Energiecrisis

Waar vindt Europa nog een alternatief voor Russische olie?

Een olietanker bij een olieterminal in het Duitse Wilhelmshaven.  Beeld Getty Images
Een olietanker bij een olieterminal in het Duitse Wilhelmshaven.Beeld Getty Images

Er is dringend behoefte aan een alternatief voor Russische olie, maar dat is niet zo maar voorhanden.

Dirk Waterval

Saudi-Arabië als redder in nood tijdens een aanstaande oliecrisis? Vergeet het maar, lijkt de impliciete boodschap uit de Golfstaat. Sinds de Russische invasie in Oekraïne is de oliemarkt nog krapper geworden dan ze al was, wat zorgt voor hoge olieprijzen en recordinflatie die veel westerse landen al decennialang niet hebben meegemaakt.

Tot nog toe weigeren de Saudi’s extra olie uit de grond te halen om de prijzen wat te drukken. Daar verandert ook de smeekbede van westerse landen niets aan, zoals het vruchteloze bezoek van de Britse premier Boris Johnson vorige week aantoonde.

Ondertussen praten Europese regeringsleiders over een sanctie tegen Rusland die de wereldwijde olieprijs nóg verder zal opdrijven: een Europese boycot. Zo’n ban op olie zou onderdeel kunnen worden van een vijfde ronde aan sancties tegen de agressor, zo lekte maandag uit via persbureau Reuters.

Afhankelijkheid niet morgen verdwenen

Het is nog onzeker of het echt zover komt. Moskou dreigde bovendien direct met een vergelding: als jullie geen olie meer afnemen, draaien wij de gaskraan dicht. Toch tonen de Baltische staten en Ierland zich voorstander van een olie-ban.

Duitsland en Italië dan weer niet. En ook premier Rutte zei maandag tijdens zijn bezoek aan Litouwen dat Europa nog te afhankelijk is van olie en gas uit Rusland. “We moeten die afhankelijkheid verminderen. Dat moet zo snel mogelijk, maar het zal niet morgen zijn.”

Rusland is een van de grootste olie-exporteurs ter wereld, en stuurt dagelijks zo’n 8 miljoen vaten per dag de zee op. Ook Europa is er voor een kwart van zijn import van afhankelijk, en zal bij een boycot op zoek moeten naar alternatieven.

Die zijn er niet veel. Veel olieproducerende landen kampen met productieproblemen en halen daardoor hun doelstellingen niet. Slechts een paar landen draaien nog niet op volle toeren, en hebben dus de mogelijkheid om de kraan verder open te zetten. Naast het door Amerikaanse sancties geplaagde Venezuela en Iran zijn dat met name Saudi-Arabië en de Verenigde Arabische Emiraten.

‘Dan gaan ze er financieel op achteruit’

Die twee zijn lid van Opec+, het bondgenootschap van olieproducerende landen waar ook Rusland toe behoort. Dat kartel sprak onlangs af om de dagelijkse productie maandelijks met 400.000 vaten te verhogen. Dat klinkt veel, maar dat valt erg mee.

Het Internationaal Energie Agentschap (IEA) verwacht bijvoorbeeld dat alleen al uit Rusland zo’n 3 miljoen vaten per dag minder geëxporteerd zal worden als gevolg van de oorlog. En dat schreef de denktank uit Parijs vorige week, dus nog voor er sprake was van een mogelijke Europese ban. Elke nieuwe publieke of private sanctie zal het aantal misgelopen vaten op de wereldmarkt verder verhogen, schreef IEA.

Waarom verhoogt Saudi-Arabië zijn productie niet gewoon wat? Met de huidige hoge olieprijs kan het land dan toch nog veel meer geld verdienen? Volgens energie-analist Jilles van den Beukel werkt dat niet zo. “Als het land de productie met een paar procent opvoert, zal de olieprijs met meer dan een paar procent zakken. Dus gaan ze er financieel op achteruit.”

Winst verdubbelde vorig jaar

Het land zag de winst vorig jaar meer dan verdubbelen ten opzichte van 2020, zo maakte staatsbedrijf Saudi Aramco zondag bekend. 110 miljard dollar hield het vorig jaar over aan de oliehandel. Een deel van dat geld, tussen de 40 en 50 miljard dollar, investeert Saudi-Arabië nu in een uitbreiding van haar productiecapaciteit.

“Dat betekent niet dat ze komend jaar al veel meer willen oppompen”, zegt Van den Beukel. “Zo'n investering doen ze met het oog op de komende twintig jaar, op de lange termijn dus.” Saudi Aramco schat in dat de vraag naar olie zal stijgen, meldde het zondag. En de transitie naar groene energie dan? “Voorlopig blijft de vraag nog gewoon overeind”, zegt Van den Beukel.

Het aanbod neemt volgens hem wel af, doordat grote oliebedrijven als Shell en BP minder uit de grond halen om aan klimaatdoelen te voldoen. “Saudi Aramco hoopt in het gat te springen dat andere bedrijven nu achter laten”, denkt Van den Beukel. Maar over de korte termijn zijn er dus nog geen berichten van productieverhoging.

Lees ook:

Hoe afhankelijk zijn we van Rusland, Europa’s grootste leverancier van gas en olie?

De EU wil snel minder afhankelijk worden van Russisch gas. De VS staken de invoer van olie uit Rusland. Kan Europa dat ook doen? Hoe afhankelijk zijn we van Rusland?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden