Economie

Vermogensongelijkheid groter door erfenissen en schenkingen? Nee hoor

Thomas Piketty, de Franse econoom en auteur van Kapitaal in de 21ste eeuw, op bezoek in de Tweede Kamer in 2014. Beeld ANP

De kloof tussen vermogenden en minder-vermogenden groeit niet door erfenissen en schenkingen, stelt het Centraal Planbureau in nieuw onderzoek.

Misschien is het handig als de Franse econoom en bestsellerauteur Thomas Piketty contact opneemt met het Centraal Planbureau (CPB). Dat ondergraaft met nieuw onderzoek een van de paradepaardjes van de economische wereldster: schenkingen en erfenissen vergroten de vermogensongelijkheid tussen huishoudens niet. Zijn angstbeeld dat het grote geld blijft kleven aan de takken van dezelfde familiestambomen, lijkt daarmee wat overtrokken.

Dat is verrassend, maar zo nauwgezet als nu, is dit in Nederland nog niet eerder onderzocht. Nieuw aan de CPB-bevinding is het gebruik van individuele huishoudgegevens. Via de Basisregistratie Personen volgden de onderzoekers huishoudens tussen 2007 en 2015. Met allerlei geanonimiseerde gegevens over bijvoorbeeld vermogen en erfenissen, valt dan een relatie op te tekenen tussen schenkingen en vermogensongelijkheid. Een kloof die vanwege die schenkingen dus niet groter blijkt te worden.

Doorspelen naar de kinderen

Piketty zag het anders. Hij wees erop dat vermogen doorgaans harder groeit dan de economie in zijn geheel. Dat groeiende vermogen (in de vorm van stijgende huizenprijzen of rente) groeit almaar verder als je dat doorspeelt naar de kinderen. Die dat dan weer verder laten groeien en dan weer doorgeven aan de volgende generatie. Met een vermogenskloof die meegroeit met het vermogen zelf.

Klinkt logisch, maar de data van het CPB wijzen toch in een andere richting. Hoofdonderzoeker Stefan Groot keek er dan ook een beetje van op. “Je zou inderdaad denken dat een klein groepje dat in de vorm van een erfenis een smak geld van zijn ouders krijgt, qua vermogen ineens hard boven zijn leeftijdsgenoten uitstijgt. En in absolute zin is dat natuurlijk ook zo.”

Dagobert Duck

Toch gaan de minderbedeelden er naar verhouding méér op vooruit. De meeste mensen ontvangen op een zeker moment een schenking of erfenis, ook de minder rijken. Natuurlijk gaat dat binnen rijke families om hogere bedragen dan bij de wat armere. Daarnaast komen schenkingen bij de rijkere mensen überhaupt vaker voor. Maar aan het relatief grote vermogen dat de rijke kinderen al hadden, voegt de schenking of erfenis verhoudingsgewijs minder toe dan bij anderen. Wie bijna geen vermogen heeft, of een negatief vermogen, gaat er met bijvoorbeeld een eenmalige 30.000 euro harder op vooruit dan een Dagobert Duck die er een zoveelste ton bij krijgt.

“Daarnaast blijkt dat de geldoverdracht van welgestelden zich uiteindelijk over een best grote groep verschillende mensen verspreidt door de verschillende generaties heen”, zegt Groot. Ook dat doet af aan vermogensongelijkheid. “Mensen trouwen lang niet altijd met iemand binnen hun eigen vermogensgroep.”

Schenkingsmogelijkheden

Er is het laatste decennium wat verruimd qua schenkingsmogelijkheden. Vanaf 2010 mochten ouders hun kinderen 50.000 en later zelfs 100.000 euro belastingvrij overmaken om een huis van op te knappen of een hypotheek van af te lossen. Volgens de Algemene Rekenkamer heeft dat de algehele hypotheekschuld flink verminderd. Dat roept beelden op van afgestudeerden die nu een huis hebben in het dure Amsterdam of Utrecht, waar anderen die in die steden willen wonen, gevangen blijven in de huursector. Groot: “Toch vergrootten dit soort belastingmaatregelen de kloof niet.”

Een kleine kanttekening bij dit onderzoek is dat de onderzoekers alleen toegang hadden tot schenkingen en erfenissen, waarover belasting is betaald. Een kind betaalt erfbelasting als de erfenis van zijn ouder hoger is dan 20.616 euro. Kleinere erfenissen zijn daarom niet meegenomen in de resultaten. De bovengenoemde vrijgestelde schenkingen voor het huis van kinderen zitten wel in het onderzoek, omdat daar ondanks de vrijstelling wel een aangifte van moet worden gedaan.

Overigens blijken schenkingen belastingtechnisch vaak goed uitgedacht. Net onder de vrijstellings- of schijfgrens zijn die namelijk ‘sterk oververtegenwoordigd’, zien de onderzoekers. Ook verdelen huishoudens grote schenkingen over meerdere jaren om zo geen belasting te betalen.

Lees ook:

De wereldwijde ongelijkheid blijft maar toenemen

Er is nog altijd geen oplossing voor de grote ongelijkheid van inkomen en vermogen in de wereld. In een nieuwe publicatie constateert stereconoom Piketty samen met andere onderzoekers dat de wereld nog altijd hard achteruit holt.

Doorbreek de ongelijkheid op de woningmarkt en pak privileges aan

Jongeren met vermogende ouders hebben een enorme voorsprong. Doorbreek de ongelijkheid die generaties elkaar doorgeven, stelt Cody Hochstenbach.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden