Energiearmoede Interview

‘Voor sommigen is het te duur om eten op te warmen’

Stijgende gasprijzen, dure verduurzamingsmaatregelen. Steeds meer mensen hebben moeite de energierekening te betalen. En dat zijn niet alleen huurders. 

Zij is een door de wol geverfde onderzoeker die al jarenlang het fenomeen energiearmoede onder de loep neemt. Hij is een Nederlandse pionier die sinds een aantal jaren de ­situatie in eigen land bekijkt. Lucie Middlemiss van de University of Leeds en Koen Straver van onderzoeksbureau TNO organiseerden ­vorige week samen met andere ­deskundigen een bijeenkomst over energiearmoede. Een volgens hen onderbelicht onderwerp.

Wat is energiearmoede?

Middlemiss: “Het gaat om mensen die onvoldoende toegang hebben tot energievoorzieningen. Mensen die bijvoorbeeld de verwarming niet aanzetten omdat ze willen bezuinigen. Of die hun eten liever niet opwarmen omdat ze elektriciteit te duur vinden.”

Dus het gaat niet alleen om mensen die hun energierekening niet kunnen betalen?

Middlemiss: “Nee, het gaat ook om mensen die de rekening wel betalen, maar juist heel erg bezuinigen om dat te kunnen doen. Ze zitten dan in de kou, terwijl dat helemaal niet goed is voor hun gezondheid. Het zijn ook vaak mensen die wonen in oude, slecht geïsoleerde woningen. In Engeland grappen we weleens dat de koningin energiearm is, omdat ze in een oud paleis woont. Maar dat is ­natuurlijk niet zo omdat ze die hoge energielasten kan betalen.”

Straver: “Officieel ben je energiearm als je meer dan tien procent van jouw inkomen uitgeeft aan energie. In Nederland zijn dat ongeveer 650.000 huishoudens. Maar deze definitie is best subjectief.”

Hoezo subjectief?

Middlemiss: “Onderzoek in Frankrijk toont aan dat mensen misschien wel veel uitgeven aan energie, maar dat helemaal niet als een probleem zien. Of ze geven juist weinig uit aan energie en denken dat dat heel erg veel is. Het kan dus zijn dat je in de kou leeft vanwege te hoge financiële ­lasten en dat zelf helemaal niet als probleem ziet.”

Straver: “Dat soort onderzoeken hebben we in Nederland nog niet gedaan. Wat we wel hebben gedaan is kijken of projecten die moeten zorgen voor een lastenverlichting ook dat effect hebben. Onderzoek naar energiebesparingsgedrag hebben we op kleinere schaal wel gedaan, maar nog niet uitgebreid genoeg, terwijl er toch mensen in de schulden ­komen vanwege te hoge energiekosten.”

Hoe komt het dat er in Nederland niet zoveel aandacht is voor het onderwerp?

Middlemiss: “Mensen missen het gewoon. ­Degenen die praten over de energietransitie zijn techneuten en ingenieurs. Die hebben het niet over de energierekening, maar over technieken om die woningen te isoleren.”

Straver: “Ik moet wel zeggen dat gemeenten in Nederland steeds meer aandacht hebben voor het onderwerp. Ze hebben er ook direct mee te maken, zien op dagelijkse basis wat voor effect die stijgende kosten hebben op hun inwoners. In Utrecht, Leeuwarden en Amsterdam lukt het zelfs met projecten om lasten te verlichten, te verduurzamen en werkgelegenheid te creëren. Mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt worden er bijvoorbeeld opgeleid tot energiecoach.” 

Is er verschil tussen kopers en huurders als het gaat om energiearmoede?

Middlemiss: “In Engeland, waar ik vandaan kom en waar energiearmoede al sinds de jaren tachtig een probleem is, zien we absoluut geen verschil. We kennen ook veel arme woning­eigenaren.”

Straver: “En Nederlands onderzoek wijst uit dat er woningeigenaren zijn die de isolatie van hun eigen woning niet kunnen financieren.”

Middlemiss: “Nog even over die huurders. Of het nou sociale huur is of vrije sector, als huurder zal je moeten wachten totdat jouw huis aan de beurt is om opgeknapt te worden. Ondertussen blijft de gasprijs stijgen. Als je achteraan de rij staat, zul je dus ook aanzienlijk meer blijven betalen.”

Wat moet er gebeuren om dit probleem aan te pakken?

Middlemiss: “Tijdens onze bijeenkomst vorige week zei SP-Kamerlid Sandra Beckerman dat de subsidiepot voor corporaties om hun woningen te verduurzamen inmiddels al leeg is. Zorg ervoor dat er in zo’n pot veel meer geld zit.”

Straver: “Veel gemeenten zijn er actief mee bezig, maar elk op hun eigen manier. Ze vinden allemaal opnieuw het wiel uit. We moeten kennis bundelen op nationaal niveau. In een taskforce bijvoorbeeld, waarin ook ministeries, de Vereniging van Gemeenten, energiemaatschappijen en andere deskundigen zitten die mee kunnen denken over oplossingen.”

Lees ook:

‘Acht miljoen huizen van het gas af: doe dat maar even’

We zijn er nog onvoldoende op ingericht, benadrukt de VNG. Er moeten experts en ambtenaren worden aangesteld, die de energietransitie in goede banen leiden.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden