Arbeidsmarkt

Waarom de Nederlandse werkgever zo bang is voor het vaste contract

Flexwerk is in Nederland de norm geworden, maar waarom?  Beeld Phil Nijhuis
Flexwerk is in Nederland de norm geworden, maar waarom?Beeld Phil Nijhuis

Zelfs met nijpende personeelstekorten delen werkgevers nog geen vaste contracten uit, zoals in het voortgezet onderwijs. Hoe komt dat? Hoogleraar arbeidsmarkt Ton Wilthagen geeft antwoord.

1. Waarom zijn Nederlandse werkgevers zo huiverig om personeel een vast contract aan te bieden?

“Een vast contract is als een huwelijk. En in Nederland zijn de huwelijkse voorwaarden nogal streng voor werkgevers. Als een vaste werknemer ziek wordt of (deels) arbeidsongeschikt raakt, is een werkgever verplicht om tot twee jaar lang loon door te betalen. In Duitsland bijvoorbeeld is dat maar zes weken. Daar komt bij dat het in ons land niet uitmaakt waarom iemand tijdelijk niet meer kan werken. In landen als België, kijken ze daar wel naar. Daar controleert de huisarts de oorzaak van de uitval. Als het gaat om werkgerelateerde ziekte dan krijgt de werknemer een hogere uitkering.”

2. Wat is daar zo erg aan?

“Het zo lang doorbetalen van werknemers die thuiszitten is duur. Werkgevers vrezen die kosten. Ze kunnen zich er wel tegen verzekeren, maar ook dat is prijzig. En niet alleen het doorbetalen van een uitvaller kost geld, werkgevers moeten in de tussentijd ook een nieuwe kracht aannemen voor het werk dat anders blijft liggen. Bovendien zijn Nederlandse bedrijven niet per se sterk in re-integratie. Dus als iemand zich weer beter begint te voelen, schort het nog weleens aan goede begeleiding op de werkvloer, waardoor het lang duurt voordat iemand weer op volle kracht aan de slag kan.”

3. Zijn er meer zaken die een vast contract onaantrekkelijk maken voor werkgevers?

“Het is in Nederland relatief moeilijk voor werkgevers om iemand met een vast contract te ontslaan. Dat heeft te maken met het feit dat we na de Tweede Wereldoorlog het Duitse ontslagrecht hebben overgenomen en volgens dat systeem moet je vooraf een vergunning aanvragen om iemand te kunnen ontslaan. Dat is vrij hardcore. Dat geldt momenteel nog alleen bij economische ontslagzaken, dus als een bedrijf mensen moet ontslaan omdat het failliet gaat. Bij ontslag om persoonlijke redenen, zoals slecht functioneren of een grote niet goed te maken ruzie, moet de werkgever bij de rechter vooraf een verzoek indienen en de ontslaggrond hard kunnen maken.”

4. Is een vast contract in Nederland dan ook vaster dan in andere landen?

“In bijvoorbeeld België zijn vaste contracten ook stevig, maar daar pakken ze de flexibilisering van de arbeidsmarkt harder aan, waardoor de vlucht naar flexibele contracten minder groot is. In Nederland is de flexibilisering van de arbeidsmarkt heel lang op zijn beloop gelaten. Ook het aanpakken van doorgeslagen flexibilisering gebeurt weinig. Denk aan controles van de arbeidsinspectie als het gaat om slechte arbeidsvoorwaarden.”

5. Zijn er pogingen gedaan om het vaste contract aantrekkelijk te maken?

“Ja, in 2015 kwam de Wet werk en zekerheid: maximaal drie tijdelijke contracten in twee jaar. De hoop was zo de flexwerker sneller aan een vast contract te helpen. Het tegenovergestelde gebeurde. De tijdelijke kracht zat na twee jaar weer thuis op de bank, of de werkgever gaf aan dat hij na een wettelijk toegestane ­pauze van een half jaar terug mocht komen. In de nieuwste wet, de Wet arbeidsmarkt in balans uit 2020, ging de periode van twee weer naar drie jaar. De WW-premie voor flexkrachten is opgeschroefd en alle flexkrachten hebben nu ook recht op een transitievergoeding, een pot geld voor ontslagen werknemers.”

Lees ook:

Jonge leraren verlaten voortgezet onderwijs omdat ze geen vast contract krijgen. ‘Dit valt niet uit te leggen’

Jonge leraren in het voortgezet onderwijs hebben weinig zicht op een vast contract. Daarom verlaten zij het onderwijs, waardoor het lerarentekort juist toeneemt, zo waarschuwen vakbonden.

Anonieme docenten over lerarenlek: ‘Plots kwam mijn opvolger tevoorschijn’

Docenten in het voortgezet onderwijs hebben weinig perspectief op een vast contract, en zoeken hun heil daarom buiten het onderwijs. Vakbonden spreken van een ‘lerarenlek’. Tegenover Trouw doen enkelen hun verhaal.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden