Reconstructie Val DSB Bank

Tien jaar na val DSB procedeert Scheringa nog altijd stug door

15 oktober 2009: Topman Dirk Scheringa staat de pers te woord bij het hoofdkantoor van DSB in Wognum. Beeld ANP

De DSB Bank is tien jaar failliet. De meeste betrokkenen hebben hun wonden inmiddels gelikt, maar topman Dirk Scheringa zelf niet.

 De rekeninghouders, de banken en andere schuldeisers zijn of worden allemaal terugbetaald, zelfs voor een groot deel met rente. Het faillissement van de DSB Bank, zaterdag tien jaar geleden, is inmiddels bijna een gesloten boek. Met een veel betere afloop dan men zich destijds kon voorstellen.

Behalve dan voor oprichter en voormalig topman Dirk Scheringa zelf. Hij kan de val van zijn DSB niet achter zich laten. Op het oog onverwoestbaar procedeert hij nog altijd voor zijn gelijk. De Nederlandsche Bank (DNB) heeft volgens hem het faillissement van DSB een zetje in de rug gegeven.

Onlangs mocht Joanne Kellerman, oud-directielid van DNB, nog onder ede vragen beantwoorden over de rol van DNB bij de val van de bank. Binnenkort is ook Nout Wellink, voormalig directeur van DNB, aan de beurt. Scheringa eist 830 miljoen euro aan schadevergoeding.

De val van DSB beheerst in het najaar van 2009 wekenlang het nieuws. Op maandagochtend 19 oktober spreekt de rechtbank in Amsterdam uit wat al weken in de lucht hangt: ‘De DSB Bank is failliet’. Bijna 1700 bankmedewerkers verliezen hun baan. Zo’n 250.000 klanten, die hun rekeningen nog niet hadden gesloten, blijven met vraagtekens achter. Twee dagen later is de complete holding van Scheringa, Dirk Scheringa Beheer, failliet.

Gouden toekomst

Terwijl de bank begin deze eeuw juist een gouden toekomst lijkt voorbehouden. Nadat DSB, met het hoofdkantoor in het Noord-Hollandse Wognum en uiteindelijk twintig kantoren verspreid door het land, in 2000 officieel een bankvergunning krijgt, groeit de bank hard. Wie het elders niet lukt een consumptief krediet, hypotheek of verzekering af te sluiten, kan altijd nog bij DSB aankloppen.

Ook beheert de bank nog legio kleinere kredietverstrekkers, zoals Becam, Postkrediet en Directbank. Als ‘de bank waar alles mogelijk is’ voorziet DSB consumenten onder meer van risicovolle woekerpolissen. Zo worden aan kredieten verzekeringen gekoppeld voor de aflossing ervan, met extreem hoge premiebedragen waar DSB veel geld mee verdient. Dat kan bijvoorbeeld betekenen dat de hypotheekschuld van klanten veel hoger is dan de marktwaarde van hun huis.

Tussen 2000 en 2007 groeit het klantenbestand van DSB. Al ligt het bedrijf al geregeld overhoop met De Nederlandsche Bank, die in verschillende rapporten onder meer wijst op te risicovolle consumptieve en hypothecaire kredieten van DSB. In 2005 doet toezichthouder Autoriteit Financiële Markten aangifte bij het Openbaar Ministerie, vanwege het ontbreken van informatie in reclames van de bank.

7 mei 2010: gedupeerde rekeninghouders houden een minuut stilte voor het hoofdkantoor van de failliete DSB. Beeld Hollandse Hoogte / Olaf Kraak

Toch weet DSB de financiële producten nog steeds handig te verkopen. Maar de financiële crisis in 2008 verandert de stemming in Nederland. Het faillissement van de Amerikaanse bank Lehman Brothers bewijst dat banken om kunnen vallen. Niet alleen De Nederlandsche Bank, maar ook DSB-klanten kijken nu kritisch naar de manier waarop DSB te werk gaat. Klanten maken zich zorgen over hun woekerpolissen en langzamerhand doen steeds meer van hen afstand van hun kredieten, verzekeringen en andere financiële producten. De val van de IJslandse bank Icesave een jaar later wakkert de aversie richting DSB verder aan. Maar het wordt pas echt een probleem voor de bank als Pieter Lakeman als voorzitter van de Stichting Hypotheekleed in de herfst van 2009 consumenten oproept zo snel mogelijk het spaargeld van hun DSB-rekeningen te halen. Zo wil hij een faillissement van de bank forceren. Lakeman doet zijn oproep onder meer tijdens een beruchte uitzending van ‘De Wereld Draait Door’, waarin hij met de vuist op tafel slaat en zegt aan alle gedupeerde consumenten te denken.

Er wordt collectief gehoor gegeven. Begin oktober 2009 komt het aantal klanten van DSB in een vrije val terecht als spaarrekening na spaarrekening wordt beëindigd. Dat gaat zelfs zo ver, dat DNB de rechter vraagt het bewind over de bank te mogen overnemen. Dat is een uitzonderlijke maatregel.

DNB incasseert een harde  klap als de rechter het verzoek op maandagochtend 12 oktober om 01.00 uur ’s nachts afwijst. De terugloop van spaargelden is alweer gestabiliseerd, oordeelt de rechter, waardoor de noodregeling niet nodig wordt geacht.

Funest

Tot grote verbazing van Scheringa opent de Volkskrant die maandagochtend de krant met het nieuws over de aanvraag van de noodregeling door DNB. Dat blijkt funest. Opnieuw sluizen grote groepen spaarders hun vermogens over naar andere banken, waardoor DSB een faillissement niet meer kan afwenden. Dat gebeurt al een week later.

Dirk Scheringa was en is ook nu nog furieus over het handelen van DNB. De aanvraag van een noodregeling moet strikt geheim blijven. Uit later onderzoek van de Rijksrecherche blijkt dat 500 betrokkenen bij DNB en het ministerie van financiën wisten van het verzoek. Scheringa wil nog steeds aantonen wat hij al tien jaar vermoedt: hij is, zo zegt hij zelf, ‘genaaid’ door de DNB die hem liever kwijt dan rijk was en de informatie bewust lekte naar de Volkskrant om DSB zo de genadeklap te verkopen.

Samen met advocaat Geert-Jan Knoops mag hij deze maanden bij het Haagse gerechtshof vijf betrokkenen onder ede verhoren in zijn rechtszaak tegen DNB, het ministerie van financiën en de Autoriteit Financiële Markten. Eerder voelde Knoops voormalig DNB-directeur Lex Hoogduin aan de tand. Oud-DNB-directielid Kellerman, die deze zomer mocht opdraven, gaf niets prijs. “Een geheugenverlies dat je niet voor mogelijk houdt”, zei Scheringa na afloop van het verhoor met Kellerman. Tussen nu en januari verschijnt Nout Wellink. Scheringa hoopt ook oud-minister van financiën Wouter Bos te mogen verhoren. 

Een ander punt dat Scheringa dwarszit, is dat hij vindt dat DSB nooit failliet had mogen gaan. Volgens hem had DSB nog voldoende perspectief op een voortbestaan. Dat concludeert hij uit de prestaties van dochteronderneming Finqus BV, waarin DSB in de zomer van 2016 overging. Maar nu enkel als verstrekker van consumptieve kredieten en hypotheken. En met geen 1700, maar zo’n dertig man aan personeel. Het bedrijf draait goed, zo blijkt onder meer uit de jaarcijfers van 2018. Finqus schreef dat jaar maar liefst een winst van 106 miljoen euro bij.

Toch was de financiële situatie van DSB in 2009 dermate penibel, dat er echt niets anders dan een faillissement op zat, zeggen de curatoren van destijds, Rutger Schimmelpenninck en Ben Knüppe, in een rapport uit 2012. Ze noemen DSB vooral het speeltje van Scheringa, waarmee hij andere hobby’s bekostigde. Zoals voetbalclub AZ en zijn kunstcollectie.

Voetbal en kunst

Later in een interview met het Financieele Dagblad in 2017 noemden de curatoren de bank die zij in 2009 aantroffen ‘heel erg failliet’, omdat de verkoop van producten al maanden stillag. Daarnaast konden alleen al schadeclaims van gedupeerde klanten met woekerpolissen de bank laten omvallen, zeggen de curatoren. DSB had een eigen vermogen van 250 miljoen euro, waarvan 100 miljoen euro was geïnvesteerd in de overige takken van DSB Beheer, voetbalclub AZ, de schaatsploeg en het kunstmuseum van Scheringa.

Daar komt volgens de curatoren nog bij dat het succes van het boedelbedrijf Finqus goed is te verklaren. Bijvoorbeeld doordat vrijwel het hele personeelsbestand de laan uit is gestuurd. En terwijl het volgens Scheringa bijzonder is dat gedupeerden door het succes van Finqus uiteindelijk hun geld terugkrijgen, is dat volgens curatoren Schimmelpenninck en Knüppe goed te verklaren. Dat komt doordat failliete banken vanaf de uitspraak van het faillissement geen rente meer hoeven te betalen over geld dat ze zelf lenen, maar nog wel rente krijgen over de leningen die ze hebben uitstaan.

Uiteindelijk kregen schuldeisers van de failliete banken BCCI (1991), Van der Hoop (2005) en zelfs een gedeelte van de schuldeisers van Lehman Brothers (2008) hun geld terug, en dat geldt ook voor klanten van DSB. Nadat DSB failliet ging, namen de overige Nederlandse banken de compensatie voor de spaarrekeningen van DSB-klanten voor hun rekening. Iedere consument met spaargeld kreeg tot een bedrag van 100.000 euro vergoed, in de lijn van het depositogarantiestelsel. De banken zien dat geld, in totaal zo’n 3,7 miljard euro, volledig terug, zeiden de curatoren in oktober 2017.

Dat komt door het succes van het boedelbedrijf van DSB. Met de ruim 30.000 overige schuldeisers, veelal gedupeerde consumenten met een hypotheek- of verzekeringsproduct, werd eerder al een betalingsregeling bedongen. Een woordvoerder van de Vereniging Woekerpolis, waarin gedupeerde DSB-consumenten verenigd zijn, laat weten in grote lijnen tevreden te zijn met deze schikking.

De rentes waar klanten normaliter ook recht op zouden hebben, zaten niet in de schikking. Maar deze zomer bleek alsnog 367 miljoen aan rente te kunnen worden uitgekeerd. Dat is ruim de helft van de 669 miljoen rente waar schuldeisers normaal gesproken recht op hadden. Dat is een onverwachte meevaller en nu kan worden geprobeerd om ook de rest van de rente uit te betalen.

In de komende maanden moet blijken of Scheringa nog iets boven water krijgt. Anders zal hij zich, net als de schuldeisers, tevreden moeten stellen met de afloop van het faillissement.

Tijdlijn DSB


1975:

De start van Buro Frisia, een bemiddelaar voor verzekeringen en consumptieve kredieten. Buro Frisia groeit later uit tot de DSB Bank.

30-03-2000:

DNB verleent bankvergunning aan de DSB Bank.

29-01-2003:

DNB concludeert dat de DSB Bank te risicovol omgaat met het verstrekken van leningen.

11-05-2005:

Autoriteit Financiële Markten doet aangifte bij het Openbaar Ministerie tegen DSB, wegens het ontbreken van informatie in reclames van de bank.

1-10-2009:

Pieter Lakeman, de voorzitter van Stichting Hypotheekleed, roept DSB-klanten op om rekeningen te sluiten.

12-10-2009, 01.00 uur:

De rechter wijst het verzoek van DNB af om het bewind te mogen overnemen. Dat moet strikt geheim blijven.

12-10-2009:

De Volkskrant opent met het nieuws dat DNB het bewind wilde overnemen. Opnieuw boekt een grote groep klanten spaargelden over naar andere banken.

19-10-2009:

De rechtbank van Amsterdam verklaart de DSB Bank failliet.

6-2016:

DSB gaat over in dochter Finqus BV.

1-11-2016:

Curatoren DNB treffen schikking met Scheringa. De schuldeisers krijgen niet de de rente waar ze normaal gesproken recht op hadden.

3-06-2019:

Scheringa dwingt een verhoor onder ede af van voormalig DNB-directielid Joanne Kellerman.

24-06-2019:

Schuldeisers ontvangen alsnog 367 miljoen van de 669 miljoen euro aan rente.

Lees ook:

Was het een complot, of lag het toch aan Dirk?

West-Friesland was trots op de DSB-bank. Na het faillissement in 2009 vroegen de inwoners van Wognum zich bezorgd af wat er van hun dorp zou worden.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden