Kapitaalmarkt

Telkens als Brussel een pro-Europees besluit neemt, is het goedkoper lenen in Zuid-Europa

Mario Draghi, voormalig president van de ECB, vlak nadat hij in 2012 had gezegd dat de bank ‘alles zou doen’ om de euro overeind te houden. Beeld AFP
Mario Draghi, voormalig president van de ECB, vlak nadat hij in 2012 had gezegd dat de bank ‘alles zou doen’ om de euro overeind te houden.Beeld AFP

Wat voor invloed heeft beleid uit Brussel op het vertrouwen van geldschieters in Zuid-Europese landen als Italië en Griekenland?

Steunpakketten, noodfondsen; telkens als beleidsmakers uit Brussel met iets komen om de Europese Unie bij elkaar te houden, daalt de rente op staatsleningen in zuidelijke lidstaten als Italië, Griekenland en Portugal. Gemiddeld daalt de rentestand met 0,04 procent na elk politiek besluit in Brussel, blijkt uit een uitgebreide studie van drie economen van de centrale bank van Spanje.

In de nasleep van de bankencrisis, nu zo’n tien jaar geleden, schoot de staatsschuld in Zuid-Europa en in Ierland hard omhoog. De rente in die landen ook: geldschieters wilden hun geld niet tegen een lage vergoeding uitlenen uit angst dat het land failliet ging. Waardoor die overheden nog meer problemen kregen: hogere rentelasten betekenden immers nog meer afbetalingsproblemen, waardoor beleggers nog hogere rentes gingen rekenen voor extra geleend geld.

Onder meer de Europese Raad (waarin alle regeringsleiders bijeenkomen), en de raad van alle Europese ministers van financiën kwamen tussen 2010 en 2020 met maatregelen om het vertrouwen weer wat te herstellen bij beleggers. Ze wilden de verschillen tussen de economieën van de lidstaten niet te groot laten worden. Zo kwamen ze met een noodfonds voor noodlijdende landen en met het idee om stringentere regels voor de banksector gelijk te trekken in de eurozone.

Vertrouwen financiële markten

In totaal waren er 91 van dit soort besluiten in het afgelopen decennium. Economen van de Spaanse centrale bank turfden vervolgens telkens een dag later hoe de rentestand erbij lag in de lidstaten. Nou: lager, dus. De financiële markten vertrouwden er na zo’n Brussels besluit kennelijk meer op dat de landen in kwestie er wel bovenop zouden komen, en dat ze dus ooit hun schulden kunnen terugbetalen.

Beleggers investeerden weer meer in staatsleningen, waardoor de rente daarop daalde. Waarop die lidstaten zichzelf dan weer goedkoper konden bedruipen. “Dit is een mooi onderzoek”, zegt econoom en rente-expert Bert Colijn van ING Economisch Bureau.

“Je zag het effect van Brusselse ingrepen ook afgelopen jaar heel duidelijk, toen er een steunpakket van 750 miljard euro vrijkwam. Daar is lang over gedebatteerd. Maar nadat in juli duidelijk werd dat het pakket er echt zou komen, zag je de rentestanden overal fors dalen.” Die daling zit overigens niet in het nieuwe onderzoek, dat liep tot maart 2020.

Drie woorden van de ECB

Er is nog een ander instituut in Europa, dat nog meer invloed heeft op de leenvoorwaarden van overheden: de Europese Centrale Bank (ECB). Als die bekendmaakt dat ze veel staatsobligaties gaat opkopen uit de markt, zoals ze sinds 2015 geregeld aankondigt, dan dalen de rentes in de eurozone ook. Als de ECB zich met honderden miljarden in de markt voor staatsobligaties stort, drijft dat de vraag erg op, waardoor het goedkoper wordt om te lenen.

Het bekendste voorbeeld van hoe de ECB noodlijdende landen met slechts drie woorden direct te hulp schoot, was toen voormalig president Mario Draghi in 2012 zei dat zijn centrale bank ‘alles zou doen’ om de euro overeind te houden. Desnoods met gerichte steunpakketten aan lidstaten in moeilijkheden. Die woorden dreunen nog altijd na in de financiële markten, en zorgen dus nog altijd voor gunstiger leenvoorwaarden voor overheden.

Wijziging in noodfonds ESM

De negentien eurolanden hebben een nieuw verdrag ondertekend over het ESM, het permanente noodfonds voor eurolanden in financiële problemen. Door die wijziging kan het fonds vanaf 2022 worden ingezet als vangnet voor probleembanken in de eurozone. Tot nu toe kan het ESM alleen landen met leningen te hulp schieten, zoals het deed om Griekenland financieel op de been te houden. Maar straks kan het fonds ook worden ingezet als kredietlijn bij de herstructurering van probleembanken en bij de afwikkeling van faillissementen van banken. Daar hebben de Europese banken een pot voor, het gemeenschappelijk afwikkelingsfonds (SRF). Eurogroepvoorzitter Paschal Donohoe spreekt van ‘een mijlpaal’ omdat het ESM in de toekomst ‘financiële crises in de eurozone kan helpen voorkomen’. De nationale parlementen van de eurozone, waaronder de Tweede Kamer, moeten de aanpassingen nog goedkeuren.

Lees ook:

Is massaal kwijtschelden de remedie tegen een nieuwe schuldencrisis?

Een groeiende groep economen vindt de berg aan schulden bij huishoudens en bedrijven nu echt bedreigend. En dan kun je volgens hen maar beter een Bijbels wapen uit de kast halen: kwijtschelden.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden