Travis Kalanick is medeoprichter en voormalig CEO van Uber.  Beeld
Travis Kalanick is medeoprichter en voormalig CEO van Uber.

ProfielUber

Vanaf het begin slalomde Uber behendig langs de regels

Bas den Hond

Zul je altijd zien: regent het, is er geen taxi te bekennen om op straat aan te houden. Economen discussiëren al bijna twintig jaar over dat fenomeen, dat lijkt te spotten met hun geliefde marktwerking – taxichauffeurs zouden toch massaal op de toegenomen vraag af moeten afkomen? De Canadees Garrett Camp en Amerikaan Travis Kalanick besloten in 2008 hier iets aan te doen, nadat ze het probleem aan den lijve hadden ondervonden in Parijs.

Een jaar later werd in San Francisco UberCab geboren, Duits-Engels voor ‘de allerbeste taxi’. Basisidee: een app op je telefoon waarmee je een taxi kan bestellen en volgen hoe die naar je toekomt.

In 2010 werd het simpelweg Uber. Want San Francisco had een verordening voor taxi’s, en Uber-auto’s waren bij nader inzien toch iets anders, hield het bedrijf vol: een ‘platform’, dat aanbieders en afnemers van ritten bij elkaar brengt.

Slalommend langs de regels op weg naar de top, het is nooit meer anders geworden.

Eerst groei, de winst volgt later wel

Camp en Kalanick hadden het geld om een nieuw bedrijf op te zetten. Beiden hielden ze tientallen miljoenen over aan eerdere internet-startups. En Uber ontwikkelde zich net als andere ondernemingen in die sector: het zette alles op groei van het aantal gebruikers, overeind gehouden door telkens nieuwe geldinjecties van durfinvesteerders. Winst zou later wel komen.

Dat groeiplan lukte. In 2011 begonnen er ‘Ubers’ rond te rijden in New York en Parijs, in 2012 volgden Londen en Amsterdam. Tien jaar later kun je ‘uberen’ in ruim 10.000 steden in meer dan zeventig landen. Uber-chauffeurs kunnen extra bijverdienen door behalve mensen ook afhaalmaaltijden rond te brengen (in de eerste twee jaar van de coronapandemie leverde dat Uber nog het meeste op) en het bedrijf heeft activiteiten of belangen in vrachtvervoer, pakketbezorging en scooterverhuur.

Uber-oprichter Garrett Camp (links) en onder anderen bestuursvoorzitter Dara Khosrowshahi (tweede van rechts) vieren de beursgang van Uber in New York op 10 mei 2019.  Beeld ANP / EPA
Uber-oprichter Garrett Camp (links) en onder anderen bestuursvoorzitter Dara Khosrowshahi (tweede van rechts) vieren de beursgang van Uber in New York op 10 mei 2019.Beeld ANP / EPA

Die groei werd met weinig subtiele middelen nagejaagd. Vaak werd in een stad gewoon begonnen, waarna de autoriteiten mochten nadenken of ze die vorm van autodelen wilden reguleren. In 2017 onthulde The New York Times dat Uber aan de hand van allerlei gegevensbestanden uitvogelde welke klanten bij de politie werkten. In steden waar de dienst verboden was, konden deze personen geen rit boeken.

Wat ondanks die groei nog niet echt is gelukt, is winst maken – de miljarden ritten van de ongeveer vijf miljoen chauffeurs brengen nog steeds minder op dan de totale kosten van het bedrijf. Alleen in het door techbedrijven vaak gehanteerde ebitda-resultaat, dat belastingen, investeringskosten en afschrijvingen negeert, schrijft het zwarte cijfers.

En ook de inkomsten van chauffeurs vallen niet echt mee. In de VS spiegelt Uber gegadigden een bovenmodaal jaarinkomen voor als ze bereid zijn voltijds ritten aan te bieden, zo’n 55.000 dollar per jaar in steden als Washington D.C. of Denver. Volgens onderzoekers van de Universiteit van Californië is het hooguit de helft, want de chauffeurs draaien zelf op voor brandstof en voor onderhoud en afschrijving van hun auto.

Geen aansprakelijkheid

Dat maakt hen tot zelfstandige ondernemers, was steeds Ubers opvatting. Net zomin als Facebook aansprakelijk is voor de inhoud van een tijdlijn, is Uber dat als een passagier verongelukt of wordt aangerand – of als een passagier een chauffeur lastigvalt, wat bijna even vaak voorkomt.

Maar daar waren regelgevers het niet overal mee eens. In een aantal Amerikaanse staten, waaronder Californië, en in Europese landen, waaronder Nederland, oordeelden rechters dat chauffeurs werknemers zijn, onder andere omdat ze niet zelf hun tarieven kunnen vaststellen. In Nederland loopt daarover nog een hoger beroep dat Uber heeft ingesteld. In Californië werd in een referendum – waaraan Uber, concurrent Lyft en soortgelijke bedrijven honderden miljoenen spendeerden – een wet aangenomen die van de chauffeurs weer ondernemers maakt, met bepaalde basisrechten. Een rechter heeft die wet weer ongrondwettig verklaard.

Oprichter en directeur Kalanick werd in 2017 zelf door een chauffeur geconfronteerd met ongenoegen over zijn dalende vergoeding tijdens een Uber-rit in San Francisco. Hij reageerde geprikkeld, vond dat niemand meer verantwoordelijkheid nam voor zijn eigen problemen. De chauffeur had de discussie opgenomen en zette de video online. Kalanick moest excuses aanbieden.

Vlak daarvoor was ook naar buiten gekomen dat het voor vrouwen geen pretje was om bij Uber te werken. Kalanick moest het veld ruimen. Medeoprichter Camp was al eerder vertrokken. Een nieuwe directeur, Dara Khosrowshahi, leidt sindsdien het bedrijf met minder schandalen, maar nog dezelfde voortvarendheid.

Lees ook:

Klokkenluider Uber Files lekte uit berouw interne documenten. ‘We hebben mensen voorgelogen’

In tientallen landen lapte Uber willens en wetens allerlei wetten aan zijn laars, aldus de Ier die de klokkenluider blijkt achter de Uber Files. ‘Hoe kun je een schoon geweten hebben als je niet voor je eigen daden uitkomt?’

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden