Mensenrechten

Volkswagen schikt voor miljoenen wegens rol in dictatuur Brazilië

De voormalige Volkswagen-werknemer Raimundo Nonato zit in 2017 voor het kantoor van de Volkswagenfabriek in São Bernardo do Campo tijdens de presentatie van het rapport over de rol van de autobouwer tijdens de dictatuur van Brazilië. Op zijn spandoek staat: Wij willen geen feest, wij willen gerechtigheid.Beeld Reuters

Autobouwer Volkswagen was loyaal aan het Braziliaanse dictatoriale regime uit de vorige eeuw, ook toen fabrieksarbeiders werden gearresteerd en gemarteld.

Het Duitse autoconcern Volkswagen betaalt 36 miljoen reais (ongeveer 5,5 miljoen euro) aan schadevergoedingen en donaties om spijt te betuigen voor zijn rol in de vervolging van voormalige Braziliaanse werknemers tijdens de militaire dictatuur van 1964 tot 1985.

Een onderzoekscommissie stuitte eerder op bewijs dat bedrijven, waaronder Volkswagen, het Braziliaanse regime hielpen om andersdenkenden en vakbondsactivisten in hun personeelsbestanden te identificeren. Deze werknemers werden veelal ontslagen en lastiggevallen of opgepakt door de politie.

Een van hen is Lúcio Bellentani, die in de Volkswagenfabriek in São Bernardo do Campo werkte. De 27-jarige Bellentani stond op 29 juli 1972 aan de productielijn, toen gewapende agenten van het ministerie van politieke en sociale orde hem meenamen naar een ruimte van de veiligheidsdienst in de fabriek. Daar werd hij ondervraagd en geschopt en geslagen, volgens Bellentani onder toeziend oog van de hoofd beveiliging van Volkswagen. 

Vastgezet en gemarteld

Bellentani was betrokken bij de vakbond en de Braziliaanse Communistische Partij. De overheid wilde de communistische beweging met harde hand neerslaan. Bellentani werd vastgezet, gemarteld en kwam pas anderhalf jaar later vrij. Volkswagen had zijn vrouw niet verteld wat er was gebeurd. Hij deed zijn verhaal in 2012 voor een Braziliaanse waarheidscommissie.

Naast Bellentani zijn in opdracht van Volkswagen nog zo’n honderd dossiers geanalyseerd door de Duitse historicus Christopher Kopper, verbonden aan de universiteit van Bielefeld. In 2017 kwam hij met zijn bevindingen. Kopper stelde vast dat de veiligheidsdiensten van Volkswagen in Brazilië en de politiemacht van het regime samenwerkten. Volkswagen Brazilië was loyaal aan de Braziliaanse militaire overheid en profiteerde zelfs van de dictatuur. Doordat vakbondsrechten werden geschonden, waren de lonen laag en maakte Volkswagen flinke winst. 

Het hoofdkantoor in Wolfsburg toonde weinig belangstelling voor wat in Brazilië gebeurde. Dat veranderde pas in 1979, toen de latere president Lula da Silva als vakbondsleider demonstraties van metaalarbeiders organiseerde. Dit leidde ertoe dat Volkswagen Brazilië een dialoog begon met de werknemers en de situatie volgens Kopper verbeterde.

 Lichamelijke resten van politieke gevangenen

Woensdag kondigde Volkswagen aan dat het een schikking heeft getekend met de Braziliaanse staat en de federale aanklager in São Paulo. Onderdeel daarvan is een betaling van 16,8 miljoen reais (ongeveer 2,6 miljoen euro) aan een vereniging van voormalige werknemers en hun nabestaanden. 

Ook doneert Volkswagen miljoenen aan verschillende Braziliaanse mensenrechtenorganisaties. Verder krijgt de federale universiteit van São Paolo geld voor nieuw onderzoek naar de samenwerking tussen bedrijven en de dictatuur, en om de lichamelijke resten te identificeren van politieke gevangenen die in 1990 werden aangetroffen op de begraafplaats van Perus, in de deelstaat São Paulo.

“Het is belangrijk om verantwoord om te gaan met dit negatieve hoofdstuk in de Braziliaanse geschiedenis en transparantie aan te moedigen”, zegt Volkswagen-bestuurder Hiltrud Werner in een verklaring. Volgens wetenschapper Kopper gaat het om een historische schikking. Het zou namelijk de eerste keer zijn dat een Duits bedrijf verantwoordelijkheid neemt voor mensenrechtenschendingen tegen zijn eigen werknemers die hebben plaatsgevonden na het nationaal-socialisme.

Voor Bellentani, die met andere vakbondsleden het onderzoek naar Volkswagen in 2015 in gang zette, komt de schadevergoeding te laat – hij overleed vorig jaar.

Lees ook:

Opmerking over de Holocaust breekt Volkswagen-baas op

Topman Hertbert Diess van Volkswagen maakte een toespeling op de Holocaust. Nu gaan stemmen op voor zijn vertrek.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden