Bijstand

Steeds meer gemeenten versoepelen bijstand, maar er is grote willekeur

Een tas boodschappen aannemen kan tot terugvordering van bijstand leiden. Steeds meer gemeenten willen hiervan af en kiezen ervoor 1200 euro per jaar aan giften vrij te stellen. Beeld ANP XTRA Lex van Lieshout
Een tas boodschappen aannemen kan tot terugvordering van bijstand leiden. Steeds meer gemeenten willen hiervan af en kiezen ervoor 1200 euro per jaar aan giften vrij te stellen.Beeld ANP XTRA Lex van Lieshout

Een boete als iemand met een bijstandsuitkering een tas met boodschappen aanneemt? Dat nooit meer, denken steeds meer gemeenten.

Mensen die bijstand ontvangen, mogen in een groeiend aantal gemeenten voor 1200 euro per jaar aan giften aannemen zonder dat zij worden gekort op hun uitkering. Een voorstel van die strekking is de laatste weken door een stuk of tien lokale SP-fracties in hun gemeenteraad in stemming gebracht. Met succes, want in de meeste gevallen blijkt een ruime meerderheid voor. Zo voeren onder meer Breda, Apeldoorn, Hilversum, Uden, Middelburg en Arnhem voortaan een ruimhartiger beleid.

Directe aanleiding voor die golf aan moties is de situatie van een vrouw uit de gemeente Wijdemeren, die enkele maanden terug tot veel verontwaardiging leidde. Haar moeder betaalde min of meer structureel haar boodschappen. Dat strookt niet met het principe van een bijstandsuitkering, redeneerde de gemeente. Die is er immers om in de basisbehoeften te voorzien. Als zij al door terugkerende giften wordt ondersteund, is de uitkering dus niet meer noodzakelijk. De vrouw moest daarom 7000 euro aan onterecht ontvangen bijstand terugbetalen.

Willekeur

Het leidde landelijk tot veel discussie over wat nu eigenlijk rechtvaardig is. Aan de ene kant kwamen er voorbeelden boven van strenge gemeenten die een gift van een paar tientjes wilden terugvorderen. Aan de andere kant trad de Amsterdamse wethouder Rutger Groot Wassink (GroenLinks) naar buiten met het verhaal dat Amsterdam al een vrijstelling van 1200 euro hanteerde.

Van die willekeur – en de stress bij bijstandsgerechtigden over kleine giften – wil de Tweede Kamer af. Ook daar werd vorige maand door linkse partijen al een motie ingediend om de Amsterdamse 1200 euro aan te houden. En ook daar bleek een ruime meerderheid voorstander. Toch maakt dat besluit de voorstellen in gemeenteraden niet overbodig. Een Kamermotie die vlak voor de verkiezingen wordt aangenomen, gaat immers een onzeker lot tegemoet. Een nieuw kabinet kan haar zo weer naast zich neerleggen. Daarbij komt, zo benadrukt de Arnhemse SP-fractievoorzitter Gerrie Elfrink, dat gemeenten nu al kunnen handelen. “Wij kunnen ons nu al bij deze wens van de Kamer aansluiten. Dat voorkomt ook een hoop bureaucratie.”

‘Dit mag niet’

Zijn voorstel haalde het maandag met een ruime meerderheid: alleen de VVD was tegen. Die vond dat de gemeenteraad met de verruiming op de stoel van de landelijke politiek ging zitten. Een discussie die eerder ook in de Bredase raad opspeelde: daar stonden de liberalen al net zo alleen in hun verzet. “We zijn zo als gemeente inkomenspolitiek aan het voeren. Dat mag helemaal niet”, zei VVD-fractievoorzitter Arnoud van Vliet daar. “Dit ondergraaft ons socialezekerheidsstelsel. De bijstand is een bedrag dat toereikend is en een stimulans moet zijn om zo snel mogelijk weer je eigen brood te gaan verdienen.”

Hoe het ook zij, de vraag is of al die gemeentelijke moties niet juist tot meer willekeur leiden. Want tegenover al die gemeenten die nu actief 1200 euro vrijstellen, staan er nog veel meer die dat niet doen – en waar mensen in de bijstand dus slechter af zijn. Zeker zolang de motie van de Tweede Kamer (nog) niet is uitgevoerd. “Ja, maar die willekeur is er nu net zo goed”, riposteert Elfrink. “De ene gemeente is nu ook al veel strenger dan de andere. En de Tweede Kamer kiest daarbij voor de sociale interpretatie: ze hadden ook Amsterdam kunnen terugfluiten, maar kiezen juist landelijk voor die 1200 euro. Dan is het niet gek dat wij als gemeente nu die lijn volgen.”

Lees ook:

Kamer veegt ‘boodschappenboete’ in bijstand van tafel

Mensen in de bijstand moeten jaarlijks tot 1200 euro aan giften kunnen ontvangen zonder dat ze gekort worden op hun uitkering. De Tweede Kamer heeft een voorstel van de SP, ChristenUnie, GroenLinks en de PvdA hiertoe gesteund.

Je dochter steunen, niet met geld, en dan tóch een fout maken volgens de gemeente. ‘Waar is de compassie?’

Ze steunden hun dochter wel, maar niet met geld. Toch zegt de gemeente: u zat fout. De dochter moet 7692 euro terugbetalen. Welke ouders zouden het anders doen?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden