Onderzoek

Schiphol wilde liever geen vragen over veiligheidscultuur, en dus kwamen die er niet


Het laden en lossen van een KLM-vliegtuig op Schiphol, het dagelijks werk van afhandelingsbedrijven op de luchthaven. Beeld Hollandse Hoogte / Peter Hilz
Het laden en lossen van een KLM-vliegtuig op Schiphol, het dagelijks werk van afhandelingsbedrijven op de luchthaven.Beeld Hollandse Hoogte / Peter Hilz

Onderzoek je de veiligheidscultuur op Schiphol? Vraag het de mensen die er werken. Maar Schiphol wilde dat niet.

Hanne Obbink

Als de Tweede Kamer vraagt om onderzoek naar de arbeidsomstandigheden op Schiphol en de invloed daarvan op de veiligheidscultuur, wie bepaalt dan hoe dat wordt aangepakt? De Kamer zelf, of het ministerie van infrastructuur? Of krijgt ook Schiphol zelf er stevig invloed op? Dat laatste – die sterke indruk wekt althans het tv-programma EenVandaag in onderzoek naar de totstandkoming van een rapport dat vorige maand naar de Kamer is gestuurd.

Via een motie van PvdA en SP vroeg de Kamer vorig jaar aan toenmalig minister Cora van Nieuwenhuizen te onderzoeken of er op sociaal gebied eisen kunnen worden gesteld aan bedrijven op Schiphol. Die vraag was ingegeven door kritiek van vakbond FNV. Maar liefst acht verschillende afhandelingsbedrijven – die onder meer zorgen voor laden en lossen – beconcurreren elkaar met steeds lagere tarieven, stelt de FNV, en dat gaat ten koste van het personeel.

Ook de veiligheidscultuur staat daardoor onder druk, concludeerde de FNV een jaar geleden zelf uit een eigen enquête onder afhandelingspersoneel op Schiphol. Fouten worden eerder verdoezeld dan gemeld, lieten de ondervraagden weten, zodat er geen lessen uit getrokken kunnen worden.

Schiphol wilde geen enquête

Hoe onderzoek je die veiligheidscultuur beter dan door een nieuwe, gedegen enquête onder afhandelingspersoneel? Maar uitgerekend dat onderdeel werd geschrapt uit het oorspronkelijke onderzoeksplan dat het Nederlands Lucht- en Ruimtevaartcentrum (NLR) in opdracht van het ministerie opstelde. En waarom? Omdat Schiphol die enquête niet wilde, zo lijkt het.

Van Nieuwenhuizens opvolgster Barbara Visser stuurde het rapport uiteindelijk gewoon naar de Kamer, meldde in de begeleidende brief wel dat kritiek van de FNV ‘twijfel had gezaaid’ over de inhoud ervan, maar schreef ook dat de betrokken NLR-onderzoekers volledig achter het rapport staan.

Bij nader inzien geen aanleiding

Uit eerdere versies ervan en ook uit de geluidsopnames van gesprekken tussen NLR en FNV – behalve door EenVandaag ook ingezien en beluisterd door Trouw – blijkt iets anders. In een eerste versie werd geschreven dat de afhandelingsbedrijven niet aan de enquête wilden meewerken, een tweede versie meldde dat volgens hen de vraagstelling niet zou deugen en in de eindversie staat dat er bijna nader inzien ‘geen aanleiding’ voor zo'n enquête was.

Maar in gesprekken die hij zelf voerde met de afhandelingsbedrijven bleek niets van gebrek aan medewerking, zegt FNV’er Joost van Doesburg, integendeel. Uit de geluidsopnames die hij maakte, ontstaat de indruk dat vooral de directeur van het ISMS dwars lag, het veiligheidsnetwerk van Schiphol met onder meer vliegmaatschappijen en de luchtverkeersleiding. De NLR-onderzoekers hadden overigens niet rechtstreeks contact met het ISMS, maar via het ministerie.

Een van de onderzoekers ‘snapt persoonlijk ook niet’ waarom die enquête niet mocht doorgaan, blijkt uit de opgenomen gesprekken. “Wij als onderzoekers zijn er niet blij mee.” Over de veiligheidscultuur “kunnen we nu geen conclusies trekken", zegt hij. “Noch in de zin dat er problemen zijn, noch dat ze er niet zijn.”

Schiphol heeft ‘volledig meegewerkt’

Volgens Schiphol ging het anders. De luchthaven heeft ‘volledig meegewerkt’ aan het onderzoek, meldt de luchthaven in een reactie aan EenVandaag, en het NLR heeft zelf “gekozen voor de uiteindelijke onderzoeksopzet, zonder vragenlijst”. Het NLR zegt officieel achter het rapport te staan en wil tegenover Een Vandaag niet ingaan op de geluidsopnames waarin een andere indruk wordt gewekt.

De Kamerfracties van SP en PvdA willen nu dat het onderzoek onder medewerkers alsnog gedaan wordt. FNV’er Van Doesburg heeft wel een vermoeden waarom Schiphol zich daartegen verzette. “Waarschijnlijk zijn de bang voor de uitkomsten. Die veiligheidscultuur is misschien niet zo goed.”

Lees ook:

Dreigt Schiphol onveilig te worden? Niets aan de hand, zegt de luchthaven zelf

Dreigt Schiphol onveilig te worden? De FNV waarschuwt, maar volgens Schiphol zelf is dat nergens voor nodig.

Werken op Schiphol is ongezond en onveilig, waarschuwt FNV. ‘We zijn meer poppetjes dan mensen’

Werken op Schiphol is niet gezond en veilig genoeg, vindt vakbond FNV. Dat kan de luchthaven straks gaan opbreken.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden