Contract

Waarom er waarschijnlijk ook in jouw contract een geheimhoudingsplicht staat

null Beeld Suzan Hijink
Beeld Suzan Hijink

Contracten met een geheimhoudingsplicht zijn de normaalste zaak van de wereld. Waarom eigenlijk?

Barbara Vollebregt

De meeste werknemers weten het niet eens, zegt CNV-onderhandelaar Jacqueline Twerda. Maar de kans is groot dat er een geheimhoudingsplicht in hun contract staat. “Werknemers, jong en oud, kijken in hun contract vooral naar het uurloon en hoeveel uren ze ergens gaan werken. Toch is het best opvallend dat Nederlandse werkgevers links en rechts zo’n zwijgplicht in hun contract knallen”, zegt de onderhandelaar in de supermarktsector.

Zo’n geheimhoudingsplicht is in opspraak gekomen doordat werknemers van talentenshow The Voice een contract met een absolute geheimhoudingsplicht moesten ondertekenen. Het verbreken daarvan zou ze 10.000 euro kosten. Ze voelden zich daardoor belemmerd te spreken over de wantoestanden, meldde de Volkskrant.

“In Nederland gaat een set van standaard arbeidsovereenkomsten rond. Daar staat bijna altijd een geheimhoudingsplicht in”, zegt Twerda. En zo hebben werknemers in allerlei sectoren en met uiteenlopende functies – van vakkenvuller tot socialemediamanager – een zwijgplicht getekend.

Gevoelige informatie delen met de concurrent

Brancheorganisatie INRetail laat weten haar 5000 leden van een standaard en gratis te downloaden arbeidsovereenkomst te voorzien, en daarin is inderdaad een paragraaf over de geheimhoudingsplicht opgenomen. Hetzelfde geldt voor de leden van Koninklijke Horeca Nederland. “Volgens onze jurist is dat een standaard verhaal. Ondernemers willen niet dat werknemers bij de concurrent gevoelige informatie gaan delen”, laat een woordvoerder van INRetail weten.

Een geheimhoudingsplicht houdt in dat je geen bedrijfsgeheimen mag delen of verspreiden richting derden als dat (aantoonbare) schade aan het bedrijf kan aanrichten, zegt Pascal Besselink, advocaat arbeidsrecht van DAS. Simpel gezegd: wie een hoge functie heeft bij Coca Cola mag opgedane kennis over de productieprocessen niet delen met Pepsi. Denk aan niet-openbare prijs- en productinformatie of informatie over de werkprocessen.

Ook Trouw kreeg inzage in het contract van een scholier met een bijbaan als vakkenvuller bij supermarktketen Jumbo. Daarin staat dat ‘medewerker tijdens de duur en na de beëindiging van het contract gehouden wordt tot strikte geheimhouding van alles wat een medewerker omtrent de onderneming (..) bekend is geworden en waaromtrent geheimhouding is opgelegd of waarvan medewerker het vertrouwelijk karakter redelijkerwijs kan vermoeden.’ Verderop in het contract staat de boete bij het overtreden hiervan: 2500 euro plus 250 euro voor iedere dag dat de overtreding duurt.

Extreem vaag dus, verzucht Twerda. “Werkgevers denken gewoon, we zetten het er maar in voor het geval dat. Maar denkt de werkgever ook na over de psychologische gevolgen?”, vraagt ze zich hardop af. De scholier in kwestie vraagt zich nu namelijk af: mag ik aan het einde van een werkdag wel aan mijn ouders vertellen wat ik heb meegemaakt? En wat als de leidinggevende dingen doet of zegt die niet door de beugel kunnen?

Geheimhoudingsbeding staat los van melden van ongewenst gedrag

Daarvan mag een werknemer altijd een melding maken, zegt Besselink. Jumbo bevestigt dat en laat weten dat ‘een geheimhoudingsbeding volledig losstaat van het melden van eventueel ongewenst gedrag binnen de organisatie.’ Twerda: “Dat melden kan bij een vertrouwenspersoon en bij de politie. De werkgever heeft bovendien een zorgplicht en moet zulke misstanden zelf ook aan de arbeidsinspectie doorgeven.”

Besselink ziet de zwijgplicht in heel veel contracten terug. Niet zelden in combinatie met een concurrentiebeding (je mag na de afloop van je contract gedurende een bepaalde periode – vaak een jaar – niet bij een concurrent in dienst treden) en soms een relatiebeding (je mag de klanten met wie je bij bedrijf A een relatie hebt opgebouwd gedurende een bepaalde tijd niet benaderen voor bedrijf B).

En toch komen er bijna nooit zaken over de geheimhoudingsplicht bij de rechter. Dat komt omdat het heel moeilijk is om te bewijzen dat een werknemer in overtreding is, legt hij uit. Want wanneer is er sprake van bedrijfsgevoelige informatie? Wat is dat precies? En wanneer deel je dat? Door er op een verjaardag over te praten of door het naar de concurrent te mailen? En hoe controleer je of zoiets daadwerkelijk schade heeft aangericht bij een bedrijf?”

In veel contracten is dat allemaal heel vaag. “Zet er duidelijke voorbeelden bij van wanneer een werknemer de zwijgplicht precies verbreekt”, bepleit Twerda. Ze weet dondersgoed waarom dat nu niet gebeurt. “Zodra werkgevers duidelijke voorbeelden in het contract zetten zijn ze bang dat er iets voorvalt dat daar net buiten valt, waardoor een werknemer kan zeggen: maar in het contract staat niet dat dít niet mag.”

‘Het is gewoon gemakzucht’

Bovendien staat het vaak in contracten van werknemers die helemaal geen toegang hebben tot gevoelige informatie. Twerda lachend: “Alsof een vakkenvuller toegang heeft tot gevoelige bedrijfsgeheimen.” Het is gewoon gemakzucht, zegt ze. “Werkgevers gebruiken zo’n standaard arbeidsovereenkomsten voor iedereen en hoeven dan alleen de naam, geboortedatum, de functie en het aantal uren te veranderen. Een tijdbesparende invuloefening.”

“Een werkgever heeft de plicht om een contract met een werknemer door te nemen. In de praktijk zeggen ze: laat het maar weten als je vragen hebt”, gaat ze verder. “Veel mensen kunnen van de teksten in hun contract geen pap maken en denken dan misschien wel onterecht dat ze helemaal niets mogen zeggen van wat ze op de werkvloer meemaken. Dat is natuurlijk problematisch.”

In het geval van de vakkenvuller dient de geheimhoudingsplicht vooral als een waarschuwing, denkt Besselink. Een beetje bangmakerij. “Voor een bijbaantje als vakkenvuller is een boete van 2500 euro best wel schrikken”, zegt hij. “De kans is ook groot dat een rechter, als zoiets al tot een zaak zou komen, de hoogte van deze boete onredelijk vindt.”

Lees ook:

Waarom de Nederlandse werkgever zo bang is voor het vaste contract

Zelfs met nijpende personeelstekorten delen werkgevers nog geen vaste contracten uit, zoals in het voortgezet onderwijs. Hoe komt dat?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden