Vestigingsklimaat

Shell weg, Unilever weg. En nu overwegen meer grote bedrijven uit Nederland te vertrekken

Het hoofdkantoor van Unilever in Londen. Unilever, tot vorig jaar Nederlands en Brits, wilde één  bedrijf worden en koos uiteindelijk voor de Britse nationaliteit en een hoofdkantoor in Londen.  Beeld REUTERS
Het hoofdkantoor van Unilever in Londen. Unilever, tot vorig jaar Nederlands en Brits, wilde één bedrijf worden en koos uiteindelijk voor de Britse nationaliteit en een hoofdkantoor in Londen.Beeld REUTERS

Is Nederland nog wel aantrekkelijk voor bedrijven als zelfs een oer-Hollands bedrijf als Boskalis niet uitsluit dat het zal verhuizen?

Koos Schwartz

Shell en Unilever kozen voor Londen en eerder deed Relx (voorheen Reed Elsevier) dat ook. Gaan er meer hoofdkantoren van grote bedrijven uit Nederland weg?

Nou, misschien wel. Peter Berdowski, bestuursvoorzitter van Boskalis, Neêrlands grootste baggeraar en maritiem dienstverlener, zei dinsdag in een interview met De Telegraaf dat een vertrek van zijn bedrijf niet is uitgesloten. Als Nederland bedrijven anders (lees: strenger) gaat behandelen dan internationaal gebruikelijk is, dan worden we gedwongen om over een verhuizing na te denken, zei hij. “Het staat bij ons op de agenda, net als bij andere ondernemingen.”

Opmerkelijke taal. Shell, Unilever en Relx hadden vóór hun keuze voor het Verenigd Koninkrijk al twee nationaliteiten en/of hoofdkantoren in twee landen (Nederland en het Verenigd Koninkrijk). Een keuze voor Nederland zou betekenen dat hun Britse aandeelhouders dividendbelasting zouden moeten betalen – Engeland kent die belasting niet, Nederland wel.

Oer-Hollands

Bij Boskalis speelt dat allemaal niet. Het is oer-Hollands, het bestuur bestaat geheel uit Nederlanders en het hoofdkantoor staat aan de Beneden Merwede in het gebied waar het baggeren zo ongeveer is uitgevonden. Waar Philips, AkzoNobel en Arcadis ooit hun hoofdkantoor naar Amsterdam verplaatsen, bleef Boskalis Papendrecht en de Beneden Merwede trouw. Dat zal, in elk geval voorlopig, zo blijven.

Dat andere bedrijven overwegen om uit Nederland te verkassen, wordt bevestigd door VNO-NCW. “Ja, die signalen krijgen we”, meldt een woordvoerder van de werkgeversorganisatie. “Zowel van grote als van kleine.”

Voor familiebedrijven zijn de regels rond bedrijfsopvolging een belangrijke kwestie, zegt hij. “Het zag ernaar uit dat er bij een opvolging miljoenen uit het bedrijf moesten worden gehaald. Dat was een heikel punt. In het nieuwe regeerakkoord lijkt dat beter geregeld.”

Bij andere bedrijven spelen andere zaken. Er zijn zorgen over het scholingsniveau; over de beschikbaarheid van technici; over het tekort aan (betaalbare) woningen; over het lage investeringsniveau, over het stikstofvraagstuk; over de industriepolitiek en dan vooral de aankomende vergroening.

Lastenverzwaring

En over de politieke stabiliteit. “Nederland gold altijd als een baken van rust. Maar dat is aan het veranderen.” De onverwachte verhoging van de vennootschapsbelasting (van 25 naar 25,8 procent) is bij veel ondernemers slecht gevallen. Al eerder klaagde VNO-NCW over de lastenverzwaringen tijdens het kabinet-Rutte III.

Maar zullen die klachten zich vertalen in grote bedrijfsverhuizingen, zelfs van oer-Hollandse firma’s? Henk Volberda, hoogleraar strategie en innovatie aan de Universiteit van Amsterdam, betwijfelt het. “Het is heel uitzonderlijk als hoofdkantoren naar een ander land verhuizen”, zegt hij. Volgens Volberda is Nederland nog altijd aantrekkelijk voor bedrijven. De fysieke en digitale infrastructuur zijn goed, de bevolking is hoog opgeleid, het onderwijs is goed en er zijn voor innovatieve bedrijven belastingvoordelen. Amsterdam is, vervolgt hij, een magneet en Rotterdam en de regio Eindhoven zijn dat ook.

Maar Nederland moet wel oppassen, vindt hij. Ook hij hoort dat er in bestuurskamers wel eens over een verhuizing wordt gesproken. “Dat Unilever en Shell voor Engeland kozen, is toch een signaal, vooral voor buitenlandse bedrijven.”

Minder stabiel

Net als VNO-NCW-voorzitter Ingrid Thijssen ziet Volberda dat Nederland politiek gezien minder stabiel is geworden. “Door de opkomst van kleine partijen is de politiek onvoorspelbaarder geworden. Bedrijven die veel investeren willen graag zekerheid, zeker als het om fiscale zaken gaat, en willen niet voor verrassingen en onverwachte maatregelen komen te staan.”

In elk geval geeft de geschiedenis voedsel aan Volberda’s verwachting. Want hoeveel grote Nederlandse bedrijven zijn er de laatste jaren naar het buitenland verkast? DSM overwoog het, dacht aan het Zwitserse Basel, maar besloot Heerlen te verruilen voor het aanpalende Maastricht. In 2005 verkaste VNU wel: het had zijn drukkerijen, Nederlandse kranten en bladen verkocht en een paar grote Amerikaanse bedrijven gekocht. Die ‘veramerikanisering’ werd afgesloten met een verhuizing naar New York.

Zo’n VNU-achtig scenario is wel denkbaar, meent Volberda. Grote bedrijven als Philips en AkzoNobel halen maar een klein deel van hun omzet in Nederland. Het gros van hun fabrieken staat elders, bij Philips in de VS. Wat dan als er dan een buitenlandse bestuursvoorzitter komt? Of als het vrijwel hele bestuur uit niet-Nederlanders bestaat? Dan, denkt Volberda, behoort een verhuizing van een hoofdkantoor naar een buitenland wel degelijk tot de mogelijkheden.

Lees ook:

Zes vragen en antwoorden over Unilevers keuze voor Engeland

Na meer dan drie jaar studeren en delibereren, is Unilever er uit. Het negentig jaar oude Nederlands-Britse concern wordt Brits. Volgens de directie is het besluit vooral juridisch van aard en kan Unilever nu sneller aan- en verkopen doen. Waarschijnlijk reikt de betekenis verder.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden