Britse vlag

Brexit

Wanneer vertellen de Britten ons wat ze willen?

Britse vlagBeeld REUTERS

Op 1 januari komen er grenscontroles tussen het Verenigd Koninkrijk en de Europese Unie. Peter Verbaas, brexit-coördinator van de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit, wacht nog altijd op duidelijkheid van de Britten.

Het is een veelgehoorde brexitslogan: bereid je voor op het ergste, dan kan het altijd nog meevallen. De Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit heeft zich daarom voorbereid op ‘het zwarte scenario’, een brexit waarbij het Verenigd Koninkrijk en de EU geen verzachtende handelsafspraken maken. “Toch ligt er nu nog een waslijst aan vragen”, zegt Peter Verbaas, brexitcoördinator bij de NVWA. “En de antwoorden moeten uit Engeland komen.”

Nog maar zes weken te gaan. Op 1 januari komen er grenscontroles en goedereninspecties tussen het VK en de EU. Zo ook voor de Nederlandse landbouwexport naar het VK, die vorig jaar goed was voor 8,7 miljard euro. Na de jaarwisseling behoort het VK niet meer tot de douane-unie en de gedeelde markt van de EU. De overgangsperiode is dan voorbij.

Snijbloemen, bloembollen, groenten, fruit, planten, levende dieren... het veelal digitale regelwerk gaat enorm toenemen. Inkomende en uitgaande handelspartijen moeten worden gecontroleerd, bijvoorbeeld om te voorkomen dat er plantenziektes en ongewenste insecten meereizen. Levende dieren en dierlijke producten moeten bij aankomst door een dierenarts worden gezien.

Dierenartsen voor de grenscontroles

De NVWA gaat veel van die controles uitvoeren. Vanwege de brexit heeft de toezichthouder 143 mensen extra gekregen, op een totaal van 2450 werknemers. “Dat zijn vooral dierenartsen voor de grenscontroles”, zegt Verbaas. “Dierenartsen zijn schaars en de opleiding voor het inspectiewerk kost tijd. Maar dat is nu geregeld.”

Peter Verbaas, brexit-coördinator van de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit. ‘Waar wordt straks welke vis aan wal gebracht? In welke haven moeten onze visinspecteurs staan?’Beeld NVWA

Wat speelt er nog de komende weken? Verbaas: “De wensen en eisen van het VK vragen veel aandacht. Die veranderen steeds en blijven onzeker. Wat dat betreft, wordt het nu wel spannend. We kunnen nog zes weken inspelen op hun wensen. Maar hoe later het wordt, hoe moeilijker het zal zijn om te reageren. We kunnen niet toveren.”

Dat het VK niet op schema ligt, blijkt uit hun aankondiging dat ze zelf een half jaar nemen om de eigen grenscontroles stapsgewijs op te bouwen. De EU zal haar grenscontroles meteen invoeren en handhaven. 

Voor de Britten zijn de Europese eisen volkomen duidelijk. “Daar werken ze immers dagelijks mee”, zegt Verbaas. “Maar wat de Britten van ons verwachten, is nog altijd onvoldoende bekend.” Hij vat de problemen samen met deze vraag: “Willen ze een rood of een blauw formulier?”

In de onderhandelingen tussen de EU en het VK spelen nog grote thema’s, die gevolgen hebben voor het werk van de NVWA. Zoals de verdeling van de visgronden, zegt Verbaas. Die heeft invloed op keuzes die het bedrijfsleven moet maken. Engelse vis mag straks alleen in daartoe geoutilleerde havens aanlanden. Waar wordt welke vis aan wal gebracht? In welke haven moeten onze visinspecteurs staan?”

Dat ook veel praktische vragen zes weken voor de brexit nog niet beantwoord zijn, vindt Verbaas eigenlijk onbegrijpelijk. Nog een voorbeeld. “Geeft de Britse toezichthouder straks exportcertificaten af in het weekend of zijn hun kantoren dan gesloten? Als ze dichtgaan, hoeven wij in het weekend geen vracht te verwachten. En anders moeten wij paraat staan.” 

Nederlandse ondernemers moeten aan Britse eisen voldoen

Waarom zijn de Britse regels zo belangrijk voor de Nederlandse toezichthouder? De NVWA moet toch de Europese richtlijnen volgen? Laat de Britse toezichthouder zich maar druk maken over de Britse regels, kun je denken. “Zo werkt dat niet”, zegt Verbaas. “Nederlandse ondernemers willen daar goederen verkopen en daarom moeten wij aan hun eisen voldoen.” 

Dat betekent dat de Britten de Nederlandse toezichthouder veel extra werk kunnen bezorgen. “Willen zij dat onze inspecteurs daadwerkelijk gaan kijken of de handelspartij aan de EU-wetgeving voldoet, of is een verklaring vanaf kantoor voldoende? Die afweging is aan de Britten. Zij mogen dat bepalen. Maar ze moeten ons wel een keer laten weten wat ze besluiten.”

Als de juiste documenten ontbreken, kan een exportpartij worden afgekeurd. Terugsturen, opslaan, vernietigen? In alle gevallen loopt de ondernemer schade op. Zeker als het om bederfelijke waar gaat. 

Wat gaat er eigenlijk mis zonder controles? We handelen toch al jaren met het VK zonder inspecties? Verbaas: “Dat is zo, en dat gegeven biedt ruimte voor een praktische oplossing. Als de Britten aan de EU verklaren dat zij hun invoer uit andere landen op het huidige niveau blijven inspecteren, hoeven wij minder te controleren. Dat zou het leven van veel ondernemers een stuk gemakkelijker. Maar of die verklaringen er binnenkort komen, is zeer de vraag.” 

Zorgen voor de Nederlandse landbouw

Als Londen en Brussel geen handelsovereenkomst sluiten, worden Nederlandse appels, melk, komkommers, aardappels en bloemen vanaf Nieuwjaarsdag duurder in het Verenigd Koninkrijk. En als ze toch een handelsakkoord sluiten, krijgen exporteurs nog altijd te maken met douane-rompslomp.

Het Verenigd Koninkrijk stapt op 31 december uit de douane-unie en de gedeelde markt van de Europese Unie. Internationale handelaren en transportbedrijven kunnen erop rekenen dat de export van Nederlandse landbouwproducten meer tijd en administratie gaat kosten. Gaat er iets fout in dat proces, dan is dat al snel funest voor bederfelijke waar.

Britse en Nederlandse landbouworganisaties zoals LTO dringen erop aan dat er geen invoerbelastingen moeten komen. Ze hopen dat de EU en het VK een overeenkomst sluiten waarin dat geregeld is. Als dat niet lukt gelden de invoerheffingen zoals die bij de Wereldhandelsorganisatie zijn afgesproken.

De Britten hebben alvast een lange lijst met tarieven gepubliceerd. Over verse snijbloemen kan straks 8 procent belasting worden gerekend en over komkommers 12 procent. Verse melk wordt duurder, afhankelijk van het vetgehalte. Geconserveerde peren met suiker en alcohol? 25 procent erbovenop. Als Nederlandse goederen duurder worden, zal de vraag vanuit het VK afnemen.

Ook moeten handelaren rekening houden met inspecties van planten en dieren. Die zijn bedoeld om ziektes en beestjes buiten te houden. Omdat het VK waarschijnlijk met eigen inspectieregels komt, is het moeilijker om die controles te voorkomen met een deal.

Lees ook:

Boris Johnson moet kiezen tussen twee kwaden rond brexit - maar de tijd van uitstellen is voorbij

Na de dramatische aftocht van Johnsons topadviseur Dominic Cummings lijkt het veld open te liggen voor meer bewegingsvrijheid voor de premier, ook in de onderhandelingen met de EU. De tijd van de ramkoers is voorbij. Maar Johnson kan zich in de cruciale slotfase van de brexit niet zo maar een ommezwaai permitteren.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden