Fairtrade koffie

Voor kleine ondernemers met grote idealen is Fairtrade te duur

Koffie-oogst in Colombia, waar Kinti Coffee zaken doet met een coöperatie. “Het grote voordeel is dat we de boeren zelf kunnen vragen wat ze precies nodig hebben”, zegt Fairtrade-koffie-ondernemer Harm Jansen. Beeld AFP
Koffie-oogst in Colombia, waar Kinti Coffee zaken doet met een coöperatie. “Het grote voordeel is dat we de boeren zelf kunnen vragen wat ze precies nodig hebben”, zegt Fairtrade-koffie-ondernemer Harm Jansen.Beeld AFP

Als je heel veel kleiner bent dan Starbucks, hakken de kosten van het Fairtrade-systeem erin, zegt koffie-ondernemer Harm Jansen. Het zit hem dwars dat zijn afdracht maar voor een klein deel naar de boeren gaat.

Hans Nauta

De eerlijke koffiehandel is ooit ontstaan dankzij de initiatieven van kleine ondernemers met idealen. Maar tegenwoordig doen ook grote marktpartijen zoals Starbucks en Douwe Egberts mee, en nu heeft Fairtrade te weinig oog voor de kleintjes, zegt Harm Jansen, oprichter van het Fairtrade-bedrijf Kinti Coffee uit Utrecht.

Tussen de zakken en pakken koffie vertelt hij over de prijsstijgingen in de markt. Koffie is duur geworden, net als het containertransport en de energie voor het roosteren van koffiebonen. Vooruit, dat hoort bij ondernemen.

Overtuigd van het nut van Fairtrade

Daar komen de vaste lasten van het Fairtrade-systeem nog bovenop, en die zitten hem dwars. Jansen is overtuigd van het nut van Fairtrade. “Alleen met een eerlijke prijs haal je koffieboeren uit de armoede. Fairtrade garandeert een minimumprijs als de wereldprijs laag is. Ook gaat er een premie naar de boerencoöperaties, in ons geval 40 eurocent per kilo. Prima.”

Maar Fairtrade rekent nog meer kosten. “En daardoor gaat maar een derde van onze afdracht naar de boeren”, zegt Jansen. “Twee derde gaat naar Fairtrade Nederland en naar de organisatie die de certificering regelt.” Dat is het Duitse Flocert, een onafhankelijk audit-bedrijf.

Dezelfde categorie als Starbucks

Omdat Kinti Coffee direct met de boeren handelt, valt het in dezelfde categorie als Nestlé, Starbucks en Douwe Egberts. Ze betalen Flocert allemaal een basisbedrag van 2940 euro per jaar. Dat is klein geld voor een multinational die de kosten uitsmeert over miljoenen kilo’s koffie. Maar bij Kinti Coffee maakt het de koffie heel wat duurder.

“Ik snap niet dat ik bijna 3000 euro moet betalen voor een eenvoudige controle van Flocert”, zegt Jansen. “Als de controleur hier de facturen bekijkt, is ze klaar voordat de koffie koud is. Ik betaal evenveel als een bedrijf dat drie miljoen kilo doet.” Kinti Coffee is honderd keer kleiner. Verdeel de lasten eerlijker, zegt Jansen.

Harm Jansen van het fairtrade-koffiebedrijf Kinti Coffee in zijn magazijn. Voor een klein koffiebedrijf is de jaarlijkse contributie voor Fairtrade te hoog, zegt hij. Beeld Werry Crone
Harm Jansen van het fairtrade-koffiebedrijf Kinti Coffee in zijn magazijn. Voor een klein koffiebedrijf is de jaarlijkse contributie voor Fairtrade te hoog, zegt hij.Beeld Werry Crone

Van Nestlé naar Colombia

De koffie koopt Jansen in La Unión in Colombia, het geboorteland van zijn vrouw. Jaren terug werkte hij als marketeer bij levensmiddelenbedrijf Nestlé, toen hij op bezoek in Zuid-Amerika de arme kant van de koffieketen ontdekte. Hij schrok ervan en begon vijf jaar terug zijn eigen koffiebedrijf. Inmiddels voorziet Kinti Coffee supermarktketen Jumbo van het consumentenmerk Bochica. Ook levert hij koffie aan kantoren.

Met een ruwe koffieprijs inclusief Fairtrade-afdrachten van 7,22 euro per kilo, krijgt Kinti Coffee een steeds lastiger marktpositie, zegt Jansen. “Er moet immers nog veel met dit product gebeuren, zoals verschepen, vervoeren, branden, verpakken, uit- en inklaren. Ook wil de supermarkt nog iets kunnen verdienen.”

Betrouwbare controles zijn cruciaal

Het controlesysteem kost nu eenmaal geld, zegt directeur Peter d’Angremond van Fairtrade Nederland. “Goede, betrouwbare controles zijn cruciaal, want je wilt bijvoorbeeld zeker weten dat de boeren hun premie krijgen. Daarnaast draait het systeem zonder subsidie.” Hij zegt dat grote importeurs wél meer betalen dan de kleintjes. “Bovenop de basis-fee komen toeslagen naarmate je meer volume, meer producten en meer vestigingen hebt.”

Er is een alternatief voor Jansen. Kleine handelaren betalen een lagere certificatie-fee, als zij hun koffie inkopen bij de groothandel en niet direct bij de boeren. “De eerste koper in de handelsketen betaalt de premie aan de boerenorganisatie", zegt d’Angremond. “Dit leidt tot een intensievere controle en een hogere bijdrage.”

Maar Jansen ziet het niet zitten om naar de tussenhandel te gaan. “Dan krijg ik te maken met de handelaren op de wereldmarkt. Elke partij in de keten neemt een hap uit de taart, en dat geld komt niet bij de boeren. Nu kunnen we de coöperatie zelf vragen wat ze nodig hebben. Onze impact is groter.”

Boeren krijgen geen garanties

Voor andere kleine koffiebedrijven zijn de kosten van Fairtrade een reden om niet mee te doen. Zoals Wakuli uit Amsterdam, dat direct zaken doet met boeren en coöperaties. “Het certificeren brengt hoge kosten met zich mee, vooral voor de boeren, terwijl die geen garantie hebben op verkoop”, zegt mede-oprichter Yorick Bruins. “Lang niet de hele oogst wordt Fairtrade verkocht, wegens te weinig vraag.”

Pure Africa uit Utrecht verkoopt koffie van coöperaties uit Oost-Afrika. Ook buiten Fairtrade om. “We vragen de boeren: bij welke prijs maak je een gezonde winst? Verder verstrekken we microkredieten tegen een rentetarief van 6 procent”, zegt eigenaar Ando Tuininga. “De koffieboeren zijn beter af als ze meteen een winstgevende prijs krijgen en geen certificeringskosten betalen.”

Een Tony’s Chocolonely voor de koffie

Moet Fairtrade niet beter letten op de kleintjes, zoals Kinti Coffee? “We koesteren ze wel degelijk”, zegt Peter d’Angremond. “Bijvoorbeeld door ze te helpen om zichtbaar te worden en zo hun omzet te vergroten.”

Hij vindt niet dat kleine partijen overbodig zijn, nu grote marktspelers meedoen aan Fairtrade. “Bij cacao is Tony’s Chocolonely klein begonnen en uitgegroeid tot een drijvende kracht in de verduurzaming. In de koffiemarkt is die dynamiek minder sterk. Nieuwkomers kunnen bijdragen aan verandering. En direct trade vinden wij hartstikke goed. Maar ondertussen kost een betrouwbaar systeem ook wel iets.”

Kinti Coffee haalt koffie uit Colombia en verkoopt die onder het fairtrade-merk Bochica.  Beeld Werry Crone
Kinti Coffee haalt koffie uit Colombia en verkoopt die onder het fairtrade-merk Bochica.Beeld Werry Crone

Lees ook:

De Wakuli-koffie komt door de brievenbus, is dat goed voor de boer?

Over vijf jaar een miljoen huishoudens in West-Europa van vers gebrande koffie voorzien, dat is het ambitieuze plan van Yorick Bruins, medeoprichter van Wakuli-koffie. Zijn berekeningen worden weersproken.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden