Gaswinning

Shell en ExxonMobil kregen minstens 1,5 miljard compensatie voor ‘sluiting Groningen’

Een scheur in de muur van een woning in het Groningse Leermens. Na de aardbeving in het noorden van de provincie zijn er tientallen meldingen van schade in en om het huis gemeld.  Beeld ANP
Een scheur in de muur van een woning in het Groningse Leermens. Na de aardbeving in het noorden van de provincie zijn er tientallen meldingen van schade in en om het huis gemeld.Beeld ANP

Shell en ExxonMobil mochten van de staat sinds 2018 minstens 1,5 miljard euro aan extra winsten houden, als compensatie voor gas dat in de grond achterblijft na het beëindigen van de gaswinning in Groningen.

Desondanks hebben de staat en de aandeelhouders van de Nam, Shell en ExxonMobil, nieuwe onenigheid over de financiële afwikkeling van de gaswinning. De verhoudingen in het gasgebouw zijn niet meer zo goed als ze waren. Dat blijkt uit recente Kamerstukken en uit het boek ‘Gronings goud – over de macht van het gas en de rol van Rusland’, dat vandaag verschijnt. Het dossier-Groningen ligt straks weer op de formatietafel.

Deze maandag is het drie jaar geleden dat oud-minister Eric Wiebes van economische zaken besloot de gaskraan in Groningen dicht te draaien. Kort daarna sloten Shell en ExxonMobil met Wiebes een ‘Akkoord op Hoofdlijnen’, waarover de minister eind 2018 bijlages met weggelakte details naar de Kamer stuurde. De oliebedrijven mochten – tot onvrede van een groot deel van de Kamer – een hoger percentage van de winst houden van het gas dat nog wel opgepompt mocht worden.

Ontmanteling van de gaswinningslocatie in Ten Post in 2019. De NAM heeft een start gemaakt met de ontmanteling van deze locatie als eerste van de productieclusters rondom Loppersum.  Beeld Kees van de Veen
Ontmanteling van de gaswinningslocatie in Ten Post in 2019. De NAM heeft een start gemaakt met de ontmanteling van deze locatie als eerste van de productieclusters rondom Loppersum.Beeld Kees van de Veen

Wiebes zei in het voorjaar van 2018 dat er ‘voor een waarde van 70 miljard euro’ in de grond bleef. Maar uit recent onderzoek van het CBS naar de rol van aardgas blijkt dat al vanaf 2013 de waarde van de economisch winbare gasreserves flink daalde. Begin 2018 bedroeg die nog slechts zo’n 18 miljard euro en dat was inclusief een klein deeltje oliereserves. De staat schiet er zelf financieel het meest bij in nu er gas achterblijft in de grond.

De nieuwe verdeelsleutel leverde Shell en ExxonMobil honderden miljoenen extra op

Wat de nieuwe winstverdeelsleutel Shell en ExxonMobil precies opleverde, stond alleen in een kleine tabel in de Miljoenennota dat jaar, waarover niets in de media kwam. Het gaat om 700 miljoen extra winst in 2018 (met terugwerkende kracht), 800 miljoen in 2019, verder oplopend tot 2,5 miljard in 2023. Dat laatste bedrag is volgens Economische Zaken niet gehaald omdat de gaswinning nog eerder teruggaat naar bijna nul, midden 2022. Nieuwe cijfers uit het akkoord zijn vertrouwelijk. In latere Miljoenennota’s keerde de tabel niet terug. Het ministerie van financiën kan niet zeggen waarom.

Nieuwe bron van onenigheid met Shell en ExxonMobil zijn de kosten van het gebruik van gasopslag Norg. Daarin wil de staat ‘pseudo-Groningengas’ opslaan, buitenlands (Russisch) gas dat met stikstof is bewerkt zodat het lijkt op Gronings gas. Nederland zal vanwege de sluiting van het Groningenveld de komende tien jaar meer Russisch gas importeren. Maar omdat Norg eigendom is van de Nam - en de staat dus niets kan verplichten voor het gebruik ervan - moet er een ‘marktconforme’ vergoeding komen. Over de hoogte daarvan zijn de staat, Shell en ExxonMobil het niet eens geworden, zo blijkt uit het Norg-akkoord dat recent naar de Kamer is gestuurd. De zaak ligt bij een arbiter.

Demonstranten bij de persconferentie van toenmalig minister van economische zaken Henk Kamp over gaswinning in Groningen, 2014. Beeld EPA
Demonstranten bij de persconferentie van toenmalig minister van economische zaken Henk Kamp over gaswinning in Groningen, 2014.Beeld EPA

“Slappe onderhandelaars”, noemt PvdA-Kamerlid Henk Nijboer de staat. “De oliebedrijven zijn spekkoper geweest bij al deze deals.” Nijboer vindt iedere compensatie voor de oliebedrijven bovendien een ‘idiote gedachte, als iemands huis is vernield’.

De Nam zou wel de rekening voor schade én versterken betalen

De schadeafhandeling in Groningen is de andere kwestie die door blijft zeuren. Wiebes sprak in 2018 af dat de Nam geen rol meer speelt in de afhandeling van claims, maar wel de rekening voor schade én versterken zou blijven betalen. Alleen bleken de garanties hiervoor in het akkoord ‘heronderhandelbaar’ zodra de jaarlijkse gaswinning onder de 12 miljard kuub zou dalen. Dat gebeurde al in het kalenderjaar 2019/2020. Volgens Economische Zaken staat in het akkoord dat garanties vervallen na het beëindigen van de gaswinning. Partijen zullen nog spreken over ‘passende zekerheden’ in de periode daarna.

Aan schadevergoedingen (los van waardedaling van huizen) is sinds 2018 648 miljoen uitgekeerd, volgens cijfers van de Nationaal Coördinator Groningen. Daarvan betaalde de Nam volgens de nieuwe verdeelsleutel 27 procent, ofwel 175 miljoen.

Een van de grote knelpunten blijft tot vandaag het vergoeden van reparaties aan Groningse huizen, die toekomstige schade moeten voorkomen. Bijvoorbeeld een fundament verstevigen, waardoor in de muren niet telkens nieuwe scheuren schieten. Vorig jaar vonden in Groningen nog bijna 70 aardbevingen plaats. Die zorgden voor het recordaantal van 45.000 nieuwe schademeldingen.

De ene scheur zou wel door aardbevingen komen, de ander niet

“Naar de Nam kan ik de rekening sturen als het aantoonbaar een relatie heeft met de gaswinning”, aldus minister Bas van ’t Wout (VVD) van economische zaken, de vervanger van de in januari afgetreden Wiebes. Hij voerde midden in de verkiezingscampagne begin maart zijn eerste debat over het wetsvoorstel versterking Groningen. ‘Is dat bij één onderdeel van de schade niet het geval’, aldus Van ’t Wout, dan heeft hij ‘juridisch’ geen poot om op te staan. De situatie van de minister lijkt dus op het probleem waarmee veel Groningers voor die tijd tegenover de Nam werden geconfronteerd: de ene scheur zou wel door aardbevingen komen, de andere niet, waardoor reparatie van het geheel blijft liggen.

Demonstrant bij een gaswinlocatie van Shell, in Farmsum, 2018.  Beeld EPA
Demonstrant bij een gaswinlocatie van Shell, in Farmsum, 2018.Beeld EPA

Voor een oplossing “zullen we dat denk ik met publiek geld moeten financieren”, aldus de minister begin maart. Maar Kamerleden van VVD en CDA tot PvdA en SP willen dat de minister dit opnieuw bij de Nam aankaart. De Kamer ergert zich al langer dat de Nam niet alle kosten wil dragen, zoals voor de stuwmeerregeling uit 2019. Daarmee is een berg achterstallige claims weggewerkt, die mede door handelen van de Nam was veroorzaakt.

‘Te gek voor woorden’ dat de Nam ‘de rest van Nederland hiervoor laat opdraaien’

SP-Kamerlid Sandra Beckerman noemde de situatie waarin veel Groningers nog altijd verkeren ‘gekend onrecht’, met een verwijzing naar het rapport ‘Ongekend onrecht’ over de toeslagenaffaire. Agnes Mulder (CDA) vindt het ‘te gek voor woorden’ dat ze hier ‘de rest van Nederland voor laat opdraaien’. VVD-Kamerlid Aukje de Vries in het debat: “ Ik kan me niet voorstellen dat de NAM zegt: ik ga tien keer een scheur in een muur vergoeden, terwijl dat misschien veel meer kost, boven een fundamentele oplossing waardoor die scheuren niet meer kunnen ontstaan.”

De Nam zegt gevraagd door Trouw precies dat. Volgens een woordvoerder wordt ‘ alle schade vergoed’ ook als die meermalen optreedt. Maar er kan geen vergoeding plaatsvinden als een reparatie “verder strekt dan het reguliere aansprakelijkheidsrecht”.

Lees ook:

Het gas onder mijn geboortegrond

Het boek Gronings goud van Wendelmoet Boersema verhaalt over de macht van het gas. En het laat zien waarom de noordelijke provincie het onderspit dolf.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden