Moeder Monique van Waes kocht voor haar dochter Inge van Dieën (r) een zolderwoning in de Amsterdamse wijk Transvaal.

Huizenmarkt

Starter op woningmarkt hangt aan het infuus van zijn ouders

Moeder Monique van Waes kocht voor haar dochter Inge van Dieën (r) een zolderwoning in de Amsterdamse wijk Transvaal.Beeld Patrick Post

Als twintiger of jonge dertiger in je eentje een huis kopen? Het lukt starters in deze huizenmarkt steeds lastiger zonder hulp van hun ouders. Maar die hulp zorgt soms voor schaamte. Want niet iedereen kan daarop rekenen.

Ze had er wakker van gelegen, weet Monique van Waes nog goed. “Het leek erop alsof we 2000 gulden tekortkwamen voor onze eerste koopwoning.” 90.000 gulden kostte het huis in totaal. Op slag verliefd was ze op die bovenwoning met dakterras in het Utrechtse Lombok. “Sta nou niet zo te stuiteren”, maande de makelaar nog tijdens de bezichtiging. Dat zichtbare enthousiasme deed hun onderhandelingspositie niet veel goeds, vond hij.

Toch die slapeloze nachten. Want wat als die 10.000 gulden die ze hadden gespaard toch niet genoeg was? Er kwam een meneer van de bank, om hun situatie te ‘wikken en wegen’. Hij zag een leren bank, een tweedehands auto, twee middentwintigers met een baan. Dat kopen, dat was akkoord. Hulp vragen aan haar ouders heeft Van Waes nooit overwogen. Ze moet lachen bij de vraag. “Mijn moeder zag het al niet zitten dat we ongetrouwd gingen samenwonen. En dan ook een huis kopen...” Daarbij, ze kwam uit een gezin van vijf. Partner Jaap uit een gezin van vier. “Dan vroeg je niet om geld. Je wilde het zelf doen.”

Bijna een vijfde (19 procent) krijgt financiële hulp bij het kopen van een huis, blijkt uit de meest recente cijfers van het driejaarlijkse Woononderzoek. Uit een analyse van het Kadaster blijkt dat de groep twintigers en dertigers op de koopmarkt 31 procent vaker kan rekenen op een ouderlijke gift dan een jaar of vijf geleden.

Sinds de crisisjaren kunnen ouders hun kinderen maximaal een ton belastingvrij schenken. Mits dat geld in een woning gestoken wordt. Adviesketen De Hypotheekshop vroeg 72 van haar hypotheekadviseurs naar de rol van ouders. Bijna alle 72 adviseurs, 96 procent in totaal, zag het aantal schenkingen toenemen.

Van Waes, inmiddels 55, vertelt er ruim dertig jaar later over in de woning van haar dochter Inge van Dieën. Het is een zolderwoning in de Amsterdamse wijk Transvaal. Eén met een karakteristiek tintje. De originele houten balken zijn zichtbaar, hier en daar met de potloodstreken van vroegere bouwvakkers er nog op. Tegels die herinneren aan de jaren dertig uit de vorige eeuw. Maar het is ook een modern huis met trendy zwartstalen schuifdeuren en spotjes in het plafond. Dochter Inge woont met haar 23 jaar in een koopwoning. Haar moeder was krap een jaar ouder toen ze destijds in haar Utrechtse bovenwoning trok. Saillant verschil: niet Inge’s naam, maar die van haar ouders staat op de koopakte. Ze kochten het huis voor hun studerende dochter.

Een huis kopen op Inge’s leeftijd zonder hulp van je ouders kan in deze tijd ook haast niet, zegt Van Waes. Kijk alleen al naar de huizenprijzen. Inge’s huis kostte tussen de drie en vier ton. Daar kwamen de verbouwkosten nog bij, want de voormalige corporatiewoning werd casco opgeleverd. Vloerverwarming, nieuwe wanden, een badkamer, toilet, keuken, een nieuwgeplaatste zolderverdieping, een warmwatervoorziening die niet afhankelijk is van gas. Het is er allemaal in geplaatst, en nog is de verbouwing niet helemaal rond.

19 procent van de starters krijgt een schenking van ouders

Meer ouders schieten hun kinderen financieel te hulp bij de aankoop van een woning, zegt woningmarktdeskundige Paul de Vries van het Kadaster. Hij wijst op de cijfers van het driejaarlijkse Woononderzoek, uitgevoerd in opdracht van het ministerie van binnenlandse zaken. 19 procent van de starters krijgt een schenking van ouders bij de aankoop van hun eerste woning. Onder 25- tot 34-jarigen krijgt 17 procent hulp. Tussen 2014 en 2018 steeg het aantal twintigers en dertigers van wie de ouders hen te hulp schoten met 31 procent.  

Het gros, zo’n 42 procent, krijgt minder dan 25.000 euro mee om de aankoop van de woning te versoepelen. Een derde van de twintigers en dertigers ontvangt een geldbedrag tussen de 25.000 en 53.000 euro. En 10 procent kan zelfs rekenen op 100.000 euro. Hoeveel ouders net als Van Waes de volledige hypotheekschuld voor hun rekening nemen, is moeilijker te achterhalen. Die heten in de statistieken vaker particuliere beleggers en komen op dezelfde stapel terecht als investeerders die hun net aangekochte starterswoning verhuren aan de eerste de beste gegadigde.

Hypotheekadviseurs, makelaars en woningmarktdeskundigen kijken niet op van die toegenomen ouderlijke bemoeienis. Sinds 2018 moeten kopers volledig zelf opdraaien voor de kosten voor de aankoopmakelaar, hypotheekadviseur, het taxatierapport, de notaris, overdrachtsbelasting, NHG hypotheek (een hypotheek met Nationale Hypotheek Garantie red.) en bouwkundige keuring. Bij een woning van drie ton kan dat oplopen tot zo’n 13.500 euro. Daar komt bij dat huizen met een vraagprijs tot 150.000 euro, de typische starterswoninkjes, door de prijsstijgingen van de afgelopen vier jaar haast niet meer te krijgen zijn. “Die categorie is bijna volledig weggevaagd”, zegt Martin Hagedoorn van adviesketen De Hypotheekshop. “Kleine flatjes van minder dan een ton zie je niet meer. Dat was vijf jaar geleden een flinke categorie.” En: “In alle prijsklassen tot de vijf ton wordt bijna altijd overboden”. Wie een woning wil bemachtigen, ziet Hagedoorn, moet zo’n 50.000 tot 75.000 euro per jaar verdienen als inkomen. Samen met een partner of alleen. En dat is niet voor iedereen weggelegd. Vooral voor alleenstaanden niet.

“De schaamte die ik voelde toen ik mijn ouders om hulp moest vragen...” Dertiger Anneke Kortleve gaat er diep van zuchten als ze op die periode terugkijkt. Ze woonde in een prima huurhuisje in Rotterdam, maar wilde in 2015 toch iets voor zichzelf. Intense opluchting voelde ze toen haar ouders zeiden: “Nou, het lijkt ons een prima idee om je te helpen.”

“Maar in het begin voelde het toch niet helemaal als mijn huis”, zegt Kortleve. Kwam ze aan bij wat zij een leuke woning vond op de begane grond, zei haar moeder: “Ja, dit is dus helemaal niks.” Zag ze zelf de potentie in een bepaalde kluswoning, liep haar moeder er bijna linea recta weer uit. “Je komt toch weer in de rol van dochter en moeder. Terwijl je als dertiger juist alles zelf wilt doen. Daar moest ik toch heel erg aan wennen.”

Anne Burghout slaagde met hulp van haar ouders in Rotterdam.Beeld Patrick Post

Je geeft toch andermans geld uit, zegt ook de 32-jarige Anne Burghout. Bij elk bod dat ze op een woning deed, vroeg ze weer aan haar ouders: “Kan ik nog op jullie steun rekenen?” ­Elke keer was het antwoord ja. Ook zij voelde zenuwen toen ze bij haar ouders aanklopte voor hulp. Ze woonde prima in haar jaren-vijftig-appartementje aan het Rotterdamse Oostplein. Maar toen haar huurbaas de hoognodige renovatie niet zag zitten, vond ze het tijd om te verkassen. Huren was geen optie, ontdekte ze al na een maand of twee. “Ik was al gauw 1000 euro kwijt, terwijl ik 800 de max vond in mijn eentje.” Dus trok ze naar haar ouders, met de vraag of ze haar wilden helpen. “Het voelde toch een beetje... Ja, je wil eigenlijk helemaal geen hulp hoeven vragen.”

Het was 2018 toen Burghout wat kocht, drie jaar later dan stadsgenoot Kortleve. En ook met hulp van haar ouders was het lastig een huis te bemachtigen. “Van Funda moest je het niet hebben. Huizen die daar op stonden waren eigenlijk al verkocht.” Dus abonneerde ze zich op alle facebookpagina’s van Rotterdamse makelaars. Zag ze een interessant huis, dan hing ze direct aan de telefoon. “De makelaar stelde een dag en tijdstip voor. Kon je niet, dan had je pech.”

Twee jaar na het begin van haar zoektocht vond ze haar huisje. In het Rotterdamse Kleiwegkwartier. “Door mijn studieschuld kon ik 50.000 euro minder lenen. Mijn ouders hebben me helpen overbieden, maar ook geholpen mijn maandlasten te verlagen. Zonder was het absoluut niet gelukt.” Grappend: “Dan zat ik nu in de randgemeente Spijkenisse”.

Waar betalen al die ouders dat van? Veelal van de overwaarde van hun woning. Moeder Van Waes gebruikte het geld dat ze verdiende aan haar verkochte woning om het huis van dochter Inge aan te schaffen. “We zien het als investering. Vooral met de lage rente nu is het beter om geld in de stenen te stoppen dan op de bank te stallen.”

Familiehypotheek

De ouders van Kortleve zetten eveneens hun overwaarde in en lenen het geld via een zogeheten familiehypotheek aan hun dochter. De Vries van het Kadaster zegt erover: “Door die stijgende prijzen is het voor veel meer mensen mogelijk om hun kinderen te helpen bij de aankoop van hun woning. Tien jaar geleden, in de crisis, was daar minder sprake van. Met de lage rente kost het ouders ook haast niks. Hadden mijn dochters me om hulp gevraagd, dan had ik het ook gedaan.” Want stel: je hebt al twintig jaar een koopwoning, volop afgelost en de waarde van jouw woning is inmiddels twee keer zo hoog als jouw kleine hypotheekje. Dan kun je de tweede hypotheek op jouw woning aflossingsvrij aflossen. Is dat tegen een rente van, laten we zeggen, 1,4 procent, dan kost zo’n tweede hypotheek niet meer dan 1400 euro per jaar. 

Maar, zegt hij ook: die extra hulp zorgt voor een tweedeling op de woningmarkt. Starters met ouders in een sociale huurwoning kunnen minder vaak rekenen op een zak met geld. Een bepaalde groep starters, die met een lager inkomen, valt toch tussen wal en schip, vult Hagedoorn van De Hypotheekshop aan. Die bij sommigen voelbare tweedeling zorgt ook voor schaamte. “Ik sta liever niet met mijn naam in de krant”, zeiden sommige door hun ouders geholpen starters die werden benaderd voor een interview. “Zeg maar niet tegen iedereen dat jouw ouders een huis voor je hebben gekocht”, adviseert ook Van Waes haar dochter Inge. “Misschien krijg je anders wel scheve ogen.”

Maar schuldig? Nee, dat voelen de meeste starters met hulp zich niet. Ze vinden het vervelend dat anderen niet dezelfde kansen hebben. Maar zien ook dat particuliere beleggers, goedvermogende expats en doorstromers met een fikse overwaarde eveneens concurrenten zijn van de starter zonder hulp. Let wel, benadrukt Van Waes ook, Inge is allesbehalve een verwend nest. “Als ze straks is afgestudeerd gaat ze gewoon huur betalen. En ze heeft een studieschuld omdat wij niet al haar studiekosten hebben betaald.” Inge’s werkende huisgenoot betaalt al huur.

Het karakter van de stad verandert

Ook de Amsterdamse makelaar Sven Heinen ziet dat voor minder vermogende starters de bemoeienis van rijke ouders niet het enige probleem is. Hij noemt de rap stijgende huizenprijzen, het gemeentebeleid, projectontwikkelaars. Een combinatie van factoren maakt dat zijn stad Amsterdam en andere grote steden alleen maar toegankelijk zijn voor mensen met een grote portemonnee. Zonde, vindt hij, want het karakter van zijn stad verandert.

De gedeelde stad noemt Heinen Amsterdam. De stad van de Jordaanse tante Sjaan die al jaren voor 400 euro huurt, ergens tweehoog-achter. En de yup die vijf jaar geleden naast haar introk en vijf ton betaalde voor de benedenwoning met een postzegeltuintje. De stad van de Amsterdamse zangeres Paula Dennis die in de zestiger jaren in cafés zong: ‘Janus, Janus, pak me nog een keer. Pak me nog een keer. Ja, pak me nog een keer. Als je het nou niet doet, dan kan je het niet meer.’ Het is er stilaan niet meer.

Steeds meer wordt de stad eenzijdiger, minder creatief, zegt Heinen. Hij wijst op de drie of vier koffiezaken die in de Van Woustraat staan. “Die waren er een paar jaar terug nog niet.” En op de mensen die vast zijn komen te zitten in hun huis. “Ze willen wel groter ­wonen, maar dan moeten ze direct de stad uit. Kopen is straks in Amsterdam echt alleen iets voor de welgestelden.” En, zeggen andere deskundigen, dat is in meer grote steden het geval.

Lees ook: 

Starter trekt naar de smoezelige wijken

Als de druk op de stad groot genoeg is, worden zelfs de slechtste wijken populair, blijkt uit cijfers van het Kadaster. Jonge kopers in grote steden trekken dan ook steeds vaker naar de sjofele wijken.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden