FinCenFiles

Weer een internationaal onderzoek: waar gaan de FinCenFiles over?

null Beeld Sander Soewargana
Beeld Sander Soewargana

Wat krijgen banken mee van verdacht betalingsverkeer dat door hun systemen stroomt? En wat doen ze met die informatie? Dat is de kern van het jongste onderzoek van het Internationaal Consortium voor Onderzoeksjournalisten (ICIJ).

De FinCen-files beslaan verdachte transacties die banken melden aan de Amerikaanse financiële inlichtingendienst FinCen. Nieuwsmedium Buzzfeed verkreeg ruim tweeduizend van dit soort vertrouwelijke meldingen en rapporten en speelde die door aan ICIJ. Daar zijn 109 media wereldwijd bij aangesloten, in Nederland zijn dat Trouw, het Financieele Dagblad en onderzoeksplatform Investico. BuzzFeed zegt dat de documenten onderdeel waren van het onderzoek van de Amerikaanse senaat naar Russische inmenging in de presidentsverkiezingen in de VS in 2016. Vandaar dat de meldingen vaak over Rusland gaan.

Die verdachte transacties hebben hun oorsprong niet per se in de Verenigde Staten, al zijn ze daar gemeld. Als een klant van een bank, waar ook ter wereld, in dollars wil betalen, moet die betaling altijd langs een bank in de VS. Voor dollartransacties hebben banken, ook in Nederland, dus partners in de VS die deze betalingen voor ze afhandelen. Zo krijgen Amerikaanse banken betalingsverkeer van over de hele wereld onder ogen. Soms zit daar schimmig betaalgedrag tussen. En al gaat het niet om klanten van henzelf, Amerikaanse banken moeten een melding doen bij FinCen als ze iets raars zien gebeuren op die buitenlandse rekeningen.

In die duizenden bankrapporten over verdachte geldstromen wereldwijd kun je patronen zien. Ingenieuze en in sommige gevallen nog onbekende manieren waarop maffia, witteboordcriminelen of ook corrupte oliehandelaren hun illegaal verkregen geld proberen te versluieren. Naast de rapporten bevat het lek ook gigantische Excel-bestanden met specifieke transacties van personen en bedrijven die opduiken in de rapportages.

null Beeld ICIJ
Beeld ICIJ

Journalisten hebben de gegevens vooral doorzocht op verhalen uit hun eigen land. Een rare transactie of de manier waarop een bank daarmee omgaat, is het begin van een onderzoek, een zoektocht naar mensen op netwerksite LinkedIn om op achtergrondbasis mee te praten, een aanleiding om jaarverslagen door te spitten.

In de FinCenFiles komen eerdere financiële onderzoeken van ICIJ bij elkaar. In de Panama Papers uit 2016 en de Paradise Papers uit 2017 beschreef ICIJ al hoe bedrijven en personen via schimmige landen belasting ontwijken. Ze gebruiken brievenbusfirma’s in Panama, op de Britse Maagdeneilanden of andere landen die de identiteit van belanghebbenden zorgvuldig afschermen. Betalingen van dit soort anonieme bedrijven duiken veel op in de FinCenFiles, bijvoorbeeld in de meldingen over situaties waarin het lijkt dat er via brievenbusfirma’s geld wordt witgewassen.

In de nieuwe gelekte data komen ook patronen terug die lijken op de witwasmachines in Oost-Europa, waarover Trouw in 2019 rapporteerde onder de naam Troika Laundromat, op basis van documenten van het Organized Crime and Corruption Reporting Project. Die witwasmachines zijn netwerken van banken en bedrijfjes die geld heen en weer kaatsen in de hoop dat de oorsprong niet te achterhalen is. Het nieuwe onderzoek laat zien hoe banken en toezichthouders omgaan met mogelijk malafide zaken die ze onder ogen krijgen.

In Nederland zijn de FinCenFiles ­onderzocht door een team van platform voor onderzoeksjournalistiek Investico (Anouk Kootstra en Karlijn Kuijpers), Trouw (Jan Kleinnijenhuis en Dirk Waterval) en Het Financieele Dagblad (Gaby de Groot en Johan Leupen). Het onderzoek verschijnt ook in De Groene Amsterdammer. Lees al onze berichtgeving over de FinCenFiles op trouw.nl/FinCenFiles

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden