Bedrijfsleven

Werkende moeders voelen zich vaker schuldig naar gezin. De oplossing? Een ‘vadervriendelijke’ bedrijfscultuur

Beeld anp

Vooral werkende moeders hebben last van schuldgevoel jegens hun kinderen. Thuiswerken brengt geen verandering. Integendeel.

Vroeg in haar promotieonderzoek sprak Lianne Aarntzen een jonge moeder die ze daarna niet meer vergat. De moeder werkte als verpleegkundige en had tijdens haar werk ‘veel last’ van schuldgevoelens naar haar kinderen. “Ze dacht niet eens zozeer dat haar kinderen slecht af waren”, zegt Aarntzen. “Maar ze voelde: ik ben een slechte moeder en ben er niet genoeg voor ze.” Daardoor ging de vrouw overcompenseren. Ze ging jaarlijks met elk kind apart op vakantie en had nooit vrije tijd als ze met haar kinderen thuis was. Terwijl de vader, die Aarntzen ook interviewde, in de avonden lekker zat te hobbyen. Hij voelde dat schuldgevoel veel minder.

Deze anekdote vertelt in een notendop waar sociaal psycholoog Aarntzen vorige week op promoveerde. Haar conclusie: werkende moeders voelen zich vaker schuldig naar hun gezin dan vaders en overwegen vanuit dat schuldgevoel ook sneller om minder te gaan werken. Behalve, zegt Aarntzen, wanneer ouders werken bij organisaties met veel aandacht voor gelijkheid tussen mannelijke en vrouwelijk werknemers. “Daar was het verschil verwaarloosbaar.”

Voelen vaders zich niet net zo goed schuldig als ze de hele week aan het werk zijn?

“Wat mij opviel was dat vaders inderdaad schuld voelen, maar sneller aan cognitieve rechtvaardiging lijken te doen. Moeders leggen de fout eerder bij zichzelf en bekijken hoe ze hun leven anders kunnen inrichten, zag ik in de dagboeken die ze bijhielden. Terwijl vaders sneller denken: ik voel me wel schuldig, maar het is ook belangrijk dat er inkomsten zijn voor de familie. Ze relativeren het meer. Ik denk dat dit komt omdat het nog steeds de norm is dat de man de kostwinner is.”

Tegenwoordig verdelen vaders en moeders hun werk toch gelijkmatiger?

“Steeds meer ouders streven hier inderdaad naar. Maar tegelijkertijd zijn we in onze normen traditioneler dan we denken. Ik deed in negen landen onderzoek naar impliciete voordelen. In een test zagen proefpersonen mannen- en vrouwennamen samen met werk- en gezinswoorden, die ze dan heel snel aan elkaar moesten linken. Nederland bleek een van de conservatiefste landen. We linken mannen onbewust nog heel sterk aan werk en vrouwen sneller aan het gezin. Zelfs ik – terwijl ik al jaren onderzoek doe en vind dat mannen en vrouwen evenveel zouden moeten kunnen werken – associeer mannen meer met werk en vrouwen meer met het gezin.”

Je schrijft dat niet vrouwen ‘gerepareerd’ moeten worden, maar de bedrijfscultuur. Wat bedoel je daarmee?

“Mijn man en ik zijn allebei onderzoeker. Toen we een kind kregen, werd mij op het werk gevraagd hoeveel uren ik nog wilde werken. Mijn man kreeg die vraag nooit. Dat impliceert dat ik verantwoordelijk ben voor de opvoeding. Bij veel Nederlandse bedrijven wordt nog vaak vanuit zulke stereotypes gedacht.”

Wat kunnen die bedrijven beter doen?

“Nóg bewuster een vadervriendelijke cultuur invoeren. Mijn tip aan werkgevers: ga met elke werknemer om de tafel en kijk wat voor werk en gezin nodig is. Doe je dat alleen informeel, dan wordt toch sneller tegen de moeder gepraat vanwege die onbewuste associaties. Wanneer leidinggevenden die gesprekken formaliseren, geven ze ook mannen een mooie kans. Die willen soms meer thuis zijn en worden net zo goed belemmerd door de huidige bedrijfsnormen.”

Door de coronacrisis werken veel ouders thuis. Zijn het schuldgevoelens nu minder?

“Het lijkt erop dat het alleen maar erger is geworden omdat werk en privé in elkaar overlopen. Kinderen worden verkouden en mogen niet naar de opvang. Opa en oma durven minder snel op te passen. Mijn zoontje is twee, die wil spelen maar ik zit in een andere kamer te werken. Dat voelt voor mij heel naar. Hij roept om mama terwijl ik ervoor kies om te werken. Het goede nieuws is wel dat naarmate kinderen ouder en zelfstandiger worden het schuldgevoel elk jaar wat minder wordt.”

Lees ook:

Coronacrisis heeft amper effect op de taakverdeling thuis

Aan de taakverdeling thuis heeft de coronacrisis bijna niets veranderd, blijkt uit nieuw onderzoek. Vrouwen zorgen nog altijd vaker voor de kinderen en het huis, terwijl mannen meer werken.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden