Chipindustrie

Tien vette jaren voor chipmachinefabrikant ASML - en ook voor zijn aandeelhouders

In een trainingscentrum van ASML in Taiwan leren leerlingen hoe ze met een EUV-chipmachine moeten omgaan.  Beeld REUTERS
In een trainingscentrum van ASML in Taiwan leren leerlingen hoe ze met een EUV-chipmachine moeten omgaan.Beeld REUTERS

Chipmachinefabrikant ASML meldde deze week recordresultaten. De afgelopen tien jaar stapelde het concern record op record. En de rek is er nog lang niet uit.

‘Records ASML sceptisch begroet’, kopt Trouw op 20 januari 2011. De dag ervoor heeft de chipmachinefabrikant zijn jaarcijfers over 2010 gepubliceerd – recordomzet, recordwinst – en heeft financieel directeur Peter Wennink gezegd dat er in 2011 nieuwe records volgen. “De chipindustrie zit nog niet op zijn piek”, tekent Trouw op uit zijn mond.

De verslaggever twijfelt. Zeker, ASML heeft zijn concurrenten Canon en Nikon achter zich gelaten en is ’s werelds grootste chipmachinefabrikant geworden. Maar de markt voor chips is volatiel: goede en slechte tijden wisselen elkaar af. In 2009 is ASML hard geraakt door de financiële crisis. Het kort dan op de salarissen en vraagt voor een deel van het personeel deeltijd-WW aan. ASML sluit 2009 af met een verlies van 151 miljoen euro. En dan is er onderzoeksbureau Gartner dat voorspelt dat chipmakers in 2011 minder zullen investeren dan in 2010. Kan ASML wel op recordjacht?

Eh, ja. Wennink had gelijk, de chipindustrie zat niet op zijn piek – in 2010 niet, in 2011 niet, nu nog niet. Toen waren het de smartphones en laptops die de vraag opstuwden, nu is dat nog veel meer: zelfrijdende auto’s, de 5G-infrastructuur voor mobiele telefonie, de opslag van data, de verbondenheid van apparaten via internet en ga zo maar door. Nog even en een broodje bal is het enige product waar geen chips in zitten. 

null Beeld Sander Soewargana
Beeld Sander Soewargana

Geen luiheid te bekennen bij monopolist ASML

ASML, inmiddels monopolist op het gebied van grote chipmachines, vaart wel bij die ontwikkeling. Heel wel. Dikke kans dat Wennink, sinds juli 2013 bestuursvoorzitter, in een woordenboek moet opzoeken wat ‘salariskorting’, ‘deeltijd-ww’ en ‘verlies’ ook al weer betekenen.

Natuurlijk, het succes van ASML komt door die ontwikkeling van steeds-meer-chips-in-steeds-meer producten. Door de vraag naar betere, kleinere chips. Maar niet alleen daardoor. Monopolisten willen nog wel eens lui worden, maar daar lijkt bij ASML geen sprake van. 

Neem de EUV’s, de modernste chipmachines die er zijn. In 2010 waren ze nog in ontwikkeling en in de jaren erna kreeg de ASML-directie geregeld vragen wanneer ze er nou eindelijk eens zouden komen. In 2014 gingen de eerste proefexemplaren de deur uit, in 2016 de eerste waarmee daadwerkelijk chips werden gemaakt. In 2020 verkocht ASML er 31. Opbrengst: 4,5 miljard euro. Net zo veel als de totale omzet in 2010. Medio 2020 verkocht ASML zijn honderdste exemplaar.

Het zijn machines die uit ruim 100.000 onderdelen bestaan die door 5000 leveranciers worden gemaakt. Het duurt 23 weken voordat een EUV in Veldhoven in elkaar is gezet en elf weken voordat een exemplaar bij een klant is geïnstalleerd. De nieuwste versie kost 130 miljoen. De allernieuwste, die in de zomer wordt verscheept, tegen de 150 miljoen.

ASML verdient er tegenwoordig goed geld mee. Zij het dat de winstmarges op iets minder ingewikkelde machines (DUV’s) nog hoger zijn. Ook daar is nog veel vraag naar en ook die worden nog steeds verbeterd. Ooit kostte het, zei Wennink woensdag bij de presentatie van ASML’s resultaten over 2020, honderdtwintig dagen om zo’n DUV-machine te maken – inclusief testen. Tegenwoordig zijn dat er nog maar zestig.

null Beeld Sander Soewargana
Beeld Sander Soewargana

Het bedrijf betaalt relatief weinig belasting

ASML vaart wel. Het personeelsbestand is in tien jaar meer dan verdrievoudigd, met de aantekening dat in die periode een paar bedrijven werden overgenomen. Ongeveer net zoveel mensen (28.000) werken er bij ASML’s Nederlandse toeleveranciers. De omzet verdrievoudigde (van 4,5 naar 13,9 miljard) en de winst steeg van 1 naar 3,55 miljard. Sterk groeien deed ook het bedrijfsonderdeel dat eerder verkochte machines onderhoudt en verbetert. ASML verkocht in zijn hele bestaan ruim 5000 machines en zo’n 95 procent daarvan draait nog. Afgelopen jaar hield ASML 3,6 miljard omzet aan zijn onderhoudswerk over.

Een groot feest waren die tien jaar voor ASML’s aandeelhouders. De koers van het aandeel liep op van 25 euro naar 462 euro (18 keer zo veel) en het dividend van 40 cent naar 2,75 euro per aandeel. ASML’s beurswaarde bedroeg vrijdagochtend 194 miljard euro en dat is een stuk meer dan de beurswaarde van Shell. Prettig voor die aandeelhouders is ook dat ASML relatief weinig belasting betaalt. 

Omdat het bedrijf veel geld stopt in onderzoek (in 2010: 0,5 miljard; in 2020: 2,2 miljard) en veel winst haalt uit nieuwe producten, krijgt het van het Rijk belastingkorting. Logisch, want andere vernieuwers krijgen die ook. Maar ook raar. Want als er een bedrijf is dat ‘normale’ belastingtarieven fluitend kan betalen, is het ASML wel.

En de toekomst? Ooit komt er een tijd waarin de vraag naar chips niet meer stijgt. Waarin de onderhoudspoot de grootste tak van het bedrijf zal zijn. Maar wanneer dat is? Nu niet. Voorlopig niet. Het feest is nog niet afgelopen. ASML wil dit jaar ongeveer vijftig EUV-machines maken. De vraag naar chips blijft stijgen. Wennink voorspelde een paar jaar geleden al dat ASML’s omzet in 2025 rond de 24 miljard zou kunnen liggen. Zou zomaar kunnen.

Lees ook:

Het conflict tussen de VS en China is nog lang niet opgelost, en daar begint ook ASML last van te krijgen

Het Nederlandse hoog-technologische ASML zit klem. Het wil een chipmachine verkopen aan China, maar de VS willen dat niet.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden