InterviewMariëtte Hamer

Ser-voorzitter Mariëtte Hamer over quotums, topvrouwen en koffiedames. ‘Er is nog flink werk aan de winkel’

Het overkomt Mariëtte Hamer nog steeds dat er wordt gedaan alsof ze de koffie komt inschenken als ze een vergaderruimte binnenkomt.Beeld Inge van Mill

Ser-voorzitter Marriëtte Hamer kreeg deze maand twee emancipatieprijzen toegekend. Een interview over quotums, topvrouwen en koffiedames.

Als een vis in het water. Zo voelt Mariëtte Hamer (61) zich bij de Sociaal-Economische Raad (Ser), waar ze alweer vijf jaar voorzitter van is. Niet onopgemerkt, en al helemaal niet door de vrouwenbeweging. Deze maand ontving Hamer twee emancipatieprijzen. Felicitaties van de tien mannelijke collega’s uit het dagelijks bestuur van de Ser kwamen haar kant op.

“Allemaal mannen ja. Daar is nog flink werk aan de winkel”, reageert Hamer om in één adem te vervolgen met hoeveel vrouwen er bij de Ser werken. “En weet je dat de helft van de kroonleden vrouw is?” Maar waarom lukt het niet bij de vakbonden en werkgevers om een vrouw als voorzitter te benoemen?

“Hier zitten de voorzitters van de sectoren. Dat zijn meestal nog steeds mannen. Er zijn blijkbaar nog te veel mechanismes die vrouwen afschrikken of waardoor mannen toch weer kiezen voor mannen. En daarom is dat quotum dus zo belangrijk.”

Hamer doelt het op vrouwenquotum dat de Tweede Kamer onlangs aannam en Nederlandse beursgenoteerde bedrijven verplicht om de raden van commissarissen voor tenminste 30 procent uit vrouwen te laten bestaan. “Maar minstens zo belangrijk is de andere aanbeveling van de Ser om de vijfduizend grootste vennootschappen in ons land te verplichten plannen op te stellen om meer vrouwen en mensen met een andere achtergrond in de (sub)top te krijgen.”

Kom ze de koffie inschenken? Oh nee, ze komt vergaderen

Is het moeilijk als vrouw tussen de mannen? Ze lacht. “Ik werk al zo lang tussen mannen, ik vind het niet meer lastig.” Maar dat wil niet zeggen dat het ook helemaal gewoon is. Nog steeds gebeurt het weleens, vertelt Hamer niet zonder gêne, dat er wordt gedaan alsof ze de koffie komt inschenken als ze een vergaderruimte binnenkomt.

Het komt ook wel voor dat anderen – mannen – met haar idee ervandoor gaan alsof ze het zelf hebben bedacht. “Ik wil niet alle mannen en vrouwen over één kam scheren, juist niet, maar ikzelf en veel vrouwen met mij zouden zoiets toch niet zo snel doen. Als het gebeurt, is het belangrijk hoe je daarmee omgaat, hoe je erop reageert. Je moet dan wel van je laten horen. Vrouwen moeten dat leren.”

Twee prijzen

Mariëtte Hamer won de Joke Smitprijs voor haar langdurige inzet voor de verbetering van de positie van vrouwen in Nederland. Op deze prijs is Hamer echt heel trots. “Het is een soort oeuvreprijs voor de jarenlange strijd die ik voer voor meer participatie van vrouwen.” Hamer werd in het juryrapport ‘een voorbeeld en een rolmodel voor jong en oud’ genoemd. Ook in december riep het maandblad Opzij haar uit tot meest invloedrijke vrouw in de categorie openbaar bestuur en openbare orde.

Hamer coacht jonge vrouwen in hun carrière. Daarbij kan ze ruimschoots putten uit eigen ervaring. Toen Hamer in 1998 Kamerlid werd, en streed voor betere en goedkopere kinderopvang, stroomden vele mailtjes binnen met teksten als: ‘We zullen over twintig jaar zien hoe het met uw dochter is afgelopen’, erop doelend dat het niet goed is voor een kind om ondergebracht te worden op de crèche. “Op dat moment moet je er wel tegen kunnen dat je zulke opmerkingen krijgt.”

Cultuurverandering is nodig: gelijke verdeling van taken

Ook op het recent aangekondigde quotum kwam naast veel lof ook kritiek, zelfs van vrouwen. “Maar toch al veel minder dan jaren geleden. Ik heb wel het gevoel dat steeds meer mensen denken: laten we het maar proberen, want zonder gaat het blijkbaar niet.” Wel benadrukt de voorvechtster van een gelijke verdeling van zorgtaken en werk tussen mannen en vrouwen, dat het quotum onderdeel moet zijn van een grotere verandering, namelijk een cultuurverandering.

Beeld Inge van Mill

“Het moet normaal worden dat vrouwen en mannen evenveel uren werken en evenveel voor elkaar zorgen.” Of een dertigurige werkweek daarvoor een oplossing is, zoals vakbond CNV onlangs voorstelde, wil ze niet zeggen. Een diplomatiek antwoord volgt: “Dat moeten we nog bespreken in de raad.” Gaat u dat op de agenda zetten? “Ik denk dat CNV dat wel zelf doet.”

Toen ze Kamerlid was, was Hamer juist zeer uitgesproken over van alles. Ze stelde in 2009 zelf voor om een vierdaagse werkweek in te stellen. “Ik heb nu een andere rol. Mijn belang is nu het gezamenlijke belang. Al is dat trouwens niet eens zo heel anders als in de politiek. Daar moet je ook achter de schermen telkens coalities smeden, want een voorstel haalt het pas als 76 Kamerleden instemmen.”

‘Ik zit dichter bij de politiek dan ik had gedacht’

Mist u de politiek? “Nee. Het was een fantastische tijd, maar wat ik nu doe is ook heel mooi werk. Ik heb een prachtig pad mogen bewandelen. En ik zit nog steeds dichtbij de politiek, meer dan ik had gedacht. We gaan met de voorstellen van de Ser ook bij de Kamerleden langs, om ze te informeren maar ook te betrekken.”

Het hoogtepunt van de afgelopen vijf jaar is het pensioenakkoord, vindt Hamer. “Daar zijn we zo lang mee bezig geweest, en nu is het deel van de Ser eindelijk klaar. Dat geeft weer ruimte om andere belangrijke onderwerpen aan te pakken, zoals het klimaat, een leven lang leren, arbeidsomstandigheden, duurzaam ondernemen.”

Het dieptepunt? “Dat het ons niet gelukt is om tijdig een advies te geven over de arbeidsmarkt. Het is zo een zoektocht om een balans te vinden in hoeveel flexibiliteit er kan zijn zonder dat het sociale zekerheidsstelsel instort. Lange tijd hebben we gedacht dat er vooral succesvolle zzp’ers waren, inmiddels weten we dat er onder de werkende armen ook veel zzp’ers zijn. Enerzijds willen we ondernemers de vrijheid geven, maar anderzijds moeten we niet willen dat een te grote groep te veel risico’s neemt door zich bijvoorbeeld niet te verzekeren voor arbeidsongeschiktheid.” Gaat de Ser daar uitkomen? “Ja, als we hier over vijf jaar weer zitten, is het geregeld.”

Lees ook:

Hoe werkt het old girls network? (Ja, dat bestaat ook).

Mannen in goede posities omringen zich graag met het soort mens dat ze kennen: mannen zoals zij. Als het old girls network een vergelijkbaar mechaniek heeft, kán een vrouwenquotum goed uitpakken. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden