Ontwikkelingsgelden

Wetenschappers: Overheid weet niet welke ontwikkelingshulp werkt

Ontwikkelingsprojecten in Burundi van Red een Kind. Dankzij spaargroepen kunnen mensen investeren, bijvoorbeeld in gereedschap. Beeld Red een Kind / Qroost Beeldmakers
Ontwikkelingsprojecten in Burundi van Red een Kind. Dankzij spaargroepen kunnen mensen investeren, bijvoorbeeld in gereedschap.Beeld Red een Kind / Qroost Beeldmakers

Welke ontwikkelingshulp werkt, is nog altijd niet bekend. Wetenschappers roepen op tot een andere manier van evalueren. ‘Wat heeft er precies geholpen? Dat blijft vaak onduidelijk.’

Na decennia van ontwikkelingswerk is nog altijd niet duidelijk welke projecten wel of niet werken, en waarom precies. Zestien wetenschappers van tien Nederlandse instellingen willen daarom dat er meer onderzoek wordt gedaan naar de effectiviteit van ontwikkelingsprojecten. Ze vinden dat de evaluaties vanuit de overheid op belangrijke punten tekortschieten.

Nu dienen de rapportages vooral ter verantwoording van het uitgegeven geld: waar is het precies beland? Maar ze worden amper gebruikt om kennis op te bouwen. “In evaluaties zegt de overheid bijvoorbeeld dat er twee miljoen mensen zijn bereikt met gender-beleid”, zegt Robert Lensink, hoogleraar financiering en ontwikkeling in Groningen. “Dat betekent dat er een bepaald bedrag is gegaan naar projecten die zich met vrouwenrechten bezighouden. Maar of die projecten gewerkt hebben, is een heel andere vraag. Het antwoord is er vaak niet.”

Liever luisteren? Beluister via onderstaande speler dit artikel.

‘We weten nauwelijks wat werkt’

Als wetenschappers de kans krijgen om ontwikkelingsprojecten grondig en langdurig te volgen, kan duidelijk worden welke ingrepen in arme landen daadwerkelijk helpen. Dat zorgt weer voor een betere besteding van het belastinggeld. “Want we weten nog maar nauwelijks wat werkt”, zegt Mark Treurniet, als ontwikkelingseconoom verbonden aan Wageningen Universiteit. Ook de internationale organisatie ziet grote kennisgaten in dit onderzoeksveld.

null Beeld Erwin Alejo
Beeld Erwin Alejo

Treurniet en Lensink zijn mede-auteurs van het artikel ‘Effectief ontwikkelingsbeleid vergt cultuur van leren en betere evaluaties’ dat donderdag in het economische tijdschrift ESB verschijnt. De oproep is ondertekend door wetenschappers van universiteiten in Amsterdam, Groningen, Maastricht, Nijmegen, Rotterdam, Tilburg, Utrecht, Wageningen, en het Koninklijk Instituut voor de Tropen.

Versnipperd beleid

Nederland besteedt jaarlijks 2 miljard euro aan eigen ontwikkelingsprogramma’s, naast noodhulp en indirecte financiering. De evaluatiedienst IOB was in 2019 kritisch over het gebrek aan leervermogen bij het ministerie van buitenlandse zaken. Het beleid was versnipperd en projecten waren te kort om de gewenste resultaten te bereiken en te meten, schreef IOB. Het ontbrak aan betrouwbare evaluatierapporten van hulporganisaties en er was een ‘papieren werkelijkheid’ ontstaan met opgepoetste resultaten.

Inmiddels heeft het ministerie initiatieven genomen om de situatie te verbeteren, zegt een woordvoerder. Er zijn deskundigen aangetrokken en er zijn opleidingen en leeragenda’s ontwikkeld. Er wordt veel geëvalueerd, maar het is lastig om causale verbanden te bewijzen tussen het geld van het ministerie en het uiteindelijke effect in ontwikkelingslanden, zegt de woordvoerder.

null Beeld Red een Kind
Beeld Red een Kind

“Evaluaties zouden een stuk betrouwbaarder en waardevoller worden als onderzoekers vanaf het begin aan tafel zitten”, zegt Lensink. Nu worden die vaak te laat betrokken bij een project. Ze hebben dan geen tijd meer voor een goede beginmeting, waarmee je de eindmeting kunt vergelijken.

Rapportages controleren

Zonder correcte onderzoeksopzet weet je niet waar het gemeten effect vandaan komt. Is het te danken aan een bepaald landbouwproject of aan de aantrekkende economie? Wat heeft er precies geholpen, de training voor de boeren, het verbeterde zaad, de subsidies? Dat blijft vaak onduidelijk. Ook is er meestal geen budget om twee jaar later nog eens te kijken of het effect blijvend is.

Een probleem is ook dat hulporganisaties en private partners niet altijd gegevens willen vrijgeven over hun projecten, die ze bijvoorbeeld door consultants laten evalueren. “Het zou goed zijn als andere onderzoekers zulke rapportages kunnen controleren”, zegt Treurniet. “Als projectfinancier moet de overheid de beschikbaarheid van data afdwingen.”

Waarom bestaat die leercultuur nog niet? “Een moeilijkheid is dat veel evaluaties erg snel moeten worden gedaan omdat de Tweede Kamer op korte termijn wil weten of een project wel of niet goed is”, zegt Lensink. Volgens de wetenschappers loopt Nederland achter op Noorwegen en het Verenigd Koninkrijk, die veel nadrukkelijker meten en evalueren om te ontdekken wat werkt.

Lees ook:

Er valt nog veel te leren over ontwikkelingswerk

De overheid moet veel beter onderzoeken of projecten voor ontwikkelingshulp effectief zijn, stellen twee wetenschappers. Nu blijft het bij gissen en schatten, en daar is niemand bij gebaat.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden