Stimuleringsbeleid

Waarom de rekening van gratis geld volgens het IMF later komt

De poort van de centrale bank van India, dat staatsleningen gaat opkopen om de rente naar beneden te duwen. Beeld Reuters
De poort van de centrale bank van India, dat staatsleningen gaat opkopen om de rente naar beneden te duwen.Beeld Reuters

In veel landen staat de geldkraan open om de economie te helpen. Terecht, zegt het IMF. Maar pas op met de schulden van bedrijven en huishoudens.

Er zijn biljoenen aan euro’s en dollars in de wereldeconomie gestoken tijdens de coronacrisis, en dat gaat nog wel even door. Woensdag kondigde de centrale bank van India aan staatsleningen te gaan opkopen om de rente te verlagen. Net zoals Colombia, Ghana, Indonesië, Maleisië en Zuid-Afrika vorig jaar al deden. Het opkopen van schulden is niet langer voorbehouden aan de Europese Centrale Bank en de Amerikaanse Fed.

Een ruim monetair beleid moet rust creëren op de financiële markten, de overheid helpen bij het financieren van crisisuitgaven, of bestedingen door consumenten en bedrijven aanjagen. Het Internationaal Monetair Fonds noemt dat soepele geldbeleid nu noodzakelijk. Op de korte termijn geeft het de economie een flinke impuls. Maar ook vergroot het de risico’s, schrijft het fonds in het Global Financial Stability Report.

Historisch hoge schulden

Het is een dilemma voor beleidsmakers, zegt het IMF: op de langere termijn kan het stimuleringsbeleid een negatief effect hebben op de economie. Dat heeft te maken met de schulden van huishoudens en bedrijven. Die waren al historisch hoog voor de crisis begon, namelijk 152 procent van het bruto binnenlands product (bbp).

Tijdens de coronacrisis zijn ze verder opgelopen. In het derde kwartaal van 2020 was de toename voor bedrijven zo’n 12 procent van het bbp en voor huishoudens 5 procent. Deze stijgingen komen deels doordat veel economieën zijn gekrompen - de taart is kleiner geworden. Maar ook zijn er nieuwe schulden aangegaan, blijkt uit cijfers van 27 ontwikkelde en 25 opkomende economieën.

Zowel bedrijven als huishoudens zijn geneigd om meer geld te lenen bij een lage rente. Daar komt tijdens de coronacrisis bij dat ondernemers in nood geld lenen om hun vaste lasten te betalen. De buitengewone steun kan bedrijven tot extreme risico’s verleiden, zegt het IMF. Bijvoorbeeld als ze verwachten dat het beleid altijd zo blijft. Ook kunnen nieuwe kredieten worden verstrekt aan partijen die er toch al slecht voor staan.

Historisch gezien gaat zo’n snelle stijging van schulden vaak vooraf aan een economische teruggang, schrijft het IMF. In een analyse van 29 economieën gedurende drie decennia ziet het IMF dat een versoepeling van de financiële omstandigheden aanvankelijk voor economische groei zorgt. Maar na zo’n zeven kwartalen verdwijnt die boost, en neemt het risico op een negatief effect toe.

Gevoelig voor schokken

Hoge schulden maken bedrijven en huishoudens gevoelig voor schokken, bijvoorbeeld als de huizenmarkt problemen krijgt en de woningprijzen dalen. Kwetsbare huizenbezitters, die met gedwongen verkoop te maken krijgen, dragen dan bij aan de verheviging van die schok.

Al is het stimulerende beleid momenteel terecht, beleidsmakers moeten niet bang zijn om ‘tegen de wind te leunen’, zegt het IMF. Voer een andere koers zodra de corona-risico’s afnemen en de economie zich herstelt.

Bijvoorbeeld door hogere kapitaaleisen te stellen aan banken. Door strenger te kijken naar het inkomen van een consument bij het verstrekken van een hypotheek. Of door ervoor te zorgen dat er minder leningen in buitenlandse valuta worden verstrekt, wat in opkomende markten regelmatig gebeurt. En let ook op de financiering van bedrijven buiten de bank om.

In Nederland adviseerde het Centraal Planbureau onlangs al om de steunpakketten voor bedrijven na de zomer af te bouwen, omdat er nu ook niet-levensvatbare bedrijven voortbestaan. Dat is schadelijk voor de economie, zegt het CPB. Het geld moet juist worden besteed aan herstel.

Banken stallen ruim 4000 miljard euro bij ECB

De hoeveelheid geld die niet wordt gebruikt in de eurozone is voor het eerst boven de 4 biljoen euro uitgekomen. Het bedrag dat banken bij de Europese Centrale Bank (ECB) hebben gestald, 4000 miljard euro, is twee keer hoger dan een jaar geleden. Vanwege de coronacrisis heeft de ECB veel goedkoop geld de economie ingepompt. Zo kocht de ECB veel bedrijfsobligaties en staatsleningen op.

Lees ook:

Het gaat best goed met de economie, zegt het CPB, maar de steunpakketten moeten stoppen

De Nederlandse economie heeft opvallend flexibel gereageerd op de coronapandemie. Het gaat best goed, constateert het Centraal Planbureau (CPB). Maar het miljardensteunpakket moet deze zomer wel stoppen.

Ook armere landen zijn schulden gaan opkopen

De centrale banken van Ghana, Guatemala, Colombia en Chili kopen in coronatijd schulden op. Pas op dat je geen pinautomaat van de staat wordt, zegt het IMF.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden