Beeld Trouw

ColumnIrene van Staveren

Waarom investeren we nog in olie- en gasproductie?

Greta Thunberg had weer een rake uitspraak over de veel te trage voortgang van het wereldwijde klimaatbeleid. Ze herinnerde de delegaties in Madrid er fijntjes aan dat sinds het klimaatakkoord van Parijs uit 2015 de fossiele industrie honderden miljarden heeft geïnvesteerd in olie- en gasproductie. En er zijn nog steeds voldoende beleggers om dat mogelijk te maken. Zo ging het grootste oliebedrijf ter wereld, Saudi Aramco, vorige week naar de beurs en haalde daar verschrikkelijk veel geld op bij enthousiaste beleggers.

Waarom gaat die sector zo door alsof we daar nog de tijd voor hebben? Daar hebben economen een mooie verklaring voor: sunk cost accounting. Dat betekent dat je doorgaat met je eerdere plannen, omdat je er nu eenmaal al zoveel in hebt geïnvesteerd. Maar dat is niet altijd rationeel, als de omstandigheden – lees het klimaat – ondertussen veranderd zijn. Een voorbeeld. Als u maanden geleden dure kaartjes hebt gekocht voor een openluchtconcert en het regent de hele dag wanneer het concert plaatsvindt, dan staat u voor een nieuwe keuze. Ofwel toch gaan, omdat u de muziek belangrijker vindt dan nat worden, ofwel thuisblijven omdat u geen zin heeft om kou te vatten. Maar wanneer u inderdaad niet als een verzopen kat bij dat concert wilt zitten, maar toch gaat omdat u nu eenmaal best veel geld voor de kaartjes betaald heeft, dan doet u aan sunk cost accounting. En dat is niet rationeel.

Aandeelhouders zijn gouden rendementen beloofd

Olie- en gasbedrijven hebben vaak al jaren geleden veel geld betaald voor onderzoek naar nieuwe boorlocaties en voor vergunningen. Ze hebben bovendien een heel netwerk aan leidingen en andere kapitaalgoederen die niks meer opleveren zodra ze zouden overstappen op duurzame energie. Bovendien hebben ze hun aandeelhouders gouden rendementen beloofd en die kunnen ze alleen maar blijven uitkeren zolang ze volop gebruik blijven maken van eerder gedane investeringen: dat levert meer en sneller rendement op dan de hele boel versneld afschrijven en overgaan op groene energieproductie. De fossiele industrie zit dus deels gevangen in de eigen kortetermijnaandeelhouderslogica.

Maar ook overheden hebben bijgedragen aan de sunk cost accounting van de fossiele industrie. Die hebben ­jarenlang fiscale voordelen gegeven (zie Shell dat nul winstbelasting betaalt in ons land), hebben de lobby van de fossiele industrie laten meepraten over het klimaatbeleid (de klimaattafels) en hebben succesvol laten lobbyen voor een fossiel-vriendelijk energiebeleid (geen belasting op kerosine voor vliegtuigen en op gas voor sectoren zoals de tuinbouw).

De lobby voor kortetermijnbelangen is sterk

De lobby voor de kortetermijnbelangen van de indus­trie en haar aandeelhouders is zo sterk dat die zich op allerlei vlakken doet gelden. Zo ook via handelsverdragen zoals Ceta tussen de EU en Canada. Want daarin zit een regel die bedrijven toestaat tegen overheden te procederen, als hun investeringen niet meer maximaal kunnen renderen. Bijvoorbeeld door strenger milieubeleid. De politiek heeft zichzelf in feite vrijwillig laten gijzelen door de fossiele industrie.

Dit is de wereld waarin we vandaag leven. Een wereld van kortetermijnbelangen die niet alleen bij de fossiele industrie, maar ook bij de overheid op allerlei beleidsterreinen is gaan overheersen. De omschakeling naar duurzame energie dreigt daardoor het onderspit te delven. Tenzij wij het heft zelf in handen nemen en ons geld niet meer (laten) beleggen in de fossiele industrie, thuis op groene stroom overgaan en de benzine- of dieselauto laten staan. Wij hebben via onze economische keuzes collectief de macht om een langetermijnvisie af te dwingen.

Irene van Staveren is hoogleraar ontwikkelingseconomie aan de Erasmus Universiteit. Voor Trouw schrijft ze om de week een column over economie. Lees ze hier terug.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden