Kolencentrales

Verstoken van Russisch gas komen kolencentrales weer in beeld. En het klimaat dan?

De elektriciteitscentrale van RWE in de Eemshaven gebruikt steenkool en biomassa als brandstof.  Beeld Kees van de Veen
De elektriciteitscentrale van RWE in de Eemshaven gebruikt steenkool en biomassa als brandstof.Beeld Kees van de Veen

Om zonder Russisch gas de komende winter door te komen moet Nederland gasbuffers vullen. Extra kolenstook zou dat bespoedigen, bepleit coalitiepartij CDA. En het klimaat dan?

Frank Straver

Uit de schoorsteen van kolencentrales dwarrelt dubbel zoveel broeikasgas als uit die van een gascentrale. Met die vuistregel in gedachten lijkt het –omwille van het klimaat – onbespreekbaar om kolencentrales harder te laten draaien. Toch gaan er, nu Nederland verstoken raakt van Russisch gas, in de politiek en de energiesector stemmen op voor meer kolenstook. Opvallend: mét oog voor het behalen van de Urgenda-doelen.

Het aanzwengelen van de kolencentrales is volgens de CDA-Tweede Kamerfractie van strategisch belang. Nood breekt wet, vindt energiewoordvoerder Henri Bontenbal. Nu Nederland (om precies te zijn: het nationale handelsbedrijf GasTerra) geen aardgas meer van Rusland ontvangt, moeten alle inspanningen er volgens Bontenbal op gericht zijn om de ondergrondse opslagen in Nederland vlot te vullen.

Die buffers, waarvan Bergermeer vlakbij Alkmaar een joekel is, moeten dienen als appeltje voor de dorst in de komende winter. Een hoge vullingsgraad kan de leveringszekerheid waarborgen, ook wanneer meer Europese landen op Poetins ‘zwarte lijst’ voor gaslevering belanden. Door tijdelijk meer kolencentrales aan te zetten voor stroomproductie en minder gascentrales, zouden de buffers sneller op peil komen.

Gasreserves nog lang niet vol

Dat is hard nodig, blijkt uit de openbare marktcijfers van de gasopslagen. De Nederlandse gasreserves zitten nog maar voor 40 procent vol. Dat moet zeker 80 procent worden, om huishoudens en bedrijven de komende winter van relatief betaalbaar aardgas te kunnen voorzien.

De eigenaren van Nederlandse kolencentrales zien er wel wat in, om tijdelijk meer te gaan draaien en zo ‘deel van de oplossing’ te zijn. Voor kolenboeren zou dat een verademing zijn, want op dit moment mogen ze maximaal 35 procent produceren. Die wettelijke limiet is opgelegd zodat Nederland het Urgenda-doel kan halen. De CO2-uitstoot moet jaarlijks structureel 25 procent omlaag, legde de rechter daarin aan de Staat op.

Volgens het CDA kan Nederland het Urgenda-vonnis naleven, ook als de kolencentrales uit hun ‘slaapstand’ worden gehaald om zo versneld de gasopslagen te kunnen vullen. Sinds de Oekraïne-oorlog zijn veel huishoudens en industrieën groener en zuiniger met energie bezig, waardoor de 25 procent CO2-emissiedaling ruim binnen bereik zou liggen.

“Daar kan best wat inzitten”, reageert directeur Marjan Minnesma van Urgenda. Zij is niet bang dat het Urgenda-doel bij het vuilnis belandt, indien kolencentrales tijdelijk meer zouden gaan draaien dan 35 procent. “Er zijn tal van mogelijkheden om het vonnis na te leven en het klopt dat groene energie en efficiëntie vanwege de oorlog extra op de agenda staan.”

Meer kolen?

Ook coalitiepartij VVD voelt er wel iets voor om te bekijken of de kolencentrales meer mogen gaan ronken. D66 wil liefst vasthouden aan het afbouwen van kolen. Minister Rob Jetten van klimaat spreekt zich nog niet uit over de rol van de kolencentrales in de onrustige gasmarkt. Helder is wel dat hij het oppompen van extra gas in Groningen, als ‘laatste redmiddel’ ziet.

Jetten wil eerst zorgen dat de gasbuffers zo vol mogelijk komen te zitten. Directe grip heeft hij daar niet op, want de energiesector is een liberale markt. Om gasbedrijven aan te sporen om de buffers te vullen introduceerde het kabinet een subsidie.

“Vreemd”, reageert lector energietransitie Martien Visser van de Hanzehogeschool Groningen, ook werkzaam voor Gasunie. “In een gezond functionerende markteconomie zou er, zonder subsidie, een impuls moeten zijn voor gevulde gasbuffers.” Dat dit niet gebeurt, is geen schrikreactie op de plotselinge oorlog, zegt Visser. Ook in het afgelopen najaar, toen de gasprijs omhoog schoot, legde de gassector geen voorraadje aan. In het geval van Bergermeer zou deels meespelen dat Gazprom een aandeelhouder is. De Russen bezitten 40 procent van de gebruiksrechten en kunnen bewust zorgen dat dit deel ongevuld blijft.

Lees ook:

Stevent Nederland af op een gas- en oliecrisis? Zes vragen en antwoorden

Benzine en gas zullen waarschijnlijk dit jaar verder stijgen in prijs. Rusland speelt de Europese landen - die allemaal gas willen - uit elkaar, denkt energiedeskundige Lucia van Geuns.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden