Meldsysteem

Tienduizenden witwasmeldingen, amper strafzaken. ‘Soms lijkt het of het hele meldsysteem voor niets is’

Beeld Fadi Nadrous

Om witwassen tegen te gaan, zijn banken verplicht alle ongebruikelijke transacties te melden die zij bij hun klanten tegenkomen. Maar die meldingen leiden bijna niet tot strafzaken.

Er volgen amper strafzaken uit de tienduizenden witwasmeldingen die opsporingsinstanties jaarlijks binnenkrijgen via banken en accountants. Voor het Openbaar Ministerie is de kwaliteit van die meldingen te laag om er makkelijk mee naar de rechter te stappen, zegt Brigitte Unger, Utrechts hoogleraar en autoriteit in witwasonderzoek. “Op dit moment heb je soms de indruk dat het hele meldsysteem voor niets is”, zegt ze.

Banken, accountants en betaalkantoren moeten alle ongebruikelijke transacties die zij bij hun klanten tegenkomen melden bij overheidsinstantie Financial Intelligence Unit (Fiu). Dat gaat om grote aantallen: alleen al bij de banken ging het vorig jaar om ruim 155.000 meldingen. De Fiu, die al die signalen vervolgens nader onderzoekt, bestempelde in totaal zo'n 39.000 transacties als echt verdacht. Die gaan dan naar het Openbaar Ministerie (OM) en de Financiële Inlichtingen- en Opsporingsdienst, die er desgewenst een strafzaak van kunnen maken.

Kwaliteit van meldingen

Maar dat gebeurt amper. Het OM kan niet zeggen hoeveel van de tienduizenden Fiu-meldingen uiteindelijk tot een zaak hebben geleid. Dat wordt niet bijgehouden. Marieke van der Molen van het Functioneel Parket zegt dat het “zeker om enkele tientallen onderzoeken gaat in de afgelopen paar jaar”.  Een voorbeeld daarvan is het onderzoek naar een administratief medewerkster van een evenementenlocatie in Groningen die 300.000 euro van haar werkgever naar haar privérekening had weggesluisd. Aanleiding voor dat onderzoek was een Fiu-melding.

Om te zorgen dat méér van de tienduizenden jaarlijkse meldingen tot daadwerkelijk onderzoek leiden, zal eerst de kwaliteit van die meldingen omhoog moeten, zegt hoogleraar Unger. Pas dan kan het OM erop vertrouwen dat het echt loont om er tijd in te steken. Nu hebben FIU-meldingen nog veel nader onderzoek nodig en zelfs dan is nog niet duidelijk of de zaak wel kans maakt bij de rechter, zegt ze. Dus gebeurt er met de meeste meldingen niet direct iets.

Het helpt wellicht dat de FIU er dit jaar negentien werknemers bij krijgt. Maar volgens Unger gaat het niet zozeer om meer mensen, maar vooral om meer ICT-expertise. Die is nodig om effectiever te filteren op verdachte patronen in alle meldingen die via de banken binnenkomen. 

Nalatige klantcontroles

Wel zou de overheid dan meer geld moeten vrijmaken om dat ICT-talent aan te trekken, vervolgt ze, want dat vertrekt nu naar de beter betalende private sector. “Tot die tijd heeft het meldsysteem denk ik vooral nut als afschrikmiddel voor criminelen. Dat ze weten dat ze moeten oppassen met hun betalingen.”

Ungers conclusie is wrang voor de banken, die de afgelopen jaren hard zijn aangepakt omdat zij hun eigen klanten niet genoeg doorlichtten op mogelijke witwaspraktijken. Vanwege nalatige klantcontroles is ABN Amro bijvoorbeeld onderwerp van strafrechtelijk onderzoek. Rabobank kreeg een boete van De Nederlandsche Bank, en ING schikte twee jaar geleden voor een recordbedrag van 775 miljoen euro met het OM. De grootbanken hebben de afgelopen paar jaar duizenden nieuwe medewerkers aangenomen om klanten en hun betalingen te controleren.

Zowel Unger als Van der Molen van het OM wijst er nog wel op dat alle oude Fiu-meldingen bewaard blijven in een soort database. Opsporingsinstanties kunnen zo in de toekomst van een nieuwe verdachte makkelijk natrekken of die toevallig ook opduikt tussen de oude verdacht verklaarde transacties.

Mede daarom vindt Van der Molen het meldsysteem wel degelijk ‘meer dan een afschrikmiddel'. “Ook al leidt iets niet direct tot een verdenking, op enig moment kan de informatie ons verder helpen. Zo kunnen de meldingen van ongebruikelijke transacties ons helpen om zicht te krijgen op vermogen in lopende strafzaken.”

Lees ook:

Banken gaan vanaf nu samen strijd aan tegen witwassen

Banken gaan hun klantgegevens, geanonimiseerd, op één hoop gooien om zo sneller criminele patronen te ontdekken.

Belastingadviseurs: ‘Overheid is te slap tegen witwassen’

Belastingadviseurs vinden dat de opsporingsinstanties veel te weinig doen met verdachte zaken die zij aandragen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden