Europese Centrale Bank

Waarom laat de ECB inflatie op haar beloop?

Christine Lagarde, president van de Europese Centrale Bank, tijdens de persconferentie donderdagmiddag. Beeld EPA
Christine Lagarde, president van de Europese Centrale Bank, tijdens de persconferentie donderdagmiddag.Beeld EPA

Zowel in Europa als in de Verenigde Staten schieten de consumentenprijzen omhoog, maar de aanpak van die recordinflatie verloopt totaal verschillend in die twee werelddelen. Waarom is dat?

Dirk Waterval

Ja, de komende tijd zal de inflatie ‘significant hoger’ zijn dan Christine Lagarde en haar medebestuursleden van de Europese Centrale Bank (ECB) een paar maanden geleden nog dachten. Maar voor harde ingrepen vindt de ECB het nog altijd te vroeg, bleek donderdagmiddag uit een persconferentie.

Lagarde verwacht nog altijd dat het aloude wapen tegen felle prijsstijgingen, een verhoging van de beleidsrente, voor 2023 niet afgevuurd hoeft te worden. Centrale banken in Noorwegen en Engeland verhoogden hun rentestanden diezelfde donderdag ondertussen wél, waarbij zij wezen op de onverwacht snel stijgende inflatie.

Ook de centrale bankenkoepel in de Verenigde Staten, de Federal Reserve, zit anders in de wedstrijd dan de ECB. Zo kondigde de ‘Fed’ woensdag aan versneld te gaan stoppen met haar noodsteunprogramma om zo de inflatie niet onnodig verder aan te wakkeren.

Die noodsteun hield in dat de Fed maandelijks voor 120 miljard dollar aan overheids- en hypotheekobligaties opkocht van banken en grote investeerders, wat de rente op die obligaties omlaag drukte.

Verleiden

Lagere rentes moeten consumenten en bedrijven vervolgens verleiden om wat meer uit te geven, wat voor wat gezonde inflatie kan zorgen. Inmiddels is de inflatie dus meer dan gezond, vinden de Amerikanen, en mag die wel wat worden beteugeld. Het maandelijkse opkoopbedrag gaat daarom nu in stapjes omlaag, om in maart helemaal te stoppen.

Na het afbouwen van de noodsteun zou beleidsrente omhoog kunnen, vinden de beleidsmakers van de Fed, om zo de inflatie nog verder in te dammen. Op dit moment denkt een meerderheid van hen aan een verhoging van 0,75 procent in 2022.

De ECB is nog niet klaar voor verhogingen van de beleidsrente. Daar willen ze in hoofdkantoor in Frankfurt pas aan als de bank haar verschillende opkoopprogramma’s helemaal heeft afgebouwd, en dat duurt nog wel even.

Noodprogramma

Er lopen er op dit moment twee: het reguliere opkoopprogramma (ter waarde van 20 miljard euro per maand) en een speciaal noodprogramma om de coronacrisis het hoofd te bieden (ter waarde van, in totaal, 1850 miljard euro). Dat noodprogramma kent flexibeler voorwaarden: in tegenstelling tot het ‘gewone opkopen’ komt ook Griekse staatsschuld ervoor in aanmerking.

Dat speciale noodprogramma gaat in maart stoppen, zei Lagarde donderdag. Dat klinkt definitiever dan het is: het reeds opgekochte schuldpapier mag, zodra de lening afloopt, tot in 2024 opnieuw opgekocht worden.

Dus heeft de ECB een Griekse of Italiaanse lening op de balans staan die de overheid op enig moment helemaal heeft afgelost, dan mag de ECB de komende jaren voor datzelfde bedrag een nieuwe Griekse of Italiaanse lening kopen.

En het reguliere opkoopprogramma? Dat wordt niet afgebouwd maar tijdelijk opgehoogd. Via dat al langer lopende programma zal de ECB vanaf maart niet de gebruikelijke 20 miljard euro per maand blijven uitgeven, maar tot oktober even 30 en zelfs 40 miljard euro per maand.

Dat klinkt alsof de ECB ervan uitgaat dat de hoge inflatie vanzelf weg gaat, en dat is ook zo. Lagarde zei dat de geldontwaarding volgend jaar misschien nog wat boven de 2 procent blijft hangen, maar daarna toch weer onder deze doelstelling zal duiken.

Energieprijzen

Wat verklaart die verschillende aanpak in Europa en de Verenigde Staten? Anders dan in de VS is de inflatie hier voor meer dan de helft toe te rekenen aan de hoge energieprijzen. Die zullen naar verwachting dalen. Daarnaast verdwijnt eind dit jaar een grote tijdelijke btw-verhoging van Duitsland uit de statistieken, wat de inflatie ook automatisch omlaag zal brengen.

Er zijn meer verschillen met de VS. Daar stijgen de lonen bijvoorbeeld veel harder dan in Europa. Daardoor is de kans op een gevaarlijke loon-prijsspiraal er groter: mensen kunnen er meer uitgeven, wat de prijzen verder opstuwt.

Ook de overheidssteun zag er anders dan die in veel Europese lidstaten. Plat gezegd kregen Amerikanen hun steun in de vorm van directe cheques, waar het in bijvoorbeeld Nederland om baanbehoud ging. Mede door die meer directe steun ziet de Fed de consumentenbestedingen harder stijgen.

Overigens houdt ook Lagarde een kleine slag om de arm, wat de Europese inflatie-vooruitzichten betreft. Veel hangt af van wat de lonen hier gaan doen, erkende ze. En wat die precies gaan doen, kan alleen de tijd leren.

Lees ook:

De inflatie gaat dit keer niet leiden tot hogere rentes, en ook omikron heeft daarmee te maken

Als de inflatie aanhoudt, lijkt het logisch dat ook de rentestanden stijgen. Bijvoorbeeld die op hypotheken en overheidsschuld. Maar gebeurt dat ook?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden