Analyse Economie

Waarom Brussel zich zo druk maakt over prijsafspraken

Inzameling van oude tv-toestellen. Beeld Hollandse Hoogte / Roger Dohmen

Philips-topman Frans van Houten was ooit nauw betrokken bij een bedrijfsonderdeel dat prijsafspraken maakte, onthulde Trouw. Wat betekent dat? Zes vragen, zes antwoorden.

Prijsafspraken maken, is dat erg?

Het publiek maakt zich er nooit zo druk over, maar de Europese Commissie wel. Vrije concurrentie, daar staat de EU voor. Prijsafspraken tussen bedrijven of afspraken over het verdelen van markten horen daar absoluut niet bij. Sluiten bedrijven prijsakkoorden, dan betalen hun klanten te veel. Bovendien kunnen de samenspanners lui worden: zonder concurrentie hoeven ze ook niet aan vernieuwing te doen. De EU treedt hard op tegen bedrijven die het op prijsakkoordjes gooien.

Hard?

Ja, hard. Truckproducenten, waaronder Daf en Scania, kregen samen een boete van 3,6 miljard euro voor prijsafspraken. Fabrikanten van autoruiten moesten in 2008 1,4 miljard euro aftikken. Liftbouwers Otis, ThyssenKrupp en Schindler kregen een boete van 992 miljoen en de fabrikanten van bolle beeldbuizen werden voor 1,47 miljard aangeslagen. Van hen kreeg Philips de hoogste ­rekening: 509 miljoen.

Zijn Nederlandse bedrijven vaker gestraft?

Ja. Akzo Nobel was bij zeker acht kartels betrokken. Philips is een paar keer veroordeeld, Shell ook. Shell had prijsafspraken gemaakt voor paraffine, synthetisch rubber en bitumen, een bestanddeel van asfalt. Voor deelname aan het paraffine-kartel kreeg Shell geen boete, omdat het bedrijf het kartel zelf aangaf bij de Europese Commissie.

Rollen er bij bedrijven koppen als de prijsafspraken zijn ontdekt en Brussel de sjoemelaars heeft beboet?

Meestal niet. De Commissie kan geen personen straffen, lidstaten kunnen dat wel. Topmannen van de betrokken bedrijven zeggen meestal dat zij de kwestie betreuren en dat ze er alles aan doen om herhaling te voorkomen. Ze ontkennen ook dat ze zelf van de prijsafspraken wisten.

Dat laatste is vaak wel aannemelijk. Shell-werknemers maakten met bouwbedrijven afspraken over de prijzen van bitumen in Nederland. Dikke kans dat de raad van bestuur van de Brits-Nederlandse multinational daar niks van wist. Bestuurders van een aantal bouwbedrijven wisten het overigens wel. Flinke kans ook dat de Akzo-bestuurders Aarnout Loudon en Kees van Lede destijds niks wisten over de afspraken over prijzen van chemicaliën-met-ingewikkelde namen. Akzo­Nobel was toen bovendien veel groter en diverser dan nu.

Daar komt nog iets bij. De onderzoeken van de Commissie duren lang: drie jaar of langer. Het is lastige materie. De samenspanners weten dondersgoed dat ze verboden dingen doen. De sporen van hun handelen liggen niet voor het oprapen. Als de Commissie met een uitspraak komt, is de kwestie al bijna vergeten, zitten de samenspanners vaak elders en de leden van de raad van bestuur ook.

Neem het bolle-beeldbuizenkartel. Dat bestond van 1996 tot 2006. De boete kwam in 2012. Er volgde een hoger beroep, in 2015 kwam het oordeel van het Europese Hof en in 2017 de bevestiging daarvan. In het algemeen heerst het gevoel dat directieleden pas laakbaar zijn als ze zelf van die prijsafspraken wisten. Al kun je daar anders over denken: zijn ze ook niet laakbaar als ze het hadden kunnen, of hadden moeten weten? Of neem een minister: die kan vallen als zijn ambtenaren slecht werk afleveren. Ministeriële verantwoordelijkheid heet dat. Zo werkt dat bij bedrijven niet.

Hoe zit het dan met Frans van ­Houten?

Philips maakte van 1996 tot 2006 met zes concurrenten afspraken over de prijzen van bolle beeldbuizen voor tv’s en computers. Nogal wat Philips-mensen waren daarbij betrokken. Van Houten was van 1999 tot 2002 directeur van Philips consumentenelektronica en van 2002 tot 2004 topman van alle Philips-businessgroepen die consumentenelektronica maakten. Ook was hij in 2004 zeven maanden commissaris bij LG.Philips Displays, het samenwerkingsverband dat Philips en LG in 2001 waren aangegaan. De commissarissen bemoeiden zich ­volgens het Europese Hof actief met de dagelijkse gang van zaken. ­Daarna werd Van Houten eerste man bij Philips Semiconductors en bij NXP. Sinds 2011 is hij topman van Philips.

Dus?

Stel dat Van Houten destijds wist van de prijsafspraken. Dan zou ­Philips nu worden geleid door een man die eerder in zijn loopbaan lak had aan Europese regelgeving. Dat zou wringen, want hoe geloofwaardig is zo’n topman dan. Daar zouden de huidige commissarissen van ­Philips dan over moeten piekeren en Philips’ aandeelhouders ook.

Van Houten heeft zelf altijd ­ontkend dat hij weet had van de prijsafspraken. Zijn woordvoerder herhaalde dat deze week tegenover Trouw. Maar Van Houtens rol bij LG.Philips Display was niet algemeen bekend. Dat het Hof expliciet stelde dat de commissarissen een grote rol speelden bij bijvoorbeeld verkoopcijfers en – prijzen evenmin. Dan heeft Philips iets uit te leggen.

Lees ook:  

Philips-topman Frans van Houten was betrokken bij het beeldbuiskartel

Het lijkt onwaarschijnlijk dat de huidige baas van Philips niet heeft geweten van geheime afspraken met concurrenten.

Hoe Philips met stiekeme afspraken toch geld verdiende aan oude, bolle beeldschermen

Terwijl de platte tv’s opkwamen, maakten fabrikanten in het geniep afspraken om nog iets te verdienen aan bolle schermen. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden