Nieuwe dienstregeling

Treinen en bussen blijven rijden, maar hoeveel reizigers komen straks terug?

Het bijna verlaten centraal station van Utrecht, half december. De coronacrisis zal ook op de lange termijn effecten hebben op het openbaar vervoer, voorspellen onderzoekers. Beeld ANP
Het bijna verlaten centraal station van Utrecht, half december. De coronacrisis zal ook op de lange termijn effecten hebben op het openbaar vervoer, voorspellen onderzoekers.Beeld ANP

Ook in de nieuwe dienstregelingen rijden de meeste treinen en bussen nog. Maar de coronacrisis zal waarschijnlijk nog lang haar sporen nalaten in het openbaar vervoer. 

‘Een stap voorwaarts', zeggen bestuurders van openbaarvervoerbedrijven en provincies her en der, ‘een mijlpaal’ zelfs. En inderdaad, de nieuwe dienstregelingen voor het openbaar vervoer die zondag van kracht zijn geworden, zien er niet eens zo slecht uit. Zo laat Arriva voortaan een sneltrein rijden tussen Leeuwarden en Groningen. En tussen Nijmegen en Den Bosch rijden ‘s zondags extra NS-sprinters. 

Toch laat de coronacrisis sporen na. Over het geheel genomen zijn de dienstregelingen versoberd, met gemiddeld 10 procent minder ov-aanbod. Op veel lijnen rijden minder bussen en treinen, sommige lijnen zijn geschrapt. Ook de NS laten al een tijdje 10 procent minder treinen rijden en in de nieuwe dienstregeling - die voor de NS al half december inging - gaan ze daar gewoon mee door.

Door geldnood gedwongen uiteraard. Want sinds de coronacrisis begon zijn passagiers en masse weggebleven, met op het dieptepunt 10 procent van het normale aantal. Afgelopen week checkte nog steeds maar 20 à 25 procent in, vergeleken met vorig jaar rond deze tijd. De inkomsten die de ov-bedrijven daardoor mislopen, worden tot halverwege 2021 vergoed door de overheid, maar slechts voor 93 procent. Om ook de resterende 7 procent te dekken, moet het openbaar vervoer dus stevig bezuinigen.

Ander vervoermiddel

Wat zijn de vooruitzichten? Komen die passagiers ooit terug? De NS proberen daar achter te komen door een panel van 80.000 reizigers te ondervragen over hun verwachtingen, en dat onderzoek stemt niet erg hoopvol. “Vooral forenzen denken dat hun reisgedrag blijvend verandert”, zei Menno de Bruyn, onderzoeker bij de NS, half december tegen SpoorProTV. Gemiddeld voorziet 17 procent van de panelleden dat ze na de coronacrisis andere keuzes blijven maken op reisgebied, voor forenzen ligt dat percentage op 38.

Een half jaar geleden noemden de NS de terugkeer van de forens nog cruciaal voor het herstel van het reizigersaantal. Maar intussen heeft 10 à 15 procent zelfs al een ander vervoermiddel gekocht, meestal een auto. “Die hebben straks dus een extra optie”, ziet De Bruyn. “Voor ons wordt het extra moeilijk om deze groep weer de trein in te krijgen.”

Die bange vermoedens worden bevestigd door ander onderzoek. Het Kennisinstituut voor Mobiliteitsbeleid voorspelde onlangs dat het ov-gebruik wel weer zal groeien als de crisis voorbij is, onder meer omdat ook de bevolking in omvang blijft toenemen. Maar pas in 2025 zal het passagiersaantal weer op het niveau van 2019 terechtgekomen zijn, en als het economisch tegenzit ook dan nog niet.

Meer houvast

Covid-19 zal waarschijnlijk langetermijneffecten hebben, betoogt ook Bert van Wee, hoogleraar transportbeleid aan de TU Delft. Veel mensen hebben bijvoorbeeld ervaren hoe goed online communiceren kan werken, stelt hij in het Tijdschrift Vervoerswetenschap van december. Ook hebben ze andere reisgewoontes ontwikkeld, en naarmate ze langer de tijd hebben gehad om daaraan te wennen - en negen maanden corona is waarschijnlijk lang genoeg - wordt de kans groter dat ze daaraan vasthouden.

Goede kans ook, vervolgt Van Wee, dat mensen gebruik blijven maken van de flexibiliteit die online werken biedt, bijvoorbeeld door eerst een paar uur thuis te werken en dan pas naar kantoor te komen. Dat kan ook grote gevolgen hebben voor de drukte in de spits.

Dat vergt ook ander beleid. “Het verschil tussen spits en daluren is voor het spoor sowieso veel groter dan voor het wegverkeer”, zegt Van Wee. “Dus nu je mag verwachten dat de drukte in de spits afneemt, is het niet verstandig geld te steken in maatregelen voor het spoor die alleen voor die paar uur per dag nodig zijn.”

Veel is onzeker, waarschuwt de hoogleraar, en daarom is het verstandig om beslissingen over infrastructuur voorlopig uit te stellen. “Enigszins arbitrair zou ik zeggen: tot een jaar nadat de crisis voorbij is. En dan weten we nog lang niet alles, maar hebben we toch heel wat meer houvast dan nu.”

Vrieskou bij de NS

Geen kerstpakket? Voor een bedrijf waar in de komende vier jaar 1,4 miljard euro bezuinigd moet worden en waar 2300 arbeidsplaatsen verdwijnen, was dat misschien niet vreemd. Maar onder NS’ers ontstond chagrijn. Ja, twee treintickets om weg te geven kregen ze, plus een doos chocola, en een deel kreeg ook een paar geel-blauwgestreepte sokken.

Op sociale media hakten NS’ers vorige week op elkaar in. ‘Azijnpissers’, noemde een NS-manager de critici. “Kom van die luie stoel af”, reageerde iemand, “en ga eens diensten meedraaien met je werknemers in de frontlinie”. Volgens vakbond FNV toonde de NS-directie met haar memo over het kerstpakket ‘het empathisch vermogen van een koelkast’.

Eerder ergerde de ondernemingsraad van de NS zich al aan de benoeming van een nieuwe directeur operaties - onnodig in tijden van krimp, vond hij - en ook het plan om op veel stations de loketten te sluiten viel slecht.

In deze sfeer moeten directie en bonden het eens zien te worden over een nieuwe cao. De onderhandelingen daarover zijn al sinds februari vorig jaar bezig en schieten niet erg op. Voor volgende week staat een nieuwe sessie gepland.

Lees ook:

Het piept en kraakt al in het openbaar vervoer en dat wordt alleen maar erger zonder passagiers

De NS hoopten in september nog voorzichtig op de terugkeer van de forenzen en ook het streekvervoer keek uit naar de herfst, als mensen de fiets vaak inruilen voor de bus. Maar dat gaat niet gebeuren.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden