeld wordt. Werknemers zien dat alles doordraait, dat ontslagen uitblijven. Dan is het lastig voor vakbonden om draagvlak te krijgen voor een cao zonder veel loonsverhoging.”

Meer flexibiliteit

AWVN en VNO-NCW lanceerden onlangs een plan om meer flexibiliteit in cao’s in te bouwen. Bijvoorbeeld via een crisisclausule: komt een bedrijf in de problemen, dan kan er op arbeidsvoorwaarden worden bezuinigd. Maar gaat het goed, dan is juist iets extra’s mogelijk voor werknemers. Het voorstel leidde bij FNV tot ergernis. Boufangacha: “In feite zeggen ze: als het slecht gaat, moeten werknemers meer werken voor minder loon, maar kunnen ze wel in dienst blijven. Dat is een enorme inbreuk op verworven rechten.”

Niet dat Boufangacha tegen elke vorm van flexibiliteit is. “Waar het aantoonbaar slecht gaat, zijn we bereid genoegen te nemen met minder loonsverhoging of zelfs een nullijn. Maar dan wel in ruil voor afspraken over hogere lonen en meer vaste banen als het weer beter gaat.” De vorig jaar afgesloten cao in de motorvoertuigenbranche ziet hij daarbij als voorbeeld. “Als werkgevers daar kunnen aantonen dat ze in zwaar weer zitten, dan kunnen ze de afgesproken loonsverhoging uitstellen in ruil voor extra vrije dagen.”

Juist die cao noemt ook Harteveld als voorbeeld. “Als de situatie zo onzeker is, is het lastig om voor langere tijd cao-afspraken te maken”, stelt Harteveld. “Voor de crisis is in enkele cao’s een forse loonafspraak van 3 procent gemaakt. Vakbonden zijn niet zomaar bereid om daarop terug te komen. Dat snap ik, want afspraak is afspraak. Maar juist daarom zijn werkgevers nu voorzichtig, want wat doe je als er in het najaar een nieuwe mutatie is?”

Een looneis van 5 procent

Aan werkgeverskant klinkt dan ook gemopper als FNV weer eens met een looneis van 5 procent op de proppen komt. Zelfs bij de supermarkten, die juist profiteren van de coronacrisis. Harteveld: “Ja, medewerkers moeten absoluut worden beloond voor hun inzet, maar een structurele looneis van 5 procent? De omzetstijging bij de supermarkten wordt straks ook weer een daling als de restaurants weer open gaan.”

Daar denkt Boufangacha logischerwijs anders over. “Al zolang ik bij de vakbond werk, worden de verwachtingen getemperd als het goed gaat. En is het crisis, dan is de boodschap: inleveren, anders vallen we om.” Terwijl investeren in werknemers ook een oplossing kan zijn, vindt hij. “Een goede cao heeft ook een dempend effect op de crisis: mensen hebben dan immers meer geld te besteden.”

Lees ook:

Geen eind in zicht voor stakingen in de metaalsector. ‘Werkgever, wees niet zo narrig’

De me­taal- en elek­tro­tech­nieksector houdt al weken estafettestakingen voor meer loon en meer zekerheid voor jongeren. Tot een doorbraak leidt het nog niet: de cao-gesprekken zitten muurvast.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden