Intermediairs kunnen ouderen helpen bij het aanvragen van financiële hulp.

Oproep ombudsman

Voor veel ouderen is het aanvragen van inkomenshulp te ingewikkeld

Intermediairs kunnen ouderen helpen bij het aanvragen van financiële hulp.Beeld ANP / Betastock

Ouderen met een laag pensioen maken niet altijd gebruik van de financiële regelingen waar ze recht op hebben. Soms uit angst, soms uit onwetendheid of omdat de regels te moeilijk zijn. Aan de overheid de taak om dat te veranderen.

Barbara Vollebregt

AOW-gerechtigden die onder het bestaansminimum leven kunnen bij de overheid aankloppen voor financiële hulp. Niet iedereen weet dat. Voor degenen die het wel weten is de aanvraag vaak te ingewikkeld. Dat concludeert de Nationale Ombudsman, Reinier van Zutphen, in een onderzoeksrapport dat donderdag verschijnt.

Het gaat specifiek over de groep die een onvolledige AOW ontvangt. Daaronder vallen bijvoorbeeld mensen die een tijd in het buitenland hebben gewoond en daarom een lagere uitkering krijgen. Ongeveer honderdduizend van hen hebben recht op een toelage, de zogeheten Aanvullende Inkomensvoorziening Ouderen (AIO). Die vult het inkomen aan tot het bestaansminimum. Sinds begin dit jaar ligt het bestaansminimum voor een alleenstaande op 1250,19 euro bruto per maand. Voor gehuwden of samenwonenden geldt een sociaal minimum van 1724,99 euro bruto per maand.

Volgens het Centraal Bureau voor de Statistiek maken zo’n 20.000 huishoudens die recht hebben op deze inkomensvoorziening er geen gebruik van. Soms lopen ze daarmee honderden euro’s per maand mis. “Voor veel ouderen in een financieel kwetsbare positie zijn wetten en regels te moeilijk. De afstand tot de overheid is vaak groot of er is gebrek aan vertrouwen. Zij maken daardoor niet altijd gebruik van inkomensvoorzieningen, terwijl ze daar wél recht op hebben”, laat Van Zutphen weten.

Zelf regelen

Het viel hem op dat veel instanties ervan uitgaan dat een oudere die recht heeft op een aanvulling op het inkomen, dat zelf regelt. “Dat is voor veel ouderen te veel gevraagd”, zegt hij. De overheid moet deze ouderen beter helpen door ze zelf te benaderen en informatie regelmatig te herhalen. “Gebruik daarvoor alle beschikbare data en wissel gegevens uit”, adviseert de Nationale Ombudsman.

Die uitwisseling van gegevens ligt gevoelig. De minister voor armoedebestrijding, Carola Schouten, liet eerder in Trouw weten dat ze wil dat de Sociale Verzekeringsbank (SVB) gebruik kan maken van inkomensgegevens van het UWV. Op die manier wordt zichtbaar wie waarschijnlijk ten onrechte geen AIO heeft aangevraagd.

Het ministerie van sociale zaken heeft eerder al gekeken of een uitwisseling van persoonsgegevens is toegestaan. Dat bleek toen niet mogelijk binnen de grenzen van de huidige privacywetgeving. De inbreuk op privacy zou te groot zijn. Toch wordt er nu gewerkt aan een pilot waarin dit wel mogelijk is.

Privacy

De SVB heeft de Nationale Ombudsman laten weten dat alleen gegevens worden uitgewisseld die noodzakelijk zijn en dat de SVB alleen te zien krijgt wie boven of beneden de bijstandsnorm zit, zonder het daadwerkelijke inkomen te zien.

Om de pilot uit te kunnen voeren, moet er een tijdelijke regeling komen waarbij de SVB deze bevoegdheid krijgt. Die regeling komt er naar verwachting deze zomer. De pilot kan dan starten en voldoet dan aan de voorwaarden van de Algemene verordening gegevensbescherming, zo valt te lezen in het onderzoeksrapport.

De Nationale Ombudsman gelooft dat extra investeren in intermediairs ook kan helpen. Dat zijn mensen die beroepsmatig of als vrijwilliger werken voor maatschappelijke organisaties die ouderen helpen bij het regelen van hun zaken met de overheid.

Persoonlijk contact

Deze intermediairs hebben kennis van de regelingen én zijn vaak in de buurt van ouderen. Intermediairs willen zelf ook graag meer samenwerken met overheidsinstanties en andere intermediairs, zodat zij ouderen beter kunnen helpen, blijkt uit het onderzoeksrapport.

Bovendien zou het goed zijn als er meer fysieke plekken komen waar ouderen geholpen kunnen worden met het aanvragen van een inkomensvoorziening. De ombudsman oppert een speciaal loket in het gemeentehuis, buurtcentrum of in de bibliotheek.

Ouderen hechten namelijk aan persoonlijk contact en willen graag één contactpersoon of loket voor al hun vragen. In het onderzoeksrapport valt te lezen dat ouderen het contact met hun gemeente nu vaak onpersoonlijk vinden. En dat sommigen horendol worden van de hoeveelheid balies en loketten bij gemeenten en andere overheidsinstanties.

Intermediairs zien dat ouderen vaak bij de overheid komen met meerdere problemen. Voor ieder probleem worden ze naar een ander loket gestuurd. ‘Voor je het weet zit zo iemand bij tientallen loketten, dan denken ze vaak, laat maar’, aldus één van de voor het onderzoek geïnterviewde intermediairs.

Lees ook:

Minister Schouten (armoedebeleid) zoekt de grenzen van de privacywet op. ‘Ik doe dit om mensen te helpen’

Mogen instanties persoonsgegevens delen als ze op zoek zijn naar mensen die recht hebben op financiële hulp? Zo’n uitwisseling ligt gevoelig en botst met privacyregels.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden