Langer werken

Vrije dagen, extra aandacht en andere seniorendouceurtjes motiveren oudere werknemers niet

Een 71-jarige medewerker is via een uitzendbureau ingezet bij een bedrijf in Houten.  Beeld ANP
Een 71-jarige medewerker is via een uitzendbureau ingezet bij een bedrijf in Houten.Beeld ANP

Extra verlof en aandacht om ouderen gezond en productief op de werkvloer te houden? Het werkt niet, en soms zelfs averechts, blijkt uit onderzoek.

Veelgebruikte maatregelen om ouderen productief en gemotiveerd te houden op de werkvloer blijken nutteloos. Werkgevers bieden hun personeel op leeftijd van alles aan: extra seniorendagen, functioneringsgesprekken, ergonomische aanpassingen of de optie om een stapje terug te doen naar een minder belastende functie.

Maar productiever of extra gemotiveerd wordt dat personeel daar niet van, stelt arbeidspsychologe Karen Pak in haar promotieonderzoek dat ze vrijdag verdedigde aan de Universiteit van Tilburg en de Hogeschool van Arnhem en Nijmegen. “Soms werkt het zelfs averechts.”

Het vraagstuk is chronisch actueel

Dat is opvallend, omdat dit soort maatregelen om ouderen te ontzien altijd hoog op de agenda staan bij cao-onderhandelingen tussen vakbonden en werkgevers. Vakbonden willen het beste voor werknemers, maar ook bedrijven hebben een groot belang in het aanhouden van gezond en productief personeel. Door de stijgende AOW-leeftijd en de vergrijzing is het vraagstuk hoe je dat het best bereikt chronisch actueel.

Alleen is er maar weinig onderzoek gedaan naar de vraag hoe werknemers gemotiveerd blijven tot hun AOW-leeftijd, zegt Pak. Haar onderzoek bestond uit het analyseren van ruim 12.000 vragenlijsten die mensen van boven de 45 jaar eerder invulden, aangevuld met diepte-interviews en nog 2000 extra vragenlijsten die ze liet invullen door zorgmedewerkers.

Uit de data-analyses en vragenlijsten blijkt niet direct waaróm extra verlof en ander ouderenbeleid averechts werkt, maar Pak heeft op basis van de diepte-interviews wel een idee. “Vaak lijken werkgevers het verlof zomaar aan te bieden, zonder per werknemer te bekijken of dat ook nodig is. Zo van: die is oud, dus die geef ik extra vrije dagen.” Dan kunnen deze mensen zich gestereotypeerd voelen, zegt ze. Dat komt de motivatie niet ten goede.

Maar ook het niet consistent aanbieden van de maatregelen lijkt werknemers te demotiveren. “Dan krijgen ze het ene jaar extra veel begeleiding, en het volgende jaar ineens weer niets, en het jaar daarop weer wel. Wat wil de organisatie nou met me?, denken ze dan.” In haar data ziet Pak dat juist bij bedrijven waar het ouderenbeleid jaarlijks sterk verandert, werknemers het meest gedemotiveerd raken.

Werkgevers bieden werknemers méér dan afgesproken in de cao’s

Ondertussen blijken werkgevers zich juist hard in te zetten om ouder personeel bij zich te houden, zo meldde onderzoeksinstituut Nidi vorig jaar op basis van onderzoek onder 1300 werkgevers. Om ziekteverzuim en verminderde productiviteit te voorkomen, bieden zij hun werknemers méér dan wat was afgesproken in de cao’s, zoals het stimuleren van deeltijdpensioen, of extra aandacht voor de gezondheid van medewerkers. Het verschilt een beetje per sector waar de nadruk ligt. In de industrie mogen werknemers het meest op extra vrije dagen rekenen, in de publieke sector weer meer op ergonomische aanpassingen.

Het helpt dus niet om dat soort dingen zomaar aan iedereen boven een bepaalde leeftijd aan te bieden, zegt Pak. De baas moet dat volgens haar per werknemer aanzien. “Vaak weten werknemers heel goed waar ze behoefte aan hebben.” Werknemers helpen om zich verder te ontwikkelen op de werkvloer, bijvoorbeeld met cursussen, houdt hen juist wel gemotiveerd en gezond.

Opmerkelijk is verder dat werknemers uit alle sectoren, van alle opleidingsniveaus en inkomensklassen allemaal juist méér gemotiveerd raken om door te werken naarmate ze ouder worden. Dat lijkt totaal niet te rijmen met de grootschalige pensioenstakingen van vorig jaar, in protest tegen de stijgende AOW-leeftijd.

Pak vindt het logisch dat de motivatie om door te werken toeneemt. “Hoe ouder mensen worden, hoe meer ze doorhebben dat ze het financieel helemaal niet kunnen lijden om eerder te stoppen met werken. Het is dus niet zozeer een intrinsieke motivatie om aan het werk te blijven, eerder financiële noodzaak.”

Lees ook:

Werkgevers houden hun hart vast voor de pensionering van hun babyboom-personeel

Werkgevers zien de pensionering van hun vergrijsde personeelsbestand als bedreiging voor hun bedrijf. Met personeelstekorten en kennishiaten als gevolg.

Het Generatiepact, waarin ouderen kunnen afbouwen met werken, is vooral populair bij welgestelden

Het Generatiepact, waarin ouderen kunnen afbouwen met werken, is vooral populair bij welgestelden. Hoe zwaar iemands beroep is, speelt niet mee.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden