Boerenprotest

Wat wil de boer nou eigenlijk? Vijf inzichten om de boerenprotesten beter te snappen

Boeren bij het provinciehuis in Den Bosch. Beeld ANP

De boerenprotesten zullen in het nieuwe jaar doorgaan. Daarmee dreigt het gevaar dat de kloof met de rest van de maatschappij wordt vergroot. Vijf inzichten om dat gat te dichten.

Trekkers op het Malieveld snappen we, trekkers op de snelweg vinden we al minder en als de boerenprotesten zich herhalen verdwijnt de sympathie vanuit de samenleving voor de actievoerende land- en tuinbouwers. Het zou goed zijn, denkt Melle Nikkels, onderzoeker aan de Wageningen University & Research, als we boeren met een socialere blik bekijken. Samen met bodemexpert Everhard van Essen en hoogleraar culturele geografie Frank Vanclay bedacht hij tientallen mogelijkheden om de huidige impasse te doorbreken. Nikkels: “Voor een goede samenwerking met overheid, mede-landschapsbeheerders en burgers is het hard nodig om boeren beter te snappen.”

Landbouw is een sociaal-culturele activiteit 

Nikkels: “Voor agrariërs is ‘boer zijn’ hun hele identiteit. Hun werk is ook hun levenswijze. Een kantoorbaan is in veel gevallen inwisselbaar. Voor een boer komt iedere verandering heel snel dichtbij.”

‘De boer’ bestaat niet

“De ene boer is miljonair, de ander zit onder het minimumloon. Plus: bedrijfstakken en intenties zijn totaal uiteenlopend. ‘De boer’ bestaat niet, dat wil ik er eigenlijk mee zeggen. De veestapel verkleinen kan een richting zijn, maar als je wil verduurzamen, onderken dan eerst dat boer geen uniform begrip is.”

Vergeet de invloed van beleid niet

“Na de Tweede Wereldoorlog is de nadruk enorm komen liggen op produceren. Iedereen was het over één ding eens: we willen nooit meer honger. Tot op de dag van vandaag hebben veel boeren dus investeringen gedaan die op massaproductie gericht zijn. Het paradigma van meer voor minder is ten einde. Het maatschappelijk verlangen dat het anders moet vind ik heel mooi, maar daarmee vraag je dus iets nieuws van boeren. Dat vergt aanpassingen. Dat neemt overigens niet weg dat agrariërs andere keuzes hadden kunnen maken. Ik ben geen beschermheilige van boeren, ik wil graag duiden.”

Boeren protesteren op het Malieveld in Den Haag tegen het stikstofbeleid. Beeld ANP

De houding van boeren is niet het probleem

“Uit recent onderzoek in opdracht van Trouw blijkt dat vooral jonge boeren feller zijn en dat zelfs 73 procent ontkent dat er een probleem met stikstof is. Je zou dit inzicht dus ook kunnen veranderen in: de houding van boeren wás niet het probleem. Toch denk ik dat het geen kwestie is van ‘niet willen’. Daarvoor was de uitslag van een eerder onderzoek (‘Staat van de Boer’, 2018 red.) te overtuigend. Driekwart van de Nederlandse boeren zei toen immers best te willen veranderen en te vergroenen. Dat momentum is niet ineens weg. Daarom is het nu zo belangrijk om weer in dialoog te gaan. Boeren beter begrijpen vanuit een sociaal perspectief draagt enorm bij aan de dialoog en daarmee aan de transitie naar duurzame landbouw.”

Het is niet eenduidig wat ‘goed boeren’ is.

“Iedere boer denkt: Ik doe toch iets goeds voor Nederland? Maar over wat het goede is bestaat onenigheid. Belangrijk is dat boeren gehoord worden want zij hebben kennis en vaardigheden die essentieel zijn voor het verbeteren van beleid. De basis ligt er om tot een oplossing te komen. Overheid, burgers en boeren zien echt wel allemaal de noodzaak van een duurzame, biodiverse landbouw. Dan is de ‘hoe dan’-vraag ook minder moeilijk. Zoals we het ooit eens waren over nooit meer honger, zo moeten we het nu eens kunnen worden over hoe het platteland van de toekomst eruit moet zien.”

Meer mestcontroles

De Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) gaat in 2020 meer mestcontroles uitvoeren. Dat moet zorgen voor een betere naleving van de wet, zo valt te lezen in het jaarplan van de NVWA voor 2020.

Tussen januari en september 2019 voerde de NVWA 236 controles uit bij boeren, om te zien of zij zich aan de mestwet houden. Dat is van belang omdat overtredingen van de mestwet, zoals het uitrijden van meer mest dan toegestaan, schadelijke gevolgen kan hebben voor het milieu.

De inspecties in 2020 zullen zich richten op aanbieders en afnemers van mest en de intermediairs die daarbij bemiddelen, schrijft de NVWA.

De extra controles passen in het beleid dat minister Schouten van landbouw, natuur en voedselkwaliteit twee jaar geleden heeft ingezet. Daartoe werd ze gedwongen door de Europese Commissie. Die droeg Nederland op om meer werk te maken van handhaving van de mestwet. Nederland heeft de hoogste veedichtheid van alle EU-landen en produceert veel mest. Daarom is het zaak goed in de gaten te houden of het milieu niet lijdt onder die grote hoeveelheid stront. Het resultaat stemt de Europese Commissie niet positief: Nederland voldoet al enkele jaren niet aan de doelen uit de Kaderrichtlijn Water. Deze verplichte EU-richtlijn moet ervoor zorgen dat de kwaliteit van het grond- en oppervlaktewater niet verslechtert door meststoffen als fosfaat en stikstof. Bovendien verschijnen er met enige regelmaat berichten over fraude met mest.

Lees ook:

Vooral jonge boeren worden steeds radicaler

De boerenopstand verhardt. Vooral jonge agrariërs ontkennen het stikstofprobleem en omarmen radicale acties.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden