Geldontwaarding

Waarom wordt alles opeens zo duur?

De benzineprijzen lopen snel op, en er is meer dat duurder wordt. Die inflatie heeft diverse oorzaken, maar veel heeft te maken met een economie die door corona stilviel en nu met veel lawaai weer op gang is gekomen. Beeld Hollandse Hoogte /  ANP
De benzineprijzen lopen snel op, en er is meer dat duurder wordt. Die inflatie heeft diverse oorzaken, maar veel heeft te maken met een economie die door corona stilviel en nu met veel lawaai weer op gang is gekomen.Beeld Hollandse Hoogte / ANP

Voor benzine betalen we meer dan 2 euro per liter. Energie wordt rap duurder, om over de huizenprijzen nog maar te zwijgen. En ook in de supermarkten dreigt de inflatie nu toe te nemen. De oorzaken lopen uiteen, maar een overkoepelende coronafactor is er ook.

Het was alsof er iemand met volle kracht aan de noodrem ging hangen. Toen de coronacrisis anderhalf jaar geleden losbarstte, kwam de wereldeconomie met gierende banden en piepende remmen tot stilstand. Van de een op andere dag gingen grenzen dicht. “De goederenproductie in China kwam stil te liggen”, blikt Jan-Paul van de Kerke, econoom bij ABN Amro, terug. “En dus zakte de vraag naar containers volledig in.”

Maar toen kwam er een vaccin, en vonden we een modus om met de pandemie om te gaan. En kwamen al die economieën sputterend en wel weer op gang. “Dan zie je die containerprijzen weer door het dak gaan.” Iedereen wilde tegelijk van alles vervoeren. Een inhaalslag maken, terwijl containers vaak niet op de plek lagen waar ze het hardst nodig waren. Een gestrand schip dat het Suezkanaal blokkeerde, werkte de oververhitting op de containermarkt nog eens verder in de hand.

Na forse dip komt hevige piek

Die containercrisis, roert Van de Kerke aan, is in feite exemplarisch voor wat er momenteel in de hele economie aan de hand is. Enerzijds omdat hoge containerprijzen uiteindelijk óók een deel van de huidige inflatie verklaren. Want als het vervoer van producten duurder wordt, betalen we als consument een deel van die rekening. Maar ook omdat hier heel goed een economisch mechanisme te zien is: na een forse dip door een heftige crisis slaat de grafiek naar de andere kant uit het lood.

“Zo duidelijk als bij de containers is dat niet overal”, benadrukt Van de Kerke. “Kijk je naar de woningmarkt, dan zitten daar heel duidelijk structurele problemen achter.” Bij de hoge gasprijs speelt de grote vraag een rol, maar evengoed een combinatie aan politieke factoren. Zoals het terugschroeven van de gaswinning in Groningen en de hand die Rusland aan de kraan houdt. Hoge energieprijzen hebben – net als dure containers – weer hun weerslag op de prijzen in de winkel. Als producenten meer kosten maken, ligt het immers voor de hand dat consumenten uiteindelijk meer betalen.

Dat is hier en daar al zichtbaar. Bijvoorbeeld in de bouwmarkt en bij verkopers van smartphones en andere consumentenelektronica. In de supermarkt valt de inflatie vooralsnog mee: bier springt er daar nu uit doordat graan en verpakkingsmateriaal duur zijn. Bovendien is er per 1 juli een verbod gekomen op het stunten met bierprijzen; supermarkten en slijterijen mogen sindsdien niet meer dan 25 procent korting geven bij de verkoop van alcohol.

Prijsstijgingen bij bijvoorbeeld groente en fruit zijn vooralsnog zeer bescheiden. “Branches met veel concurrentie zijn vaak terughoudend in het doorberekenen van extra kosten aan klanten”, analyseert Van de Kerke. Maar als de hoge prijzen voor vervoer en energie aanhouden, treft dat óók elke grootgrutter of voedselproducent. En kan het bedrag op het bonnetje bij de kassa ook daar gaan oplopen.

Veel spaargeld

Daar komt nog bij dat we als consumenten veel meer spaargeld hebben dan gebruikelijk. Zonder terrassen, etentjes en impulsaankopen hielden Nederlanders tijdens de coronacrisis de hand op de knip. Het leidde volgens het Centraal Planbureau (CPB) tot 42 miljard euro aan extra spaargeld. Als we dat geld weer gaan uitgeven, drijft ook de toegenomen vraag de prijs op.

“Inflatie is in feite een gezond fenomeen”, aldus Van de Kerke. “Als een product morgen duurder wordt, dan koop je het vandaag. Zo komt de economie weer op gang. Maar bij te veel inflatie worden producten voor consumenten onbetaalbaar, zeker als dat langere tijd zo blijft.”

Of dat zo uitpakt, is nog de vraag. De meeste analyses gaan vooralsnog uit van een inflatiepiek. Van de Kerke: “Als inflatie structureler wordt, merken we dat doorgaans aan andere zaken dan energie- en voedselprijzen. Dan neemt bijvoorbeeld ook de loonontwikkeling een vlucht; dat zien we nu nog niet.”

Lees ook:

Die tijdelijke prijsstijgingen zijn misschien helemaal niet zo tijdelijk

De huidige prijsstijgingen zijn maar tijdelijk, zo was lang het credo. Daar beginnen experts inmiddels anders over te denken.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden