Duurzaam leven

We kopen minder vleesvervangers, maar de toekomst van vega(n) ziet er rooskleurig uit

null Beeld Hollandse Hoogte
Beeld Hollandse Hoogte

Voor het eerst is de groei eruit in de verkoop van vlees- en zuivelvervangers. Maar volgens alle prognoses van kenners zal het marktaandeel zich alsnog spectaculair ontwikkelen.

Rick van de Lustgraaf

Nederlanders consumeren in verhouding tot andere Europeanen meer vegetarisch en veganistisch eten. Dat is niet vreemd, want zo’n breed en divers vega-assortiment als in Nederlandse supermarkten vind je bijna nergens, zegt Sebastiaan Schreijen, econoom bij Rabobank.

Vlees- en zuivelvervangers krijgen een steeds prominentere plaats toebedeeld in de schappen en koelvakken. Geen supermarktsegment dat zó snel uitbreidt met nieuwe soorten, zoals vrij recent nog de vegan zalmburger, paddenstoelenshoarma en vegan crème brûlée. Waar bestaat eigenlijk nog geen diervrije variant van?

“Zoveel schapruimte is een ongekende luxe voor de vleesvervangers”, vindt Schreijen. Want een echt verkoopsucces zijn de producten niet. De gemiddelde Nederlander eet jaarlijks 870 gram vleesvervangers (circa acht burgers), onderzocht marktonderzoeksbureau Nielsen. Samen gaven consumenten er vorig jaar rond de tweehonderd miljoen euro aan uit, vergelijkbaar met de uitgaven aan cornflakes. Van echt vlees gaat voor miljarden euro’s over de supermarkttoonbank.

Het marktaandeel vleesvervangers in de supermarkt is nu 4 procent. Europees gezien is dat uitstekend, maar op zich is het nog niet veel. Schreijen: “De verkoop van vlees- en zuivelvervangers staat niet in de kinderschoenen, maar het is verre van een volwassen markt.”

Vleesvervangers ontliepen de inflatie

Momenteel stagneert de groei van het marktsegment zelfs voor het eerst, meldde ABN Amro onlangs. Opvallend, omdat volgens Rabobank vlees tussen vorig jaar zomer tot nu bijna 20 procent duurder werd, terwijl vleesvervangers met circa 5 procent prijsstijging de inflatie redelijk ontliepen. Daardoor zijn vleesvervangers inmiddels vaak goedkoper dan hun dierlijke equivalenten, zo wees onderzoek van veganismevereniging ProVeg uit.

null Beeld Bart Friso
Beeld Bart Friso

Ook Beyond Meat kampt met tegenwind. Het Amerikaanse bedrijf verlaagde donderdag na een tegenvallend tweede kwartaal de omzetverwachting voor dit jaar met circa honderd miljoen dollar. De vraag zwakt af, constateert het veganistische merk.

Toch is het met de markt voor vega(n) niet somber gesteld. Er zijn goede verklaringen voor de stagnatie. Zo zijn in vergelijking met het coronajaar 2020 de supermarktverkopen over de hele linie gedaald. En dus worden ook minder vlees- en zuivelvervangers verkocht, verklaart ABN Amro-analist Nadia Menkveld.

De vegaburger wordt geen automatisme

Beyond Meat ligt nog steeds in de schappen. In Nederland al ruim drie jaar. Zo lang houden weinig burgers het vol. Supermarkten wisselen geregeld tussen nieuwe varianten van de tientallen vegavleesaanbieders die doorlopend op de markt verschijnen. De ene nieuwe groentenburger maakt zo al snel plaats voor alweer een andere.

De snelle wisseling is een belangrijke reden dat consumenten nu pas op de plaats maken, ziet Schreijen. “Supermarkten willen laten zien: wij zijn duurzaam bezig, maar de consument komt zo niet in het ritme. De smaak van de producten is niet consistent en je grijpt soms mis. Zo worden de vegaburgers geen automatisme. ”

null Beeld Bart Friso
Beeld Bart Friso

Supermarkten zoals Albert Heijn, Plus, DekaMarkt en Aldi zijn optimistisch. Hun vega-omzetten zijn misschien relatief beperkt, maar ze zijn de voorbije jaren wél (zo goed als) verdubbeld. En er zit nog groei in, verwachten de ketens, die zeggen te blijven investeren in nieuwe vlees- en zuivelvervangers. Vegaproducten zullen bovendien vaker in de aanbieding komen, kondigen de supermarkten aan.

Jonge bedrijfjes zien muziek in de markt

Ook de huismerken produceren zelf meer en concurreren met bekende namen zoals Vivera en De Vegetarische Slager. Verder krioelt het van de jonge bedrijfjes die muziek zien in een markt waarop nog geen sprake is van een gevestigde orde.

De nieuwkomers specialiseren zich doorgaans in een product op basis van eiwitten uit soja, kikkererwten, groenten, linzen of andere plantaardige eiwitten als alternatief voor de dierlijke. Veel bedrijven die betrokken zijn bij de vegaproductie huizen in Nederland. Minstens zeventig zijn het er, veelal gevestigd dicht bij Wageningen, de stad van de landbouwuniversiteit.

Problemen waren er bij grondstoffenleveranciers, die de eiwitten scheiden van de plantaardige bron. Zij konden de vraag lange tijd niet aan. De schaarste van plantaardige grondstoffen dreef de prijs van vleesvervangers op. Daarbij: de perfecte nepburger moet nog steeds worden gemaakt. Bedrijven investeren volop in de ontwikkeling daarvan en ook dat vertaalt zich in een hogere verkoopprijs, zegt Menkveld van ABN Amro.

Laten we de inflatieperikelen buiten beschouwing, dan is vega dus relatief duur, ook al omdat consumenten vanuit milieu- of gezondheidsoverwegingen bereid zijn er meer voor te betalen.

Spectaculaire ontwikkeling verwacht

Volgens zo’n beetje alle prognoses de markt voor vlees- en zuivelvervangers de komende jaren een spectaculaire ontwikkeling doormaken. De Britse zakenbank Barclays voorspelt aan het einde van dit decennium een wereldwijde omzet van 140 miljard dollar, met Nederland als een van de koplopers. Vleesvervangers doen het beter dan zuivelvervangers, maar er zijn uitschieters. Plantaardige melksoorten verkopen nu al het best.

null Beeld Bart Friso
Beeld Bart Friso

Ook de verkoop van peulvruchten, soja, paddenstoelen, noten, zaden en pitten stijgt fors. Als je deze voedingsmiddelen optelt bij de bewerkte producten zoals vegaburgers en soja-yoghurts, kom je tot een marktsegment van 10 procent voor alle plantaardige alternatieven samen. “De verkopen zijn in vier jaar bizar toegenomen. Er is een grote groep Nederlanders bijgekomen die structureel plantaardig vleesalternatieven eet”, zegt Jeroen Willemsen van Green Protein Alliance, een initiatief dat plantaardige voeding promoot.

Fabrikant Hak herkent dat de omzet van peulvruchten sterk toeneemt, al blijft die nog achter bij de verkoop van vegaburgers, zegt een woordvoerder. “Een vegaburger sluit beter aan op de bestaande routines. Mensen hebben toch nog graag een stukje vlees op hun bord.”

Welke vleesvervangers zijn het meest duurzaam?

Het meest duurzame alternatief voor vlees is minder eiwitten eten, adviseert Milieu Centraal. ‘Gemiddeld bevat de voeding van Nederlanders meer eiwit dan we nodig hebben.’

Van alle eiwitrijke producten zijn peulvruchten het beste voor het milieu. Een deel komt uit Nederland, zoals bruine bonen, kapucijners, veldbonen en kievitsbonen.

Sommigen andere soorten worden geïmporteerd uit het buitenland, zoals kikkererwten (Turkije, Rusland en Canada) en linzen (China, Canada en Turkije), wat ze minder duurzaam maakt. De reisafstand is ook het nadeel van sojaproducten zoals tofu en tempé. Verreweg de meeste soja wordt geteeld voor veevoer. De ruimte die nodig is voor deze teelt in Zuid-Amerika gaat vaak ten koste van het oerwoud of andere natuur.

De soja bestemd voor sojaproducten in de winkel, zoals vleesvervangers, is meestal wel duurzaam geteeld.

Hoe duurzaam vegaburgers, kipstukjes of gehaktballetjes zijn, hangt ervan af of er dierlijke ingrediënten in zitten. De milieubelasting van vleesvervangers met veel kaas, melk of kippeneiwit is ongeveer even groot als die van kip of varkensvlees, ziet Milieu Centraal.

Paddenstoelen raadt het Voedingscentrum af als vleesvervanger omdat ze te weinig ijzer bevatten.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden