Droogte

Valt de Rijn droog op het ondiepste punt, dan krijgt de hele Duitse economie een tik

De Mäuseturm aan de Rijn bij Bingen in Duitsland. Het water staat na een langdurige periode van droogte zo laag, dat transport over de rivier bijna onmogelijk is.  Beeld AP
De Mäuseturm aan de Rijn bij Bingen in Duitsland. Het water staat na een langdurige periode van droogte zo laag, dat transport over de rivier bijna onmogelijk is.Beeld AP

Het water in de Rijn daalt en daalt, met economische schade en een groot energieprobleem als gevolg. De Duitsers denken al terug aan de brandstoftekorten van 2018.

Dirk Waterval

Steek de komende week een schoolliniaal in de levensader van Duitsland, ergens rond het officiële meetpunt bij het kleine stadje Kaub, en hij verdwijnt waarschijnlijk niet eens helemaal onder water. De Rijn droogt op. Zondagmorgen werd er een waterstand van slechts 37 centimeter gemeten bij de meest ondiepe maar daarom evenzo belangrijke doorgang, zo’n 90 kilometer ten westen van Frankfurt. Het Wasser- und Schifffahrtsamt, het Duitse wateragentschap, rekent de komende dagen op een daling tot aan de 30 centimeter.

Lage waterstanden zijn natuurlijk altíjd een probleem voor de Duitse economie. De industrie in het land laat zich van oudsher voor een groot deel bevoorraden door de binnenvaart. Dit keer komen de problemen op een extra lastig moment. Ook zonder de droogte dreigt Duitsland al in een crisis te verzanden, namelijk die van een energietekort.

Extra inzetten op kolen

In een poging zo snel mogelijk van Russisch gas af te komen, wil de Duitse overheid tijdelijk extra inzetten op energie uit kolencentrales. De kolen daarvoor komen, normaal gesproken althans, veelal over de Rijn binnen. Dat is met het lage water een stuk lastiger.

Om te voorkomen dat ze over de bodem schrapen, kunnen schepen maar een fractie meenemen van hun normale vracht. Bij een waterpeil van rond de 50 centimeter moeten schepen al twee tot vier keer op-en-neer voor wat normaal in één vracht mee kan. En bij het huidige waterpeil van onder de 40 centimeter kan het economisch überhaupt niet meer uit voor de meeste rederijen.

Containervervoerder Contargo, dat jaarlijks zo’n 2 miljoen containers door Duitsland vervoert vanaf West-Europese havens, stopt voorlopig dan ook met transport tussen Bonn en Bazel. Snel alternatieven vinden is lastig: om een enkel schip te vervangen zijn tientallen vrachtwagens nodig.

Een kolentekort zal de reeds torenhoge energieprijzen verder opdrijven. Onlangs waarschuwde energieleverancier Uniper zijn klanten dan ook: tot de kolenleveranties veilig worden gesteld, is er kans op productieproblemen in enkele kolencentrales.

Supermarkt, bouwmarkt en autodealer

Naast kolen komt er natuurlijk nog veel meer binnen via de Rijn. Veel Duitsers zullen bij de huidige droogte terugdenken aan de sterk gestegen brandstofprijzen in het najaar van 2018. In oktober van dat jaar was de Rijn toen even teruggezakt naar 25 centimeter, en daardoor kon er naast allerlei andere grondstoffen ook veel minder benzine en diesel ingevoerd worden. Bij enkele tankstations was tijdelijk even helemaal niks te krijgen.

Daarnaast kunnen consumenten de effecten van de lage waterstand terugzien op hun bonnetje bij de supermarkt, de bouwmarkt of de autodealer. De toch al hoge inflatie in Duitsland - 7,5 procent in juli - kan verder oplopen als grote industriebedrijven hun eigen hogere productiekosten gaan doorberekenen aan hun afnemers, en uiteindelijk aan de klant.

Prijzen gaan over de kop

Vooral staal- en chemiebedrijven worden geraakt bij een droge Rijn, schreef zakenbank JP Morgan eerder in een analyse. Denk aan BASF, het grootste chemieconcern ter wereld met een grote productiefaciliteit aan de Rijn, staalgigant Thyssenkrupp en vele kleinere fabrieken in het Ruhrgebied.

Maar ook landbouwbedrijven, die voer en kunstmest importeren via de binnenwateren, worden verder op kosten gejaagd doordat rederijen hen laagwatertoeslagen in rekening brengen. Vorige week kostte het maar liefst ruim 260 euro om één ton aan vracht te verschepen van Nederland naar Bazel, zo blijkt uit cijfers die The Wall Street Journal opvroeg bij marktonderzoeker Insights Global. Dat is het dubbele van de prijs in juli, en het twintigvoudige van wat zoiets vorig jaar kostte.

Technische recessie

Hoe wordt waterpeil gemeten?

In de binnenvaart zijn de ogen traditioneel gericht op de pegel, ofwel peilstok, bij Kaub, een klein stadje tussen de steden Mainz en Bonn. Het waterpeil wordt telkens op een vast punt in de rivier gemeten, maar niet helemaal op allerdiepste punt. Dat het peil momenteel 37 centimeter bedraagt, betekent dus niet dat je bij het meetpunt met droge bovenbenen de hele rivier kunt oversteken. Experts vinden niet alleen de waterstand zelf opvallend, maar ook de timing: normaal gesproken ontstaan lage waterstanden pas in het najaar. Door de zeer droge zomer beginnen de problemen dit jaar veel eerder.

De Rijn bij Kaub, in Duitsland, waar de rivier slechts een diepte heeft van 37 centimeter. Beeld AP
De Rijn bij Kaub, in Duitsland, waar de rivier slechts een diepte heeft van 37 centimeter.Beeld AP

Hoe groot de schade in totaal zal zijn? Analisten van Deutsche Bank schatten dat de droogte in 2018 Duitsland zo’n 0,2 procent aan economische groei heeft gekost. Nederlandse verladers leden door de droogte vier jaar geleden ongeveer 371 miljoen euro schade, berekende de Erasmus Universiteit achteraf.

Maar anders dan in 2018 staat Duitsland, net als de rest van Europa overigens, door de hoge energieprijzen waarschijnlijk aan de vooravond van een technische recessie (waarin de economie twee opeenvolgende kwartalen krimpt). Salomon Fiedler, analist van denktank Kiel Institute, wijst erop dat er daardoor minder vraag kan komen naar goederen. De industrie kan als gevolg daarvan misschien ook wel uit met wat minder aanvoer, waardoor het droogte-effect op de economie wat kleiner zou zijn dan in 2018.

Lees ook:

Hoe Duitsland in de greep kwam van Poetins gas

Duitsland heeft zich de afgelopen jaren afhankelijk gemaakt van Russisch gas. De gevolgen daarvan zijn inmiddels bekend.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden