InterviewSDG's

Voor een betere wereld zorgen de ontwikkelingsdoelen van de VN nog niet

Demonstranten in het Zweedse Stockholm tijdens de VN-klimaat-bijeenkomst deze maand. Beeld ANP
Demonstranten in het Zweedse Stockholm tijdens de VN-klimaat-bijeenkomst deze maand.Beeld ANP

De duurzame ontwikkelingsdoelen van de Verenigde Naties hebben maar een beperkt effect op een betere wereld, zeggen onderzoekers. En ze dragen bij aan greenwashing.

Hans Nauta

Geen armoede, geen honger, schoon water, goed onderwijs: de Verenigde Naties werken aan een betere wereld in 2030 en de 17 duurzame ontwikkelingsdoelen die daarvoor zijn opgesteld, worden omarmd door landen, steden, bedrijven en maatschappelijke organisaties.

De gekleurde logo’s van de Sustainable Development Goals (SDG’s) duiken overal op. In ministeriële nota’s, in jaarverslagen, op gebouwen, paraplu’s en buttons. De SDG’s zijn ingeburgerd, ze behoren tot het jargon van de wereldverbeteraar.

Maar helpen ze ook? Als de honger afneemt in de wereld, komt dat dan door de SDG’s?

De Verenigde Naties hebben 17 doelen voor 2030. Beeld rv
De Verenigde Naties hebben 17 doelen voor 2030.Beeld rv

Er is maar weinig bewijs dat deze ontwikkelingsdoelen bijdragen aan het terugdringen van ongelijkheden, aan klimaatactie of aan betere bescherming van biodiversiteit en natuur, zegt Frank Biermann, hoogleraar ​Global Sustainability Governance bij Universiteit Utrecht. Met 61 internationale collega’s heeft hij 3000 onderzoeken naar het effect van de duurzame doelen bekeken. De uitkomsten verschijnen maandag in tijdschrift Nature Sustainability.

Mensen zijn anders gaan praten

“Ze hebben zeker een effect gehad op het discours, wat betekent dat mensen anders zijn gaan praten”, zegt Biermann. “Maar wat we niet zoveel zien, is dat een overheid een wet verandert of het budget aanpast vanwege de SDG’s.”

Veelal voeren overheden het beleid dat ze toch al wilden voeren. Ze investeren bijvoorbeeld in grootschalige landbouw en plakken daar dan SDG 2 op, ‘Einde aan honger’. Als de lokale bevolking daarbij weinig inspraak krijgt, zoals in Paraguay, wordt SDG 10, ‘Minder ongelijkheid’, over het hoofd gezien.

De afgelopen jaren waren er ook wel optimistische geluiden te horen over de SDG’s. Zo ging het vrij goed met de armoedebestrijding in de wereld – totdat de coronacrisis begon en de armsten het hardst getroffen werden.

Minder extreme armoede dankzij de economische groei van China

De voorlopers van de SDG’s waren de Millenniumdoelen, die van 2000 tot 2015 liepen. In die periode werd de extreme armoede in de wereld flink teruggebracht. Biermann: “Maar dat was vooral te danken aan de economische groei van China, waar de armoede afnam, en niet direct aan de Millenniumdoelen. Op dezelfde manier kun je je afvragen of huidige ontwikkelingen te danken zijn aan de SDG’s. Dat is een superbelangrijke vraag, want de SDG’s zijn een groot internationaal project. Maar tot nu toe zien we dat verband niet.”

Frank Biermann, Universiteit Utrecht Beeld rv
Frank Biermann, Universiteit UtrechtBeeld rv

Veel bedrijven kiezen een ontwikkelingsdoel uit dat bij de eigen activiteiten past en plakken het bijbehorende logo op de website. Lang niet altijd heeft dat gevolgen voor de bedrijfsvoering. En dat is greenwashing, oftewel camouflage. Dat er steeds meer wetten komen die bedrijven verplichten om mensenrechten te respecteren, is goed nieuws, zegt Biermann. “Maar ook dat is niet direct te danken aan de SDG’s.”

Biermann vergelijkt de SDG’s met een kerstboom. “Iedereen hangt er iets in wat hij of zij leuk vindt.” Lastig is dat sommige doelen elkaar in de weg zitten. Zoals SDG 8, ‘economische groei’, en de doelen 6 en 13, ‘schoon water’ en ‘klimaatactie’. “We weten dat onbelemmerde groei niet samengaat met een duurzame toekomst.”

Overheden ter verantwoording roepen

Positief is dat burgers en maatschappelijke organisaties overheden ter verantwoording kunnen roepen. Ze wapperen met de doelen voor 2030 en citeren de VN-slogan ‘Laat niemand achter’.

Waren de duurzame ontwikkelingsdoelen niet vooral bedoeld ter inspiratie? De VN wisten toch ook wel dat er in 2030 geen wereldvrede (SDG 16) is? “De tekst van de verklaring is anders zeer ambitieus. De SDG’s moesten de wereld veranderen”, zegt Biermann.

Wetenschappers zijn verdeeld over de vraag hoe het verder moet. De ontwikkelingsdoelen zijn juridisch niet-bindend. Misschien moet dat maar eens veranderen, zegt Biermann. “Optimisten zeggen dat het goed is dat het discours is veranderd, en dat het beleid de komende jaren zal volgen. Pessimisten zeggen: het is niet gelukt, de SDG’s zijn geen gamechanger en we moeten andere internationale regels opstellen.” Volgend jaar gaan de VN de SDG’s evalueren.

Lees ook:
Minder kinderen in Nederland leven in armoede, wel grote verschillen tussen bevolkingsgroepen

Vorig jaar leefden 221.000 kinderen in een gezin dat zo’n laag inkomen heeft dat het de basisbehoeften eigenlijk niet kan betalen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden