Koffiebarometer

Voor koffieboeren is corona de zoveelste crisis

Een Braziliaanse arbeider oogst koffie op een plantage in de deelstaat São Paulo. Beeld Reuters
Een Braziliaanse arbeider oogst koffie op een plantage in de deelstaat São Paulo.Beeld Reuters

Marktwerking alleen lost de lage koffieprijs en de problemen van de kleine koffieboeren niet op, zeggen onderzoekers van de Koffiebarometer.

Er is vorig jaar meer koffie geproduceerd dan de wereld heeft kunnen drinken. De coronacrisis zorgde voor grote verschuivingen in de consumptie – van de horeca en de koffieautomaat naar de keuken thuis – maar het aanbod bleef op peil. Ook al hadden producerende landen door de coronacrisis te kampen met zieke werknemers en logistieke belemmeringen.

Corona is de laatste van een hele serie verstoringen die de kwetsbaarheid van de koffiesector blootleggen, schrijven onderzoekers donderdag in de ‘Koffiebarometer’, waarin Hivos, Solidaridad en Oxfam België de sector doorlichten. Ze sommen enkele voorbeelden op. Boven op de financiële crisis van 2008 kreeg Latijns-Amerika te maken met de ‘zwarte roest’-ziekte, zoals in Guatemala. Brazilië kampte met extreme droogte in 2016/17.

De koffieprijs zakte in 2018 voor het eerst in twaalf jaar onder de 1 dollar per pond (nu 1,21 dollar per pond), terwijl de productiekosten voor boeren zijn gestegen. Koffieboeren leiden veelal een armoedig bestaan, ze verdienen minder dan 1,90 dollar per dag. Kinderen van zulke boeren zullen eerder naar de stad trekken dan de boerderij overnemen. Verder zet klimaatverandering de productie onder druk. Extreem weer, plagen en ziektes… Op de langere termijn kent de koffieteelt grote risico’s. 

Halve cent per kopje koffie

En die risico’s komen nu op de schouders terecht van de koffieboeren, zegt de Amerikaanse econoom Jeffrey Sachs. Om de lasten eerlijker te verdelen, kwam hij met het plan om een wereldwijd koffiefonds op te richten. Jaarlijks gevuld met 10 miljard dollar, door overheden, donateurs en ondernemingen zoals Starbucks, Nestlé of JDE Peet’s (Douwe Egberts). Als zulke bedrijven een kwart van die som inleggen, is dat nog geen halve cent per kopje koffie, berekende Sachs.

De grote merken en handelsbedrijven verdienen honderden miljarden dollars aan koffiebonen, cappuccino’s, koffiepads en filterkoffie. Een veel groter deel van die opbrengst moet richting de koffieteelt, vindt Sachs. Niet uit liefdadigheid, maar uit medeverantwoordelijkheid. De beroemde econoom werkte zijn voorstel uit in een rapport van het Center for Sustainable Development van de Amerikaanse Columbia University. Kort voordat de pandemie begon.

De aanhoudend lage koffieprijs komt vooral doordat Brazilië en Vietnam sinds 1995 veel meer koffie zijn gaan produceren, schreef Sachs. Van de 3,7 miljoen ton koffie die erbij is gekomen tussen 1995 en 2017, kwam 83 procent uit deze twee landen. Samen zijn ze goed voor de helft van de wereldproductie. Van alle koffieboerderijen wereldwijd is 95 procent kleiner dan 5 hectare, en samen zijn de kleintjes goed voor driekwart van alle koffie. 

Machtige marktpartijen

Brazilië produceert wat efficiënter dan veel andere landen. Ook heeft het restcapaciteit: als de vraag toeneemt, verbouwen ze daar wat meer koffie. Zo drukken ze de wereldprijs. In het bergachtige Colombia of Ethiopië zijn de omstandigheden een stuk lastiger.

De industrie ziet ook wel dat er iets moet gebeuren om de (kleine) koffieboeren in bedrijf te houden. Grote ondernemingen zoals Nestlé investeren daarom in projecten die het vakmanschap vergroten. Als ze meer en betere koffie produceren, gaat hun inkomen omhoog, is het idee. Maar volgens de Koffiebarometer helpt dat nauwelijks en zijn de vaag geformuleerde doelstellingen van zulke multinationals niet goed te controleren.

Of het koffiefonds van Sachs de oplossing is? De producenten steunden het plan, uiteraard, want het zou ze geld opleveren om te investeren. Verderop in de keten waren de reacties minder positief. Toch moet de redding van de sector bij de machtige marktpartijen vandaan komen, stelt de Koffiebarometer. Ook uit eigenbelang. Vaststaat dat er de komende jaren steeds meer koffie wordt gedronken. Ook in landen zoals China wil de nieuwe middenklasse rondhangen in koffiebarretjes.

Lees ook:

Nederland is dit jaar anders gaan eten: gezonder en vaker vegetarisch

Nederland is dit jaar anders gaan eten. Meer gemaksvoedsel, meer luxe producten, meer vleesvervangers en plantaardige producten, zegt de directeur van Nestlé Nederland, Fabrice Favero.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden