Bijstandsuitkering

Tilburgse wethouder leeft een maand van de bijstand: ‘Het is meer overleven dan leven’

Wethouder Esmah Lahlah leeft een maand in de bijstand om meer inzicht te krijgen in de problematiek van mensen met een uitkering. In de vroege ochtend doet zij haar boodschappen bij de Lidl in Winkelcentrum Heyhoef.  Beeld Ton Toemen
Wethouder Esmah Lahlah leeft een maand in de bijstand om meer inzicht te krijgen in de problematiek van mensen met een uitkering. In de vroege ochtend doet zij haar boodschappen bij de Lidl in Winkelcentrum Heyhoef.Beeld Ton Toemen

De Tilburgse wethouder Esmah Lahlah leeft, bij wijze van experiment, een maand van een bijstandsuitkering. Het is niet alleen financieel lastig, ervaart ze, ook sociaal.

Om te voelen hoe het is, legt ze haar motivatie uit terwijl ze haar lege flessen in een winkelkar gooit en de Lidl in winkelcentrum Heyhoef ­binnenloopt. Eerder shopte ze bij de nabijgelegen Jumbo, maar daar heeft ze nu geen geld voor. Natuurlijk snapt ze de kritiek, dat een maandje in de bijstand wel andere koek is dan een jaar, of langer rondkomen met beperkt leefgeld. En dat ontkent ze ook niet. “Ik weet niet hoe het echt is, het is voor mij een keuze, maar ik heb nu wel een indruk.”

En daar gaat het Esmah Lahlah (41) om. Ze werkt nu drie jaar als – partijloze – wethouder arbeidsparticipatie, bestaanszekerheid en mondiale bewustwording voor de gemeente. Tilburg is vorig jaar gestart op een andere manier met bijstandsgerechtigden om te gaan. De gemeente ­telde begin dit jaar 6695 gezinnen met een uitkering binnen de Parti­cipatiewet en stelt zich als doel hen meer maatwerk te bieden en vanuit vertrouwen, niet vanuit wantrouwen te benaderen.

Esmah Lahlah (41) is sinds 2018 wethouder in de Gemeente Tilburg Beeld Ton Toemen
Esmah Lahlah (41) is sinds 2018 wethouder in de Gemeente TilburgBeeld Ton Toemen

Met dit experiment wil de wethouder erachter komen of dat ook echt lukt en hoe deze gemeentelijke koers wringt met het landelijk beleid voor bijstandsgerechtigden. En tot nu toe is ze daar best wel van ­geschrokken. “In de eerste brief die ik kreeg nadat ik de uitkering had aangevraagd stond: ‘Wij roepen u op voor een meldingsgesprek’. Zo’n zin heeft best een dreigende toon. ­Waarom stond daar niet: ‘Wij nodigen u uit voor een kennismakings­gesprek’.”

Onverwachte uitgaven

En dan is er nog het budget. Want het houdt allemaal niet over. De hele maand maart leeft Lahlah van 250 euro. “Als je daar alleen boodschappen van moet betalen is het moeilijk, maar wel te doen”, legt ze uit terwijl ze een boodschappenlijstje uit haar ­rode jas haalt.

“Maar op de eerste dag moest mijn auto worden gekeurd, apk.” Later ging het koffiezet­apparaat kapot en had haar dochter een nieuwe broek nodig. Al die ­onverwachte uitgaven, daar had ze niet aan gedacht.

Nu betekent het minder eten, of uitgaven uitstellen. “En ik weet dat ik in een luxepositie zit, volgende maand kan ik het wel weer betalen.” Maar vooralsnog is het behelpen, ook als het gaat om haar sociale leven. “Ik nodig minder mensen bij mij thuis uit, want ik heb geen koffie of iets lekkers om ze aan te bieden.” Voor een ijsje eten met haar vriendinnen moest ze zes dagen lang 50 cent apart leggen.

Boodschappen doen is ook niet meer leuk. Aan het boodschappenlijstje in haar hand heeft ze een uur gewerkt. “Ik heb van alle producten de prijzen opgezocht.” Want haar dochter (11) en zoon (17) zijn deze week bij haar en dus wil ze gezond koken. In haar portemonnee zit nog 23,15 euro voor de rest van de maand, nog ruim een week.

Esmah Lahlah bereidt met haar dochter Noor (11) het Marokkaanse gerecht tajine, dat zij door haar beperkte budget heeft herontdekt. Beeld Ton Toemen
Esmah Lahlah bereidt met haar dochter Noor (11) het Marokkaanse gerecht tajine, dat zij door haar beperkte budget heeft herontdekt.Beeld Ton Toemen

Honger heeft ze de afgelopen drie weken nog niet gehad, maar gezond eten is duur en dus leefde ze eerder twee avonden van een zak chips van 58 cent. Van wat ze daarmee heeft bespaard, koopt ze nu wortels, een courgette en drie paprika’s voor een Marokkaanse groentestoofpot waar ze hopelijk drie dagen van kan eten.

Zwaarder dan gedacht

Het is zwaarder dan ze dacht, geeft de wethouder meteen toe. “Deze maand betekent statiegeld dat ik genoeg heb voor groente en fruit voor mijn kinderen”, legt ze uit. Dat maakt ook creatief. “Ik deel veel over mijn ervaring op sociale media en krijg veel reacties van inwoners met een bijstandsuitkering. Ze ­geven me tips over hoe ik kapotte schoenzolen kan lijmen, of ze delen schrijnende verhalen. Iemand vertelde wel eens uit de vuilnisbak bij de Mc Donalds te hebben gegeten, om iets extra’s te kunnen kopen voor de kinderen.”

Het is meer overleven dan leven, stelt Lahlah. En juist daarom is het zo cru dat in de wetten en regels waar bijstandsgerechtigden mee te maken krijgen weinig aandacht is voor hoe het met ze gaat. Wat er ­volgens haar moet gebeuren? “De bijstand moet omhoog en we moeten af van een wet die dwingend en controlerend is, inclusief formu­lieren vol juridische taal en controlerende toon en toe naar meer menselijk contact. Op die manier krijg je ook meer zicht op wat iemand wel, in plaats van niet kan.”

Haar winkelkar zit inmiddels behoorlijk vol. Zenuwachtig loopt ze richting de zelfscankassa’s. Ze zit over haar budget heen, maar misschien als ze haar statiegeld er nog vanaf haalt? Het uiteindelijke bedrag is 23,54 euro. Dat heeft ze niet. “Ik voel mijn hart hier”, zegt ze als ze naar haar keel wijst. “Blij dat mijn kinderen hier niet bij zijn.” Ze roept een medewerker. “Dat pakje tomatenpuree mag er af”, zegt ze zachtjes, alsof ze die per ongeluk een keer te vaak heeft gescand.

Lees ook:

Een uitkering gehad? Het Inlichtingenbureau ziet álles

Hoe werkt het Inlichtingenbureau dat gemeenten helpt te controleren of mensen recht hebben op een bijstandsuitkering?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden